રસાધ્યય · શ્લોક 215xx114x-233xx132x

તદ્ગર્ભે કૂપિકાં ક્ષિપ્ત્વા હઠાગ્નિં જ્વાલયેત્ તતઃ
સ્વાઙ્ગશીતં ચ તદ્ ગ્રાહ્યમ્ એતન્મારણમ્ ઉચ્યતે ॥

સંસ્કારૈર્ મનુસંખ્યૈશ્ચ સૂતઃ સંસ્કૃત્ય મારિતઃ
ખલ્વે ક્ષિપ્ત્વા સ સમ્પિષ્ટઃ પ્રોચ્યતે પ્રતિસારણમ્ ॥

મારિતં મૃતનાગેન હેમ તસ્યાપિ ચૂર્ણકમ્
યત્પ્રતિસારણે ક્ષિપ્યમ્ એતત્ ક્રામણમ્ ઉચ્યતે ॥

નાગવલ્લ્યાશ્ચ પત્રેણ તદતંત્તામિતરમ્(?)
રતિમાત્રં ક્ષિપેત્ કુર્યાન્ નાગપત્રસ્ય વેઢનીમ્ ॥

ગાલયિત્વાથ તચ્ચૂર્ણં સર્વલોહેષુ નિક્ષિપેત્
ગાલ્યમાનેષુ તાયેત સહસ્રસ્ય પ્રવેધકમ્ ॥

* એષ સહસ્રવેધકો રસઃ ।
* ઇતિ ક્રામિતસૂતસ્ય વેધકસંસ્કારઃ સપ્તદશઃ ॥

ગાલિતે નાગગદ્યાણે સૂતગદ્યાણકં ક્ષિપેત્
તચ્ચૂર્ણમધ્યે ક્ષેપ્તવ્યો ગદ્યાણો ગંધકસ્ય ચ ॥

સર્જિકાયાશ્ચ ગદ્યાણે મિલિતે સ્યાચ્ચતુષ્ટયમ્
ચૂર્ણં સમ્પિષ્ય કર્તવ્યં જલેનાલોડયેત્તતઃ ॥

શરાવસમ્પુટે ક્ષિપ્ત્વા નીરન્ધ્રવસ્ત્રમૃત્સ્નયા
હસ્તપ્રમાણિકં ગર્તં ખનિત્વા છાણકૈર્ભૃતમ્ ॥

શરાવસમ્પુટં ગર્તે ક્ષિપ્ત્વાગ્નિર્જ્વાલયેત્તતઃ
સ્વાઙ્ગશીતં ગૃહીત્વા તત્ કર્તવ્યં સૂક્ષ્મચૂર્ણકમ્ ॥

ગાલિતે વિદ્ધસૂતેઽથ ક્ષિપ્ત્વા સર્ષપમાત્રકમ્
એવં કૃતે ચ સૂતસ્યોદ્ ઘાટનં જાયતે ધ્રુવમ્ ॥

જીવશુલ્વસ્ય ભાગૈકં દ્વૌ ભાગૌ શુદ્ધહેમજૌ
ભાગત્રયં સમાવર્ત પત્ત્રં કુર્યાત્ સુજદુકમ્ ॥

નિમ્બુકાનાં રસૈઃ ક્ષુત્ત્વા યન્નાત્તં શિલયામૃતમ્
તેન લેપઃ પ્રદાતવ્યો જડપત્ત્રસ્ય પક્ષયોઃ ॥

ચિત્રકૂટસ્ય ષડ્ભાગં ભાગૈકં લવણસ્ય ચ
સમભાગેન સંચૂર્ણ્ય ભર્તવ્યા સ્થાલિકા તતઃ ॥

લિપ્તં પત્ત્રં ચ તન્મધ્યે બ્રુડન્તં ચોર્ધ્વગં ક્ષિપેત્
શરાવેઽધોમુખે દત્તે કણ્ઠં નીરન્ધ્રયેન્મૃદા ॥

તતો હ્ય્ અધોમુખીં દદ્યાચ્ છરાવોપરિ ઢઙ્કણીમ્
સ્થાલિકાધશ્ચતુર્યામં હઠાગ્નિં જ્વાલયેદધઃ ॥

વિધિના હિ ચ તેનૈવં પત્ત્રં ફાડીત્રયં ભવેત્
ગૃહીત્વા મધ્યમાં ફાડીં પક્ષફાડીદ્વયં ત્યજેત્ ॥

મધ્યફાડ્યાશ્ચ ચૂર્ણેન હેમરાજિર્ ભવેદ્ ધ્રુવમ્
ચતુઃષષ્ટ્યંશદાનેન જાર્યશ્ચાષ્ટગુણો રસાત્ ॥

નાગરાજિસ્તુ સામાન્યા માક્ષકી મધ્યમા સ્મૃતા
ઉત્તમા ઘોષરાજિશ્ચ યઃ પ્રકાશાત્તદુત્તમા ॥

પલૈકં તીક્ષ્ણલોહસ્ય કાંસ્યસ્યાપિ પલદ્વયમ્
પલાનિ નવ તામ્રસ્ય પિત્તલસ્ય પલત્રયમ્ ॥