રામાયણ · અધ્યાય 7.036

તતઃ પિતામહં દૃષ્ટ્વા વાયુઃ પુત્રવધાર્દિતઃ
શિશુકં તં સમાદાય ઉત્તસ્થૌ ધાતુર્ અગ્રતઃ

ચલત્કુણ્ડલમૌલિસ્રક્તપનીયવિભૂષણઃ
પાદયોર્ ન્યપતદ્ વાયુસ્ તિસ્રો ઽવસ્થાય વેધસે

તં તુ વેદવિદાદ્યસ્ તુ લમ્બાભરણશોભિના
વાયુમ્ ઉત્થાપ્ય હસ્તેન શિશું તં પરિમૃષ્ટવાન્

સ્પૃષ્ટમાત્રસ્ તતઃ સો ઽથ સલીલં પદ્મજન્મના
જલસિક્તં યથા સસ્યં પુનર્ જીવિતમ્ આપ્તવાન્

પ્રાણવન્તમ્ ઇમં દૃષ્ટ્વા પ્રાણો ગન્ધવહો મુદા
ચચાર સર્વભૂતેષુ સંનિરુદ્ધં યથાપુરા

મરુદ્રોગવિનિર્મુક્તાઃ પ્રજા વૈ મુદિતાભવન્
શીતવાતવિનિર્મુક્તાઃ પદ્મિન્ય ઇવ સામ્બુજાઃ

તતસ્ ત્રિયુગ્મસ્ ત્રિકકુત્ ત્રિધામા ત્રિદશાર્ચિતઃ
ઉવાચ દેવતા બ્રહ્મા મારુતપ્રિયકામ્યયા

ભો મહેન્દ્રાગ્નિવરુણધનેશ્વરમહેશ્વરાઃ
જાનતામ્ અપિ તત્ સર્વં હિતં વક્ષ્યામિ શ્રૂયતામ્

અનેન શિશુના કાર્યં કર્તવ્યં વો ભવિષ્યતિ
દદતાસ્ય વરાન્ સર્વે મારુતસ્યાસ્ય તુષ્ટિદાન્

તતઃ સહસ્રનયનઃ પ્રીતિરક્તઃ શુભાનનઃ
કુશે શયમયીં માલાં સમુત્ક્ષિપ્યેદમ્ અબ્રવીત્

મત્કરોત્સૃષ્ટવજ્રેણ હનુર્ અસ્ય યથા ક્ષતઃ
નામ્નૈષ કપિશાર્દૂલો ભવિતા હનુમાન્ ઇતિ

અહમ્ એવાસ્ય દાસ્યામિ પરમં વરમ્ ઉત્તમમ્
અતઃ પ્રભૃતિ વજ્રસ્ય મમાવધ્યો ભવિષ્યતિ

માર્તાણ્ડસ્ ત્વ્ અબ્રવીત્ તત્ર ભગવાંસ્ તિમિરાપહઃ
તેજસો ઽસ્ય મદીયસ્ય દદામિ શતિકાં કલામ્

યદા તુ શાસ્ત્રાણ્ય્ અધ્યેતું શક્તિર્ અસ્ય ભવિષ્યતિ
તદાસ્ય શાસ્ત્રં દાસ્યામિ યેન વાગ્મી ભવિષ્યતિ

વરુણશ્ ચ વરં પ્રાદાન્ નાસ્ય મૃત્યુર્ ભવિષ્યતિ
વર્ષાયુતશતેનાપિ મત્પાશાદ્ ઉદકાદ્ અપિ

યમો ઽપિ દણ્ડાવધ્યત્વમ્ અરોગત્વં ચ નિત્યશઃ
દિશતે ઽસ્ય વરં તુષ્ટ અવિષાદં ચ સંયુગે

ગદેયં મામિકા નૈનં સંયુગેષુ વધિષ્યતિ
ઇત્ય્ એવં વરદઃ પ્રાહ તદા હ્ય્ એકાક્ષિપિઙ્ગલઃ

મત્તો મદાયુધાનાં ચ ન વધ્યો ઽયં ભવિષ્યતિ
ઇત્ય્ એવં શંકરેણાપિ દત્તો ઽસ્ય પરમો વરઃ

સર્વેષાં બ્રહ્મદણ્ડાનામ્ અવધ્યો ઽયં ભવિષ્યતિ
દીર્ઘાયુશ્ ચ મહાત્મા ચ ઇતિ બ્રહ્માબ્રવીદ્ વચઃ

વિશ્વકર્મા તુ દૃષ્ટ્વૈનં બાલસૂર્યોપમં શિશુમ્
શિલ્પિનાં પ્રવરઃ પ્રાહ વરમ્ અસ્ય મહામતિઃ

વિનિર્મિતાનિ દેવાનામ્ આયુધાનીહ યાનિ તુ
તેષાં સંગ્રામકાલે તુ અવધ્યો ઽયં ભવિષ્યતિ

તતઃ સુરાણાં તુ વરૈર્ દૃષ્ટ્વા હ્ય્ એનમ્ અલંકૃતમ્
ચતુર્મુખસ્ તુષ્ટમુખો વાયુમ્ આહ જગદ્ગુરુઃ

અમિત્રાણાં ભયકરો મિત્રાણામ્ અભયંકરઃ
અજેયો ભવિતા તે ઽત્ર પુત્રો મારુતમારુતિઃ

રાવણોત્સાદનાર્થાનિ રામપ્રીતિકરાણિ ચ
રોમહર્ષકરાણ્ય્ એષ કર્તા કર્માણિ સંયુગે

એવમ્ ઉક્ત્વા તમ્ આમન્ત્ર્ય મારુતં તે ઽમરૈઃ સહ
યથાગતં યયુઃ સર્વે પિતામહપુરોગમાઃ

સો ઽપિ ગન્ધવહઃ પુત્રં પ્રગૃહ્ય ગૃહમ્ આનયત્
અઞ્જનાયાસ્તમ્ આખ્યાય વરં દત્તં વિનિઃસૃતઃ

પ્રાપ્ય રામ વરાન્ એષ વરદાનબલાન્વિતઃ
બલેનાત્મનિ સંસ્થેન સો ઽપૂર્યત યથાર્ણવઃ

બલેનાપૂર્યમાણો હિ એષ વાનરપુંગવઃ
આશ્રમેષુ મહર્ષીણામ્ અપરાધ્યતિ નિર્ભયઃ

સ્રુગ્ભાણ્ડાન્ અગ્નિહોત્રં ચ વલ્કલાનાં ચ સંચયાન્
ભગ્નવિચ્છિન્નવિધ્વસ્તાન્ સુશાન્તાનાં કરોત્ય્ અયમ્

સર્વેષાં બ્રહ્મદણ્ડાનામ્ અવધ્યં બ્રહ્મણા કૃતમ્
જાનન્ત ઋષયસ્ તં વૈ ક્ષમન્તે તસ્ય નિત્યશઃ

યદા કેષરિણા ત્વ્ એષ વાયુના સાઞ્જનેન ચ
પ્રતિષિદ્ધો ઽપિ મર્યાદાં લઙ્ઘયત્ય્ એવ વાનરઃ

તતો મહર્ષયઃ ક્રુદ્ધા ભૃગ્વઙ્ગિરસવંશજાઃ
શેપુર્ એનં રઘુશ્રેષ્ઠ નાતિક્રુદ્ધાતિમન્યવઃ

બાધસે યત્ સમાશ્રિત્ય બલમ્ અસ્માન્ પ્લવંગમ
તદ્ દીર્ઘકાલં વેત્તાસિ નાસ્માકં શાપમોહિતઃ

તતસ્ તુ હૃતતેજૌજા મહર્ષિવચનૌજસા
એષો શ્રમાણિ નાત્યેતિ મૃદુભાવગતશ્ ચરન્

અથ ઋક્ષરજા નામ વાલિસુગ્રીવયોઃ પિતા
સર્વવાનરરાજાસીત્ તેજસા ઇવ ભાસ્કરઃ

સ તુ રાજ્યં ચિરં કૃત્વા વાનરાણાં હરીશ્વરઃ
તતસ્ ત્વર્ક્ષરજા નામ કાલધર્મેણ સંગતઃ

તસ્મિન્ન્ અસ્તમિતે વાલી મન્ત્રિભિર્ મન્ત્રકોવિદૈઃ
પિત્ર્યે પદે કૃતો રાજા સુગ્રીવો વાલિનઃ પદે

સુગ્રીવેણ સમં ત્વ્ અસ્ય અદ્વૈધં છિદ્રવર્જિતમ્
અહાર્યં સખ્યમ્ અભવદ્ અનિલસ્ય યથાગ્નિના

એષ શાપવશાદ્ એવ ન વેદબલમ્ આત્મનઃ
વાલિસુગ્રીવયોર્ વૈરં યદા રામ સમુત્થિતમ્

ન હ્ય્ એષ રામ સુગ્રીવો ભ્રામ્યમાણો ઽપિ વાલિના
વેદયાનો ન ચ હ્ય્ એષ બલમ્ આત્મનિ મારુતિઃ

પરાક્રમોત્સાહમતિપ્રતાપૈઃ સૌશીલ્યમાધુર્યનયાનયૈશ્ ચ
ગામ્ભીર્યચાતુર્યસુવીર્યધૈર્યૈર્ હનૂમતઃ કો ઽપ્ય્ અધિકો ઽસ્તિ લોકે

અસૌ પુરા વ્યાકરણં ગ્રહીષ્યન્ સૂર્યોન્મુખઃ પૃષ્ઠગમઃ કપીન્દ્રઃ
ઉદ્યદ્ગિરેર્ અસ્તગિરિં જગામ ગ્રન્થં મહદ્ ધારયદ્ અપ્રમેયઃ

પ્રવીવિવિક્ષોર્ ઇવ સાગરસ્ય લોકાન્ દિધક્ષોર્ ઇવ પાવકસ્ય
લોકક્ષયેષ્વ્ એવ યથાન્તકસ્ય હનૂમતઃ સ્થાસ્યતિ કઃ પુરસ્તાત્

એષો ઽપિ ચાન્યે ચ મહાકપીન્દ્રાઃ સુગ્રીવમૈન્દદ્વિવિદાઃ સનીલાઃ
સતારતારેયનલાઃ સરમ્ભાસ્ ત્વત્કારણાદ્ રામ સુરૈર્ હિ સૃષ્ટાઃ

તદ્ એતત્ કથિતં સર્વં યન્ માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ
હનૂમતો બાલભાવે કર્મૈતત્ કથિતં મયા

દૃષ્ટઃ સંભાષિતશ્ ચાસિ રામ ગચ્છમહે વયમ્
એવમ્ ઉક્ત્વા ગતાઃ સર્વે ઋષયસ્ તે યથાગતમ્