રામાયણ · અધ્યાય 7.065

તથા તુ કરુણં તસ્ય દ્વિજસ્ય પરિદેવિતમ્
શુશ્રાવ રાઘવઃ સર્વં દુઃખશોકસમન્વિતમ્

સ દુઃખેન સુસંતપ્તો મન્ત્રિણઃ સમુપાહ્વયત્
વસિષ્ઠં વામદેવં ચ ભ્રાતૄંશ્ ચ સહનૈગમાન્

તતો દ્વિજા વસિષ્ઠેન સાર્ધમ્ અષ્ટૌ પ્રવેશિતાઃ
રાજાનં દેવસંકાશં વર્ધસ્વેતિ તતો ઽબ્રુવન્

માર્કણ્ડેયો ઽથ મૌદ્ગલ્યો વામદેવશ્ ચ કાશ્યપઃ
કાત્યાયનો ઽથ જાબાલિર્ ગૌતમો નારદસ્ તથા

એતે દ્વિજર્ષભાઃ સર્વે આગનેષૂપવેશિતાઃ
મન્ત્રિણો નૈગમાશ્ ચૈવ યથાર્હમ્ અનુકૂલતઃ

તેષાં સમુપવિષ્ટાનાં સર્વેષાં દીપ્તતેજસામ્
રઘવઃ સર્વમ્ આચષ્ટે દ્વિજો યસ્માત્ પ્રરોદિતિ

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજ્ઞો દીનસ્ય નારદઃ
પ્રત્યુવાચ શુભં વાક્યમ્ ઋષીણાં સંનિધૌ નૃપમ્

શૃણુ રાજન્ યથાકાલે પ્રાપ્તો ઽયં બાલસંક્ષયઃ
શ્રુત્વા કર્તવ્યતાં વીર કુરુષ્વ રઘુનન્દન

પુરા કૃતયુગે રામ બ્રાહ્મણા વૈ તપસ્વિનઃ
અબ્રાહ્મણસ્ તદા રાજન્ ન તપસ્વી કથં ચન

તસ્મિન્ યુગે પ્રજ્વલિતે બ્રહ્મભૂતે અનાવૃતે
અમૃત્યવસ્ તદા સર્વે જજ્ઞિરે દીર્ઘદર્શિનઃ

તતસ્ ત્રેતાયુગં નામ માનવાનાં વપુષ્મતામ્
ક્ષત્રિયા યત્ર જાયન્તે પૂર્વેણ તપસાન્વિતાઃ

વીર્યેણ તપસા ચૈવ તે ઽધિકાઃ પૂર્વજન્મનિ
માનવા યે મહાત્માનસ્ તસ્મિંસ્ ત્રેતાયુગે યુગે

બ્રહ્મક્ષત્રં તુ તત્ સર્વં યત્ પૂર્વમ્ અપરં ચ યત્
યુગયોર્ ઉભયોર્ આસીત્ સમવીર્યસમન્વિતમ્

અપશ્યન્તસ્ તુ તે સર્વે વિશેષમ્ અધિકં તતઃ
સ્થાપનં ચક્રિરે તત્ર ચાતુર્વર્ણ્યસ્ય સર્વતઃ

અધર્મઃ પાદમ્ એકં તુ પાતયત્ પૃથિવીતલે
અધર્મેણ હિ સંયુક્તાસ્ તેન મન્દાભવન્ દ્વિજાઃ

તતઃ પ્રાદુષ્કૃતં પૂર્વમ્ આયુષઃ પરિનિષ્ઠિતમ્
શુભાન્ય્ એવાચરંલ્ લોકાઃ સત્યધર્મપરાયણાઃ

ત્રેતાયુગે ત્વ્ અવર્તન્ત બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયશ્ ચ યે
તપો ઽતપ્યન્ત તે સર્વે શુશ્રૂષામ્ અપરે જનાઃ

સ ધર્મઃ પરમસ્ તેષાં વૈશ્યશૂદ્રમ્ અથાગમત્
પૂજાં ચ સર્વવર્ણાનાં શૂદ્રાશ્ ચક્રુર્ વિશેષતઃ

તતઃ પાદમ્ અધર્મસ્ય દ્વિતીયમ્ અવતારયત્
તતો દ્વાપરસંખ્યા સા યુગસ્ય સમજાયત

તસ્મિન્ દ્વાપરસંખ્યે તુ વર્તમાને યુગક્ષયે
અધર્મશ્ ચાનૃતં ચૈવ વવૃધે પુરુષર્ષભ

તસ્મિન્ દ્વાપરસંખ્યાતે તપો વૈશ્યાન્ સમાવિશત્
ન શૂદ્રો લભતે ધર્મમ્ ઉગ્રં તપ્તં નરર્ષભ

હીનવર્ણો નરશ્રેષ્ઠ તપ્યતે સુમહત્ તપઃ
ભવિષ્યા શૂદ્રયોન્યાં હિ તપશ્ચર્યા કલૌ યુગે

અધર્મઃ પરમો રામ દ્વાપરે શૂદ્રધારિતઃ
સ વૈ વિષયપર્યન્તે તવ રાજન્ મહાતપાઃ
શૂદ્રસ્ તપ્યતિ દુર્બુદ્ધિસ્ તેન બાલવધો હ્ય્ અયમ્

યો હ્ય્ અધર્મમ્ અકાર્યં વા વિષયે પાર્થિવસ્ય હિ
કરોતિ રાજશાર્દૂલ પુરે વા દુર્મતિર્ નરઃ
ક્ષિપ્રં હિ નરકં યાતિ સ ચ રાજા ન સંશયઃ

સ ત્વં પુરુષશાર્દૂલ માર્ગસ્વ વિષયં સ્વકમ્
દુષ્કૃતં યત્ર પશ્યેથાસ્ તત્ર યત્નં સમાચર

એવં તે ધર્મવૃદ્ધિશ્ ચ નૃણાં ચાયુર્વિવર્ધનમ્
ભવિષ્યતિ નરશ્રેષ્ઠ બાલસ્યાસ્ય ચ જીવિતમ્