રામાયણ · અધ્યાય 7.035

અપૃચ્છત તતો રામો દક્ષિણાશાલયં મુનિમ્
પ્રાઞ્જલિર્ વિનયોપેત ઇદમ્ આહ વચો ઽર્થવત્

અતુલં બલમ્ એતાભ્યાં વાલિનો રાવણસ્ય ચ
ન ત્વ્ એતૌ હનુમદ્વીર્યૈઃ સમાવ્ ઇતિ મતિર્ મમ

શૌર્યં દાક્ષ્યં બલં ધૈર્યં પ્રાજ્ઞતા નયસાધનમ્
વિક્રમશ્ ચ પ્રભાવશ્ ચ હનૂમતિ કૃતાલયાઃ

દૃષ્ટ્વોદધિં વિષીદન્તીં તદૈષ કપિવાહિનીમ્
સમાશ્વાસ્ય કપીન્ ભૂયો યોજનાનાં શતં પ્લુતઃ

ધર્ષયિત્વા પુરીં લઙ્કાં રાવણાન્તઃપુરં તથા
દૃષ્ટ્વા સંભાષિતા ચાપિ સીતા વિશ્વાસિતા તથા

સેનાગ્રગા મન્ત્રિસુતાઃ કિંકરા રાવણાત્મજઃ
એતે હનુમતા તત્ર એકેન વિનિપાતિતાઃ

ભૂયો બન્ધાદ્ વિમુક્તેન સંભાષિત્વા દશાનનમ્
લઙ્કા ભસ્મીકૃતા તેન પાવકેનેવ મેદિની

ન કાલસ્ય ન શક્રસ્ય ન વિષ્ણોર્ વિત્તપસ્ય ચ
કર્માણિ તાનિ શ્રૂયન્તે યાનિ યુદ્ધે હનૂમતઃ

એતસ્ય બાહુવીર્યેણ લઙ્કા સીતા ચ લક્ષ્મણઃ
પ્રાપ્તો મયા જયશ્ ચૈવ રાજ્યં મિત્રાણિ બાન્ધવાઃ

હનૂમાન્ યદિ મે ન સ્યાદ્ વાનરાધિપતેઃ સખા
પ્રવૃત્તમ્ અપિ કો વેત્તું જાનક્યાઃ શક્તિમાન્ ભવેત્

કિમર્થં વાલી ચૈતેન સુગ્રીવપ્રિયકામ્યયા
તદા વૈરે સમુત્પન્ને ન દગ્ધો વીરુધો યથા

ન હિ વેદિતવાન્ મન્યે હનૂમાન્ આત્મનો બલમ્
યદ્ દૃષ્ટવાઞ્ જીવિતેષ્ટં ક્લિશ્યન્તં વાનરાધિપમ્

એતન્ મે ભગવન્ સર્વં હનૂમતિ મહામુને
વિસ્તરેણ યથાતત્ત્વં કથયામરપૂજિત

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હેતુયુક્તમ્ ઋષિસ્ તતઃ
હનૂમતઃ સમક્ષં તમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

સત્યમ્ એતદ્ રઘુશ્રેષ્ઠ યદ્ બ્રવીષિ હનૂમતઃ
ન બલે વિદ્યતે તુલ્યો ન ગતૌ ન મતૌ પરઃ

અમોઘશાપૈઃ શાપસ્ તુ દત્તો ઽસ્ય ઋષિભિઃ પુરા
ન વેદિતા બલં યેન બલી સન્ન્ અરિમર્દનઃ

બાલ્યે ઽપ્ય્ એતેન યત્ કર્મ કૃતં રામ મહાબલ
તન્ ન વર્ણયિતું શક્યમ્ અતિબાલતયાસ્ય તે

યદિ વાસ્તિ ત્વ્ અભિપ્રાયસ્ તચ્ છ્રોતું તવ રાઘવ
સમાધાય મતિં રામ નિશામય વદામ્ય્ અહમ્

સૂર્યદત્તવરસ્વર્ણઃ સુમેરુર્ નામ પર્વતઃ
યત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્ત્ય્ અસ્ય કેષરી નામ વૈ પિતા

તસ્ય ભાર્યા બભૂવેષ્ટા હ્ય્ અઞ્જનેતિ પરિશ્રુતા
જનયામ્ આસ તસ્યાં વૈ વાયુર્ આત્મજમ્ ઉત્તમમ્

શાલિશૂકસમાભાસં પ્રાસૂતેમં તદાઞ્જના
ફલાન્ય્ આહર્તુકામા વૈ નિષ્ક્રાન્તા ગહને ચરા

એષ માતુર્ વિયોગાચ્ ચ ક્ષુધયા ચ ભૃશાર્દિતઃ
રુરોદ શિશુર્ અત્યર્થં શિશુઃ શરભરાડ્ ઇવ

તતોદ્યન્તં વિવસ્વન્તં જપાપુષ્પોત્કરોપમમ્
દદૃશે ફલલોભાચ્ ચ ઉત્પપાત રવિં પ્રતિ

બાલાર્કાભિમુખો બાલો બાલાર્ક ઇવ મૂર્તિમાન્
ગ્રહીતુકામો બાલાર્કં પ્લવતે ઽમ્બરમધ્યગઃ

એતસ્મિન્ પ્લવમાને તુ શિશુભાવે હનૂમતિ
દેવદાનવસિદ્ધાનાં વિસ્મયઃ સુમહાન્ અભૂત્

નાપ્ય્ એવં વેગવાન્ વાયુર્ ગરુડો ન મનસ્ તથા
યથાયં વાયુપુત્રસ્ તુ ક્રમતે ઽમ્બરમ્ ઉત્તમમ્

યદિ તાવચ્ છિશોર્ અસ્ય ઈદૃશૌ ગતિવિક્રમૌ
યૌવનં બલમ્ આસાદ્ય કથં વેગો ભવિષ્યતિ

તમ્ અનુપ્લવતે વાયુઃ પ્લવન્તં પુત્રમ્ આત્મનઃ
સૂર્યદાહભયાદ્ રક્ષંસ્ તુષારચયશીતલઃ

બહુયોજનસાહસ્રં ક્રમત્ય્ એષ તતો ઽમ્બરમ્
પિતુર્ બલાચ્ ચ બાલ્યાચ્ ચ ભાસ્કરાભ્યાશમ્ આગતઃ

શિશુર્ એષ ત્વ્ અદોષજ્ઞ ઇતિ મત્વા દિવાકરઃ
કાર્યં ચાત્ર સમાયત્તમ્ ઇત્ય્ એવં ન દદાહ સઃ

યમ્ એવ દિવસં હ્ય્ એષ ગ્રહીતું ભાસ્કરં પ્લુતઃ
તમ્ એવ દિવસં રાહુર્ જિઘૃક્ષતિ દિવાકરમ્

અનેન ચ પરામૃષ્ટો રામ સૂર્યરથોપરિ
અપક્રાન્તસ્ તતસ્ ત્રસ્તો રાહુશ્ ચન્દ્રાર્કમર્દનઃ

સ ઇન્દ્રભવનં ગત્વા સરોષઃ સિંહિકાસુતઃ
અબ્રવીદ્ ભ્રુકુટીં કૃત્વા દેવં દેવગણૈર્ વૃતમ્

બુભુક્ષાપનયં દત્ત્વા ચન્દ્રાર્કૌ મમ વાસવ
કિમ્ ઇદં તત્ ત્વયા દત્તમ્ અન્યસ્ય બલવૃત્રહન્

અદ્યાહં પર્વકાલે તુ જિઘૃક્ષુઃ સૂર્યમ્ આગતઃ
અથાન્યો રાહુર્ આસાદ્ય જગ્રાહ સહસા રવિમ્

સ રાહોર્ વચનં શ્રુત્વા વાસવઃ સંભ્રમાન્વિતઃ
ઉત્પપાતાસનં હિત્વા ઉદ્વહન્ કાઞ્ચનસ્રજમ્

તતઃ કૈલાસકૂટાભં ચતુર્દન્તં મદસ્રવમ્
શૃઙ્ગારકારિણં પ્રાંશું સ્વર્ણઘણ્ટાટ્ટહાસિનમ્

ઇન્દ્રઃ કરીન્દ્રમ્ આરુહ્ય રાહું કૃત્વા પુરઃસરમ્
પ્રાયાદ્ યત્રાભવત્ સૂર્યઃ સહાનેન હનૂમતા

અથાતિરભસેનાગાદ્ રાહુર્ ઉત્સૃજ્ય વાસવમ્
અનેન ચ સ વૈ દૃષ્ટ આધાવઞ્ શૈલકૂટવત્

તતઃ સૂર્યં સમુત્સૃજ્ય રાહુમ્ એવમ્ અવેક્ષ્ય ચ
ઉત્પપાત પુનર્ વ્યોમ ગ્રહીતું સિંહિકાસુતમ્

ઉત્સૃજ્યાર્કમ્ ઇમં રામ આધાવન્તં પ્લવંગમમ્
દૃષ્ટ્વા રાહુઃ પરાવૃત્ય મુખશેષઃ પરાઙ્મુખઃ

ઇન્દ્રમ્ આશંસમાનસ્ તુ ત્રાતારં સિંહિકાસુતઃ
ઇન્દ્ર ઇન્દ્રેતિ સંત્રાસાન્ મુહુર્ મુહુર્ અભાષત

રાહોર્ વિક્રોશમાનસ્ય પ્રાગ્ એવાલક્ષિતઃ સ્વરઃ
શ્રુત્વેન્દ્રોવાચ મા ભૈષીર્ અયમ્ એનં નિહન્મ્ય્ અહમ્

ઐરાવતં તતો દૃષ્ટ્વા મહત્ તદ્ ઇદમ્ ઇત્ય્ અપિ
ફલં તં હસ્તિરાજાનમ્ અભિદુદ્રાવ મારુતિઃ

તદાસ્ય ધાવતો રૂપમ્ ઐરાવતજિઘૃક્ષયા
મુહૂર્તમ્ અભવદ્ ઘોરમ્ ઇન્દ્રાગ્ન્યોર્ ઇવ ભાસ્વરમ્

એવમ્ આધાવમાનં તુ નાતિક્રુદ્ધઃ શચીપતિઃ
હસ્તાન્તેનાતિમુક્તેન કુલિશેનાભ્યતાડયત્

તતો ગિરૌ પપાતૈષ ઇન્દ્રવજ્રાભિતાડિતઃ
પતમાનસ્ય ચૈતસ્ય વામો હનુર્ અભજ્યત

તસ્મિંસ્ તુ પતિતે બાલે વજ્રતાડનવિહ્વલે
ચુક્રોધેન્દ્રાય પવનઃ પ્રજાનામ્ અશિવાય ચ

વિણ્મૂત્રાશયમ્ આવૃત્ય પ્રજાસ્વ્ અન્તર્ગતઃ પ્રભુઃ
રુરોધ સર્વભૂતાનિ યથા વર્ષાણિ વાસવઃ

વાયુપ્રકોપાદ્ ભૂતાનિ નિરુચ્છ્વાસાનિ સર્વતઃ
સંધિભિર્ ભજ્યમાનાનિ કાષ્ઠભૂતાનિ જજ્ઞિરે

નિઃસ્વધં નિર્વષટ્કારં નિષ્ક્રિયં ધર્મવર્જિતમ્
વાયુપ્રકોપાત્ ત્રૈલોક્યં નિરયસ્થમ્ ઇવાબભૌ

તતઃ પ્રજાઃ સગન્ધર્વાઃ સદેવાસુરમાનુષાઃ
પ્રજાપતિં સમાધાવન્ન્ અસુખાર્તાઃ સુખૈષિણઃ

ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો દેવા દરોદરનિભોદરાઃ
ત્વયા સ્મ ભગવન્ સૃષ્ટાઃ પ્રજાનાથ ચતુર્વિધાઃ

ત્વયા દત્તો ઽયમ્ અસ્માકમ્ આયુષઃ પવનઃ પતિઃ
સો ઽસ્માન્ પ્રાણેશ્વરો ભૂત્વા કસ્માદ્ એષો ઽદ્ય સત્તમ

રુરોધ દુઃખં જનયન્ન્ અન્તઃપુર ઇવ સ્ત્રિયઃ
તસ્માત્ ત્વાં શરણં પ્રાપ્તા વાયુનોપહતા વિભો

વાયુસંરોધજં દુઃખમ્ ઇદં નો નુદ શત્રુહન્

એતત્ પ્રજાનાં શ્રુત્વા તુ પ્રજાનાથઃ પ્રજાપતિઃ
કારણાદ્ ઇતિ તાન્ ઉક્ત્વા પ્રજાઃ પુનર્ અભાષત

યસ્મિન્ વઃ કારણે વાયુશ્ ચુક્રોધ ચ રુરોધ ચ
પ્રજાઃ શૃણુધ્વં તત્ સર્વં શ્રોતવ્યં ચાત્મનઃ ક્ષમમ્

પુત્રસ્ તસ્યામરેશેન ઇન્દ્રેણાદ્ય નિપાતિતઃ
રાહોર્ વચનમ્ આજ્ઞાય રાજ્ઞા વઃ કોપિતો ઽનિલઃ

અશરીરઃ શરીરેષુ વાયુશ્ ચરતિ પાલયન્
શરીરં હિ વિના વાયું સમતાં યાતિ રેણુભિઃ

વાયુઃ પ્રાણાઃ સુખં વાયુર્ વાયુઃ સર્વમ્ ઇદં જગત્
વાયુના સંપરિત્યક્તં ન સુખં વિન્દતે જગત્

અદ્યૈવ ચ પરિત્યક્તં વાયુના જગદ્ આયુષા
અદ્યૈવેમે નિરુચ્છ્વાસાઃ કાષ્ઠકુડ્યોપમાઃ સ્થિતાઃ

તદ્ યામસ્ તત્ર યત્રાસ્તે મારુતો રુક્પ્રદો હિ વઃ
મા વિનાશં ગમિષ્યામ અપ્રસાદ્યાદિતેઃ સુતમ્

તતઃ પ્રજાભિઃ સહિતઃ પ્રજાપતિઃ સદેવગન્ધર્વભુજંગગુહ્યકઃ
જગામ તત્રાસ્યતિ યત્ર મારુતઃ સુતં સુરેન્દ્રાભિહતં પ્રગૃહ્ય સઃ

તતો ઽર્કવૈશ્વાનરકાઞ્ચનપ્રભં સુતં તદોત્સઙ્ગગતં સદાગતેઃ
ચતુર્મુખો વીક્ષ્ય કૃપામ્ અથાકરોત્ સદેવસિદ્ધર્ષિભુજંગરાક્ષસઃ