રસમઞ્જરી · અધ્યાય 3

ર્મઞ્જ્, 3
<ઉપરસાઃ>
ગન્ધકં વજ્રવૈક્રાન્તં ગગનં તાલકં શિલામ્ ।
ખર્પરં શિખિતુત્થં ચ વિમલા હેમમાક્ષિકમ્

કાસીસં કાન્તપાષાણં વરાટાઞ્જનહિઙ્ગુલમ્ ।
કઙ્કુષ્ઠં શંખભૂનાગં ટઙ્કણં તુ શિલાજતુ

એતે ઉપરસાઃ પ્રોક્તાઃ શોધ્યા દ્રાવ્યાશ્ચ મારયેત્ ।
<ગન્ધક>
તત્રાદૌ ગન્ધકોત્પત્તિં શોધનં ત્વથ કથ્યતે

શ્વેતદ્વીપે પુરા દેવ્યાઃ ક્રીડન્ત્યાઃ પ્રસૃતં રજઃ ।
ક્ષીરાર્ણવે તુ સ્નાતાયા દુકૂલં રજસાન્વિતમ્

ધૌતં યત્ સલિલે તસ્મિન્ ગન્ધવદ્ગન્ધકં સ્મૃતમ્ ।
ચતુર્ધા ગન્ધકઃ પ્રોક્તો રક્તપીતસિતાસિતૈઃ

રક્તો હેમક્રિયાસૂક્તઃ પીતશ્ચૈવ રસાયને ।
વ્રણાદિલેપને શ્વેતઃ શ્રેષ્ઠઃ કૃષ્ણસ્તુ દુર્લભઃ

અશુદ્ધગન્ધઃ કુરુતેઽતિકુષ્ઠં તાપં ભ્રમં પિત્તરુજં કરોતિ ।
રૂપં સુખં વીર્યબલં નિહન્તિ તસ્માત્ સુશુદ્ધં વિનિયોજનીયમ્

<ગન્ધકશોધનમ્ (1)>
સાજ્યભાણ્ડે પયઃ ક્ષિપ્ત્વા મુખં વસ્ત્રેણ બન્ધયેત્ ।
તત્પૃષ્ઠે ગન્ધકં ક્ષિપ્ત્વા શરાવેણાવરોધયેત્

ભાણ્ડં નિક્ષિપ્ય ભૂમ્યાં તદૂર્ધ્વં દેયં પુટં લઘુ ।
તતઃ ક્ષીરેણ ગન્ધં ચ શુદ્ધં યોગેષુ યોજયેત્

<ગન્ધકશોધનમ્ (2)>
ગન્ધકં શોધયેદ્ દુગ્ધે દોલાયન્ત્રેણ તત્ત્વવિત્ ।
તેન શુદ્ધો ભવત્યેષ ધાતૂણાં પ્રાણમૂર્છકઃ

<ગન્ધકશોધનમ્ (3)>
ઘૃતયુક્તમ્ અયોદર્વ્યા ગન્ધં વહ્ણૌ પ્રગાલયેત્ ।
એકીભૂતં તતો ગન્ધં દુગ્ધમધ્યે પરિક્ષિપેત્

તેન શુદ્ધો ભવેદ્ગન્ધઃ સર્વયોગેષુ યોજયેત્ ।
શોધિતો રસરાજઃ સ્યાજ્જરામૃત્યુરુજાપહઃ ।
અગ્નિસંદીપનં શ્રેષ્ઠં વીર્યવૃદ્ધિં કરોતિ ચ

<ગન્ધકતૈલ>
અર્કક્ષીરૈઃ સ્નુહીક્ષીરૈર્વસ્ત્રં લેપ્યં તુ સપ્તધા ।
ગન્ધકં નવનીતેન પિષ્ટ્વા વસ્ત્રં લિપેત્તુ તત્

તદ્વર્તિર્જ્વલિતા વંશૈર્ધૃતા ધાર્યા ત્વધોમુખી

તૈલં પતત્યધો ભાણ્ડે ગ્રાહ્યં યોગેષુ યોજયેત્ ।
અગ્નિસંદીપનં શ્રેષ્ઠં વીર્યવૃદ્ધિં કરોતિ ચ

<હીરક>
શ્વેતપીતા રક્તકૃષ્ણા દ્વિજાદ્યા વજ્રજાતયઃ ।
પુંસ્ત્રીનપુંસકં ચેતિ લક્ષણેન તુ લક્ષયેત્

વૃત્તાઃ ફલકસમ્પૂર્ણાસ્ તેજોવન્તો બૃહત્તરાઃ ।
પુરુષાસ્તે સમાખ્યાતા રેખાબિન્દુવિવર્જિતાઃ

રેખાબિન્દુસમાયુક્તાઃ ષટ્કોણાસ્તાઃ સ્ત્રિયઃ સ્મૃતાઃ ।
ત્રિકોણાઃ પત્રવદ્દીર્ઘા વિજ્ઞેયાસ્તે નપુંસકાઃ

સર્વેષાં પુરુષાઃ શ્રેષ્ઠા વેધકા રસબન્ધકાઃ ।
સ્ત્રીવજ્રં દેહસિદ્ધ્યર્થં ક્રામણં સ્યાન્નપુંસકમ્

વિપ્રો રસાયને પ્રોક્તઃ ક્ષત્રિયો રોગનાશને ।
વાદાદૌ વૈશ્યજાતીયો વયઃસ્તમ્ભે તુરીયકઃ

સ્ત્રી તુ સ્ત્રિયે પ્રદાતવ્યા ક્લીબે ક્લીબં તથૈવ ચ ।
સર્વેષાં સર્વદા યોજ્યાઃ પુરુષા બલવત્તરાઃ

પાણ્ડુરોગં પાર્શ્વપીડાં કિલાસં દાહસન્તતિમ્ ।
રોગાનીકં ગુરુત્વં ચ ધત્તે વજ્રમ્ અશોધિતમ્

<વજ્રશોધનમ્ (1)>
વ્યાઘ્રીકન્દગતં વજ્રં દોલાયન્ત્રે વિપાચિતમ્ ।
સપ્તાહં કોદ્રવક્વાથે કૌલત્થે વિમલં ભવેત્

<વજ્રશોધનમ્ (2)>
વ્યાઘ્રીકન્દગતં વજ્રં મૃદા લિપ્તં પુટે પચેત્ ।
અહોરાત્રાત્સમુદ્ધૃત્ય હયમૂત્રેણ સેચયેત્ ।
વજ્રીક્ષીરેણ વા સિઞ્ચેત્ કુલિશં વિમલં ભવેત્

<વજ્રમારણં (1)>
ત્રિવર્ષારૂઢકાર્પાસમૂલમ્ આદાય પેષયેત્ ।
ત્રિવર્ષનાગવલ્લ્યાશ્ચ દ્રાવેણ તં પ્રપેષયેત્

તદ્ગોલકે ક્ષિપેદ્વજ્રં રુદ્ધ્વા ગજપુટે પચેત્ ।
એવં સપ્તપુટં કૃત્વા કુલિશં મ્રિયતે ધ્રુવમ્

<વજ્રમારણ (2)>
કાંસ્યપાત્રે તુ ભેકસ્ય મૂત્રે વજ્રં સુભાવયેત્ ।
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ સંતપ્તં વજ્રમેવ મૃતં ભવેત્

<વજ્રમારણ (3)>
ત્રિઃ સપ્તકૃત્વઃ સંતપ્તં ખરમૂત્રેણ સેચયેત્ ।
મત્કુણૈસ્તાલકં પિષ્ટ્વા તદ્ગોલે કુલિશં ક્ષિપેત્

પ્રધ્માતં વાજિમૂત્રેણ સિક્તં પૂર્વક્રમેણ વૈ ।
ભસ્મીભવતિ તદ્ભુક્તં વજ્રવત્કુરુતે તનુમ્

આયુષ્યં સૌખ્યજનકં બલદં રૂપદં તથા ।
રોગઘ્નં મૃત્યુહરણં વજ્રભસ્મ ભવત્યલમ્

<વૈક્રાન્ત>
અષ્ટાસ્રશ્ ચાષ્ટફલકઃ ષટ્કોણો મસૃણો ગુરુઃ ।
શુદ્ધમિશ્રિતવર્ણૈશ્ચ યુક્તો વૈક્રાન્ત ઉચ્યતે

શ્વેતો રક્તશ્ચ પીતશ્ચ નીલઃ પારાવતચ્છવિઃ ।
શ્યામલઃ કૃષ્ણવર્ણશ્ચ કર્બુરશ્ચાષ્ટધા હિ સઃ

<વૈક્રાન્તશોધનમ્>
વૈક્રાન્તં વજ્રવચ્છુદ્ધં ધ્માતં તં હયમૂત્રકે ।
હિતં તદ્ભસ્મ સંયોજ્યં વજ્રસ્થાને વિચક્ષણૈઃ

આયુઃપ્રદઃ સકલબન્ધકરો ઽતિવૃષ્યઃ પ્રજ્ઞાપ્રદઃ સકલરોગસમૂલહારી ।
દીપ્તાગ્નિકૃત્ પવિસમાનગુણસ્ તરસ્વી વૈક્રાન્તકઃ ખલુ વપુર્બલલોહકારી

<વૈક્રાન્તસત્ત્વપાતનમ્>
વૈક્રાન્તં વજ્રકન્દે ચ પેષયેદ્ વજ્રવારિણા ।
માહિષં નવનીતં ચ સક્ષૌદ્રં પિણ્ડિતં તતઃ

શોષયિત્વા ધમેત્ સત્ત્વં ઇન્દ્રગોપસમં ભવેત્ ।
<અભ્રક>
પિનાકં દર્દુરં નાગં વજ્રમભ્રં ચતુર્વિધમ્ ।
ધ્માતં વહ્ણૌ દલચયં પિનાકં વિસૃજત્યલમ્

ફૂત્કારં નાગવત્ કુર્યાત્ દર્દુરં ભેકશબ્દવત્ ।
ચતુર્થં ચ વરં જ્ઞેયં ન ચાગ્નૌ વિકૃતિં વ્રજેત્

તસ્માદ્વજ્રાભ્રકં ગ્રાહ્યં વ્યાધિવાર્ધક્યમૃત્યુજિત્ ।
અશુદ્ધાભ્રં નિહન્ત્યાયુર્વર્ધયેન્મારુતં કફમ્

અહતં છેદયેદ્ગાત્રં મન્દાગ્નિકૃમિવર્ધનમ્ ।
અતઃ શુદ્ધાભ્રકં ગ્રાહ્યં મન્દાગ્નિકૃમિનાશનમ્

<ધાન્યાભ્રક>
પાદાંશશાલિસંયુક્તમ્ અભ્રં બદ્ધ્વાથ કમ્બલે ।
ત્રિરાત્રં સ્થાપયેન્નીરે તત્ ક્લિન્નં મર્દયેદ્ દૃઢમ્

કમ્બલાદ્ગલિતં શ્લક્ષ્ણં વાલુકારહિતં ચ યત્ ।
તદ્ધાન્યાભ્રમિતિ પ્રોક્તં સદ્ભિર્દેહસ્ય સિદ્ધયે

<ધાન્યાભ્રકકરણ>
ધમેદ્વજ્રાભ્રકં વહ્ણૌ તતઃ ક્ષીરેણ સેચયેત્ ।
ભિન્નપત્રં તુ તત્કૃત્વા મેઘનાદામ્લયોર્દ્રવૈઃ ।
ભાવયેદષ્ટયામં તદ્ધાન્યાભ્રં કારયેત્ સુધીઃ

<ધાન્યાભ્ર (3)>
અથવા બદરીક્વાથે ધ્માતમભ્રં વિનિક્ષિપેત્ ।
મર્દિતં પાણિના શુષ્કં ધાન્યાભ્રાદ્ અતિરિચ્યતે

<અભ્રકભસ્મ>
ધાન્યાભ્રકસ્ય ભાગૈકં દ્વૌ ભાગૌ ટંકણસ્ય ચ

પિષ્ટ્વા તદન્ધમૂષાયાં રુદ્ધ્વા તીવ્રાગ્નિના પચેત્ ।
સ્વભાવશીતલં ચૂર્ણં સર્વરોગેષુ યોજયેત્

<અભ્રમારણ (1)>
ધાન્યાભ્રકં દૃઢં મર્દ્યમ્ અર્કક્ષીરે દિનાવધિ ।
વેષ્ટયેદ્ ભાનુપત્રૈશ્ચ ચક્રાકારં તુ કારયેત્

કુઞ્જરાખ્યે પુટે પાચ્યં સપ્તવારં પુનઃ પુનઃ ।
તતો વટજટાક્વાથૈસ્તદ્વદ્દેયં પુટત્રયમ્

મ્રિયતે નામ સન્દેહઃ સર્વરોગેષુ યોજયેત્ ।
<અભ્રમારણ (2)>
ધાન્યાભ્રકં સમાદાય મુસ્તક્વાથૈઃ પુટત્રયે

તદ્વત્પુનર્નવાનીરૈઃ કાસમર્દરસૈસ્ તથા ।
નાગવલ્લીરસૈર્યુક્તં સૂર્યક્ષીરૈઃ પૃથક્પૃથક્

દિને દિને મર્દયિત્વા ક્વાથૈર્વટજટોદ્ભવૈઃ ।
દત્ત્વા પુટત્રયં પશ્ચાત્ ત્રિપુટં મુશલીજલૈઃ

ત્રિર્ ગોક્ષુરકષાયેણ ત્રિઃ પુટેદ્વાનરીરસૈઃ ।
મોચાકન્દરસૈઃ પાચ્યં ત્રિવારં કોકિલાક્ષકૈઃ

રસૈઃ પુટેત્તતો ધેનુઃ ક્ષારોદકં પુટં મુહુઃ ।
દધ્ના ઘૃતેન મધુના સ્વચ્છયા સિતયા તથા

એકમેકં પુટં દદ્યાદ્ અભ્રસ્યૈવં મૃતિર્ભવેત્ ।
સર્વરોગહરં વ્યોમ જાયતે યોગવાહકમ્

કામિનીમદદર્પઘ્નં શસ્તં પુંસ્ત્વોપવાહિનામ્ ।
વૃષ્યમાયુષ્કરં શુક્રવૃદ્ધિસન્તાનકારકમ્

<અભ્રમારણ (3)>
દુગ્ધત્રયં કુમાર્યમ્બુ ગંગાપત્રં નૃમૂત્રકમ્ ।
વટાઙ્કુરમ્ અજારક્તમ્ એભિરભ્રં સુમર્દિતમ્

શતધા પુટિતં ભસ્મ જાયતે પદ્મરાગવત્ ।
નિશ્ચન્દ્રકં ભવેદ્ વ્યોમ શુદ્ધદેહો રસાયનમ્

નિશ્ચન્દ્રમારિતં વ્યોમ રૂપં વીર્યં દૃઢાં તનુમ્ ।
કુરુતે નાશયેન્મૃત્યું જરારોગકદમ્બકમ્

<અભ્રકસત્ત્વપાતનમ્>
ભાવિતં ચૂર્ણિતં ત્વભ્રં દિનૈકં કાઞ્જિકેન ચ ।
રમ્ભાસૂરણજૈર્ નીરૈર્ મૂલકોત્થૈશ્ચ મેલયેત્

તુર્યાંશં ટંકણેનેદં ક્ષુદ્રમત્સ્યૈઃ સમં પુનઃ ।
મહિષીમલસમ્મિશ્રં વિધાયાસ્યાથ ગોલકમ્

ખરાગ્નિના ધમેદ્ગાઢં સત્ત્વં મુઞ્ચન્તિ કાન્તિમત્ ।
સત્ત્વસેવી વયઃસ્તમ્ભં કૃતશુદ્ધિર્લભેત્સુધીઃ

<અભ્રકદ્રાવણ>
અગસ્તિપુષ્પનિર્યાસમર્દિતં સૂરણોદરે ।
ગોષ્ઠભૂસ્થં નભોભાસં જાયતે જલસન્નિભમ્

<સત્ત્વપાતન (અલ્લ્ગેમ્.)>
ગુડપુરસ્તથા લાક્ષા પિણ્યાકં ટંકણં તથા ।
ઊર્ણા સર્જરસં ચૈવ ક્ષુદ્રમીનસમન્વિતમ્

એતત્ સર્વં તુ સંચૂર્ણં છાગીદુગ્ધેન પિણ્ડિકામ્ ।
કૃત્વા ધ્માતા ખરાઙ્ગારૈઃ સર્વસત્ત્વાનિ પાતયેત્

પાષાણમૃત્તિકાદીનિ સર્વલોહગતાનિ ચ ।
અન્યાનિ યાન્યસાધ્યાનિ વ્યોમસત્ત્વસ્ય કા કથા

યદોપરસભાવોઽસ્તિ રસે તત્સત્ત્વયોજનમ્ ।
કર્તવ્યં તદ્ગુણાધિક્યં રસજ્ઞત્વં યદીચ્છસિ

<ભૂનાગસત્ત્વપાતન>
સદ્યો ભૂનાગમાદાય ચારયેચ્છિખિનં બુધઃ ।
અથવા કુક્કુટં વીરં કૃત્વા મન્દિરમાશ્રિતમ્

મલં મૂત્રં ગૃહીત્વા ચ સંત્યજ્ય પ્રથમાંશકમ્ ।
આલોડ્ય ક્ષીરમધ્વાજ્યં ધમેત્સત્ત્વાર્થમાદરાત્

મુઞ્ચન્તિ તામ્રવત્ સત્ત્વં તન્મુદ્રાજલપાનજઃ ।
નશ્યન્તિ જઙ્ગમવિષાણ્યશેષાણિ ન સંશયઃ

<અશુદ્ધહરિતાલદોષાઃ>
અશુદ્ધં તાલમાયુર્ઘ્નં કફમારુતમેહકૃત્ ।
વાન્તિસ્ફોટાઙ્ગસંકોચં કુરુતે તેન શોધયેત્

<હરિતાલ>
શુદ્ધઃસ્યાત્તાલકઃ સ્વિન્નઃ કૂષ્માણ્ડસલિલે તતઃ ।
ચૂર્ણોદકે પૃથક્તૈલે ભસ્મીભૂતો ન દોષકૃત્

તાલકો હરતે રોગાન્કુષ્ઠં મૃત્યુરુજાદિકાન્ ।
સંશુદ્ધઃ કાન્તિવીર્યં ચ કુરુતે હ્યાયુર્વર્ધનમ્

<હરિતાલમારણં>
પલમેકં શુદ્ધતાલં કૌમારીરસમર્દિતમ્ ।
શરાવસમ્પુટે ક્ષિપ્ત્વા યામાન્દ્વાદશકં પચેત્

સ્વાઙ્ગશીતં સમાદાય તાલકં તુ મૃતં ભવેત્ ।
ગલત્કુષ્ઠં હરેચ્ચૈવ તાલકં ચ ન સંશયઃ

<મનઃશિલાશોધન>
અગસ્તિપત્રતોયેન ભાવિતા સપ્તવારકમ્ ।
શૃઙ્ગવેરરસૈર્ વાપિ વિશુધ્યતિ મનઃશિલા

<મનઃશિલાગુણાઃ>
કટુઃ સ્નિગ્ધા શિલા તિક્તા કફઘ્ની લેખની પરા ।
ભૂતાવેશામયં હન્તિ કાસશ્વાસહરા શુભા

<રસકશોધનમ્>
નૃમૂત્રૈઃ ખરમૂત્રૈશ્ચ સપ્તાહં રસકં પચેત્ ।
દોલાયન્ત્રેન સંશોધ્ય તતઃ કાર્યેષુ યોજયેત્

<તુત્થશોધન>
ઓતોર્વિષ્ઠાસમં તુત્થં સક્ષૌદ્રં ટંકણાદ્ભિષક્ ।
ત્રિવિધં પુટિતં શુદ્ધં વાન્તિભ્રાન્તિવિવર્જિતમ્

<તુત્થગુણાઃ>
તુત્થકં કટુ સક્ષારં કષાયં વિશદં લઘુ ।
લેખનં ભેદી ચક્ષુષ્યં કણ્ડૂકૃમિવિષાપહમ્

<વિમલ>
જમ્બીરસ્ય રસે સ્વિન્ના મેષશૃઙ્ગીરસેઽથવા ।
રમ્ભાતોયેન વા પાચ્યં ઘસ્રં વિમલશુદ્ધયે

<માક્ષિકશોધન (?)>
સિન્ધૂદ્ભવસ્ય ભાગૈકં ત્રિભાગં માક્ષિકસ્ય ચ ।
કૃત્વા તદાયસે પાત્રે લોહદર્વ્યાથ ચાલયેત્

સિન્દૂરાભં ભવેદ્ યાવત્ તાવન્મૃદ્વગ્નિના પચેત્ ।
સુભદ્રં માક્ષિકં વિદ્યાત્ સર્વયોગેષુ યોજયેત્

<માક્ષિકમારણમ્>
માક્ષિકસ્ય ચતુર્થાંશં દત્ત્વા ગન્ધં વિમર્દયેત્ ।
ઊરુબૂકસ્ય તૈલેન તતઃ કાર્યા સુચક્રિકા

શરાવસમ્પુટે કૃત્વા પુટેદ્ ગજપુટેન ચ ।
સિન્દૂરાભં ભવેદ્ ભસ્મ માક્ષિકસ્ય ન સંશયઃ

<માક્ષિકગુણાઃ>
માક્ષિકં તિક્તમધુરં મેહાર્શઃક્ષયકુષ્ઠનુત્ ।
કફપિત્તહરં બલ્યં યોગવાહિ રસાયનમ્

<કાસીસશોધનમ્>
સકૃદ્ ભૃઙ્ગામ્બુના સ્વિન્નં કાસીસં નિર્મલં ભવેત્

<કાસીસગુણાઃ>
કાસીસં શીતલં સ્નિગ્ધં સ્વિન્નં નેત્રરુજાપહમ્ ।
પિત્તાપસ્મારશમનં રસવદ્ ગુણકારકમ્

<કાન્તપાષાણ>
લવણાનિ તથા ક્ષારૌ શોભાઞ્જનરસે ક્ષિપેત્ ।
અમ્લવર્ગયુતે ચાદૌ દિનમ્ અર્ધં વિભાવયેત્

તદ્દ્રવૈર્ દોલકાયન્ત્રે દિવસં પાચયેત્ સુધીઃ ।
કાન્તપાષાણશુદ્ધૌ તુ રસકર્મ સમાચરેત્

<વરાટિકાઃ>
પીતાભા ગ્રન્થિલાઃ પૃષ્ઠે દીર્ઘવૃત્તા વરાટિકાઃ ।
સાર્ધનિષ્કભરાઃ શ્રેષ્ઠા નિષ્કભારાશ્ચ મધ્યમાઃ

પાદોનનિષ્કભારાશ્ચ કનિષ્ઠાઃ પરિકીર્તિતાઃ ।
રસવૈદ્યવિનિર્દિષ્ટાસ્ તાશ્ ચરાચરસંજ્ઞકાઃ

<વરાટાશોધનમ્>
વરાટા કાઞ્જિકે સ્વિન્ના યામાચ્છુદ્ધિમ્ અવાપ્નુયાત્ ।
<વરાટગુણાઃ>
પરિણામાદિશૂલઘ્ની ગ્રહણીક્ષયનાશિની

કટૂષ્ણા દીપની વૃષ્યા નેત્ર્યા વાતકફાપહા ।
રસેન્દ્રજારણે પ્રોક્તા વિડદ્રવ્યેષુ શસ્યતે

<હિઙ્ગુલશોધન>
મેષીક્ષીરેણ દરદમમ્લવર્ગૈશ્ચ ભાવિતમ્ ।
સપ્તવારં પ્રયત્નેન શુદ્ધિમાયાતિ નિશ્ચિતમ્

<હિઙ્ગુલગુણાઃ>
તિક્તોષ્ણં હિઙ્ગુલં દિવ્યં રસગન્ધકસમ્ભવમ્ ।
મેહકુષ્ઠહરં રુચ્યં બલ્યં મેધાગ્નિદીપનમ્

<શિલાજતુશોધન>
ગોદુગ્ધત્રિફલાભૃઙ્ગદ્રવૈઃ પિષ્ટં શિલાજતુ ।
દિનૈકં લોહજે પાત્રે શુદ્ધિમાયાત્યસંશયઃ

<શિલાજતુગુણાઃ>
શિલાજતુ ભવેત્તિક્તં કટૂષ્ણં ચ રસાયનમ્ ।
ક્ષયશોષોદરાર્શાંસિ હન્તિ બસ્તિરુજો જયેત્

સૌવીરં ટંકણં શંખં કઙ્કુષ્ઠં ગૈરિકં તથા ।
એતે વરાટવચ્છોધ્યા ભવેયુર્દોષવર્જિતાઃ

<રત્નશોધનમ્>
શુધ્યત્યમ્લેન માણિક્યં જયન્ત્યા મૌક્તિકં તથા ।
વિદ્રુમં ક્ષારવર્ગેણ તાર્ક્ષ્યં ગોદુગ્ધકૈસ્તથા

પુષ્પરાગં ચ સન્ધાનૈઃ કુલત્થક્વાથસંયુતૈઃ ।
તણ્ડુલીયજલૈર્ વજ્રં નીલં નીલીરસેન ચ

રોચનાભિશ્ચ ગોમેદં વૈદૂર્યં ત્રિફલાજલૈઃ ।
લકુચદ્રાવસમ્પિષ્ટૈઃ શિલાગન્ધકતાલકૈઃ ।
<રત્નમારણ>
વજ્રં વિનાન્યરત્નાનિ મ્રિયન્તે ઽષ્ટપુટૈઃ ખલુ

<મણિગુણાઃ>
મુક્તાવિદ્રુમવજ્રેન્દ્રવૈદૂર્યસ્ફટિકાદિકમ્

મણિરત્નં ખરં શીતં કષાયં સ્વાદુ લેખનમ્ ।
ચક્ષુષ્યં ધારણાત્તં તુ પાપાલક્ષ્મીવિષાપહમ્