રામાયણ · અધ્યાય 7.032

નર્મદા પુલિને યત્ર રાક્ષસેન્દ્રઃ સ રાવણઃ
પુષ્પોપહારં કુરુતે તસ્માદ્ દેશાદ્ અદૂરતઃ

અર્જુનો જયતાં શ્રેષ્ઠો માહિષ્મત્યાઃ પતિઃ પ્રભુઃ
ક્રીડિતે સહ નારીભિર્ નર્મદાતોયમ્ આશ્રિતઃ

તાસાં મધ્યગતો રાજ રરાજ સ તતો ઽર્જુનઃ
કરેણૂનાં સહસ્રસ્ય મધ્યસ્થ ઇવ કુઞ્જરઃ

જિજ્ઞાસુઃ સ તુ બાહૂનાં સહસ્રસ્યોત્તમં બલમ્
રુરોધ નર્મદા વેગં બાહુભિઃ સ તદાર્જુનઃ

કાર્તવીર્યભુજાસેતું તજ્ જલં પ્રાપ્ય નિર્મલમ્
કૂલાપહારં કુર્વાણં પ્રતિસ્રોતઃ પ્રધાવતિ

સમીનનક્રમકરઃ સપુષ્પકુશસંસ્તરઃ
સ નર્મદામ્ભસો વેગઃ પ્રાવૃટ્કાલ ઇવાબભૌ

સ વેગઃ કાર્તવીર્યેણ સંપ્રેષિટ ઇવામ્ભસઃ
પુષ્પોપહારં તત્ સર્વં રાવણસ્ય જહાર હ

રાવણો ઽર્ધસમાપ્તં તુ ઉત્સૃજ્ય નિયમં તદા
નર્મદાં પશ્યતે કાન્તાં પ્રતિકૂલાં યથા પ્રિયામ્

પશ્ચિમેન તુ તં દૃષ્ટ્વા સાગરોદ્ગારસંનિભમ્
વર્ધન્તમ્ અમ્ભસો વેગં પૂર્વામ્ આશાં પ્રવિશ્ય તુ

તતો ઽનુદ્ભ્રાન્તશકુનાં સ્વાભાવ્યે પરમે સ્થિતામ્
નિર્વિકારાઙ્ગનાભાસાં પશ્યતે રાવણો નદીમ્

સવ્યેતરકરાઙ્ગુલ્યા સશબ્દં ચ દશાનનઃ
વેગપ્રભવમ્ અન્વેષ્ટું સો ઽદિશચ્ છુકસારણૌ

તૌ તુ રાવણસંદિષ્ટૌ ભ્રાતરૌ શુકસારણૌ
વ્યોમાન્તરચરૌ વીરૌ પ્રસ્થિતૌ પશ્ચિમોન્મુખૌ

અર્ધયોજનમાત્રં તુ ગત્વા તૌ તુ નિશાચરૌ
પશ્યેતાં પુરુષં તોયે ક્રીડન્તં સહયોષિતમ્

બૃહત્સાલપ્રતીકશં તોયવ્યાકુલમૂર્ધજમ્
મદરક્તાન્તનયનં મદનાકારવર્ચસં

નદીં બાહુસહસ્રેણ રુન્ધન્તમ્ અરિમર્દનમ્
ગિરિં પાદસહસ્રેણ રુન્ધન્તમ્ ઇવ મેદિનીમ્

બાલાનાં વરનારીણાં સહસ્રેણાભિસંવૃતમ્
સમદાનાં કરેણૂનાં સહસ્રેણેવ કુઞ્જરમ્

તમ્ અદ્ભુતતમં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસૌ શુકસારણૌ
સંનિવૃત્તાવ્ ઉપાગમ્ય રાવણં તમ્ અથોચતુઃ

બૃહત્સાલપ્રતીકાશઃ કો ઽપ્ય્ અસૌ રાક્ષસેશ્વર
નર્મદાં રોધવદ્ રુદ્ધ્વા ક્રીડાપયતિ યોષિતઃ

તેન બાહુસહસ્રેણ સંનિરુદ્ધજલા નદી
સાગરોદ્ગારસંકાશાન્ ઉદ્ગારાન્ સૃજતે મુહુઃ

ઇત્ય્ એવં ભાષમાણૌ તૌ નિશમ્ય શુકસારણૌ
રાવણો ઽર્જુન ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ઉત્તસ્થૌ યુદ્ધલાલસઃ

અર્જુનાભિમુખે તસ્મિન્ પ્રસ્થિતે રાક્ષસેશ્વરે
સકૃદ્ એવ કૃતો રાવઃ સરક્તઃ પ્રેષિતો ઘનૈઃ

મહોદરમહાપાર્શ્વધૂમ્રાક્ષશુકસારણૈઃ
સંવૃતો રાક્ષસેન્દ્રસ્ તુ તત્રાગાદ્ યત્ર સો ઽર્જુનઃ

નાતિદીર્ઘેણ કાલેન સ તતો રાક્ષસો બલી
તં નર્મદા હ્રદં ભીમમ્ આજગામાઞ્જનપ્રભઃ

સ તત્ર સ્ત્રીપરિવૃતં વાશિતાભિર્ ઇવ દ્વિપમ્
નરેન્દ્રં પશ્યતે રાજા રાક્ષસાનાં તદાર્જુનમ્

સ રોષાદ્ રક્તનયનો રાક્ષસેન્દ્રો બલોદ્ધતઃ
ઇત્ય્ એવમ્ અર્જુનામાત્યાન્ આહ ગમ્ભીરયા ગિરા

અમાત્યાઃ ક્ષિપ્રમ્ આખ્યાત હૈહયસ્ય નૃપસ્ય વૈ
યુદ્ધાર્થં સમનુપ્રાપ્તો રાવણો નામ નામતઃ

રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મન્ત્રિણો ઽથાર્જુનસ્ય તે
ઉત્તસ્થુઃ સાયુધાસ્ તં ચ રાવણં વાક્યમ્ અબ્રુવન્

યુદ્ધસ્ય કાલો વિજ્ઞાતઃ સાધુ ભોઃ સાધુ રાવણ
યઃ ક્ષીબં સ્ત્રીવૃતં ચૈવ યોદ્ધુમ્ ઇચ્છસિ નો નૃપમ્
વાશિતામધ્યગં મત્તં શાર્દૂલ ઇવ કુઞ્જરમ્

ક્ષમસ્વાદ્ય દશગ્રીવ ઉષ્યતાં રજની ત્વયા
યુદ્ધશ્રદ્ધા તુ યદ્ય્ અસ્તિ શ્વસ્ તાત સમરે ઽર્જુનમ્

યદિ વાપિ ત્વરા તુભ્યં યુદ્ધતૃષ્ણાસમાવૃતા
નિહત્યાસ્માંસ્ તતો યુદ્ધમ્ અર્જુનેનોપયાસ્યસિ

તતસ્ તે રાવણામાત્યૈર્ અમાત્યાઃ પાર્થિવસ્ય તુ
સૂદિતાશ્ ચાપિ તે યુદ્ધે ભક્ષિતાશ્ ચ બુભુક્ષિતૈઃ

તતો હલહલાશબ્દો નર્મદા તિર આબભૌ
અર્જુનસ્યાનુયાત્રાણાં રાવણસ્ય ચ મન્ત્રિણામ્

ઇષુભિસ્ તોમરૈઃ શૂલૈર્ વજ્રકલ્પૈઃ સકર્ષણૈઃ
સરાવણાન્ અર્દયન્તઃ સમન્તાત્ સમભિદ્રુતાઃ

હૈહયાધિપયોધાનાં વેગ આસીત્ સુદારુણઃ
સનક્રમીનમકરસમુદ્રસ્યેવ નિસ્વનઃ

રાવણસ્ય તુ તે ઽમાત્યાઃ પ્રહસ્તશુકસારણાઃ
કાર્તવીર્યબલં ક્રુદ્ધા નિર્દહન્ત્ય્ અગ્નિતેજસઃ

અર્જુનાય તુ તત્ કર્મ રાવણસ્ય સમન્ત્રિણઃ
ક્રીડમાનાય કથિતં પુરુષૈર્ દ્વારરક્ષિભિઃ

ઉક્ત્વા ન ભેતવ્યમ્ ઇતિ સ્ત્રીજનં સ તતો ઽર્જુનઃ
ઉત્તતાર જલાત્ તસ્માદ્ ગઙ્ગાતોયાદ્ ઇવાઞ્જનઃ

ક્રોધદૂષિતનેત્રસ્ તુ સ તતો ઽર્જુન પાવકઃ
પ્રજજ્વાલ મહાઘોરો યુગાન્ત ઇવ પાવકઃ

સ તૂર્ણતરમ્ આદાય વરહેમાઙ્ગદો ગદામ્
અભિદ્રવતિ રક્ષાંસિ તમાંસીવ દિવાકરઃ

બાહુવિક્ષેપકરણાં સમુદ્યમ્ય મહાગદામ્
ગારુડં વેગમ્ આસ્થાય આપપાતૈવ સો ઽર્જુનઃ

તસ્ય મર્ગં સમાવૃત્ય વિન્ધ્યો ઽર્કસ્યેવ પર્વતઃ
સ્થિતો વિન્ધ્ય ઇવાકમ્પ્યઃ પ્રહસ્તો મુસલાયુધઃ

તતો ઽસ્ય મુસલં ઘોરં લોહબદ્ધં મદોદ્ધતઃ
પ્રહસ્તઃ પ્રેષયન્ ક્રુદ્ધો રરાસ ચ યથામ્બુદઃ

તસ્યાગ્રે મુસલસ્યાગ્નિર્ અશોકાપીડસંનિભઃ
પ્રહસ્તકરમુક્તસ્ય બભૂવ પ્રદહન્ન્ ઇવ

આધાવમાનં મુસલં કાર્તવીર્યસ્ તદાર્જુનઃ
નિપુણં વઞ્ચયામ્ આસ સગદો ગજવિક્રમઃ

તતસ્ તમ્ અભિદુદ્રાવ પ્રહસ્તં હૈહયાધિપઃ
ભ્રામયાણો ગદાં ગુર્વીં પઞ્ચબાહુશતોચ્છ્રયામ્

તેનાહતો ઽતિવેગેન પ્રહસ્તો ગદયા તદા
નિપપાત સ્થિતઃ શૈલો વજ્રિવજ્રહતો યથા

પ્રહસ્તં પતિતં દૃષ્ટ્વા મારીચશુકસારણાઃ
સમહોદરધૂમ્રાક્ષા અપસૃપ્તા રણાજિરાત્

અપક્રાન્તેષ્વ્ અમાત્યેષુ પ્રહસ્તે ચ નિપાતિતે
રાવણો ઽભ્યદ્રવત્ તૂર્ણમ્ અર્જુનં નૃપસત્તમમ્

સહસ્રબાહોસ્ તદ્ યુદ્ધં વિંશદ્બાહોશ્ ચ દારુણમ્
નૃપરાક્ષસયોસ્ તત્ર આરબ્ધં લોમહર્ષણમ્

સાગરાવ્ ઇવ સંક્ષુબ્ધૌ ચલમૂલાવ્ ઇવાચલૌ
તેજોયુક્તાવ્ ઇવાદિત્યૌ પ્રદહન્તાવ્ ઇવાનલૌ

બલોદ્ધતૌ યથા નાગૌ વાશિતાર્થે યથા વૃષૌ
મેઘાવ્ ઇવ વિનર્દન્તૌ સિંહાવ્ ઇવ બલોત્કટૌ

રુદ્રકાલાવ્ ઇવ ક્રુદ્ધૌ તૌ તથા રાક્ષસાર્જુનૌ
પરસ્પરં ગદાભ્યાં તૌ તાડયામ્ આસતુર્ ભૃશમ્

વજ્રપ્રહારાન્ અચલા યથા ઘોરાન્ વિષેહિરે
ગદાપ્રહારાંસ્ તદ્વત્ તૌ સહેતે નરરાક્ષસૌ

યથાશનિરવેભ્યસ્ તુ જાયતે વૈ પ્રતિશ્રુતિઃ
તથા તાભ્યાં ગદાપાતૈર્ દિશઃ સર્વાઃ પ્રતિશ્રુતાઃ

અર્જુનસ્ય ગદા સા તુ પાત્યમાનાહિતોરસિ
કાઞ્ચનાભં નભશ્ ચક્રે વિદ્યુત્સૌદામની યથા

તથૈવ રાવણેનાપિ પાત્યમાના મુહુર્ મુહુઃ
અર્જુનોરસિ નિર્ભાતિ ગદોલ્કેવ મહાગિરૌ

નાર્જુનઃ ખેદમ્ આપ્નોતિ ન રાક્ષસગણેશ્વરઃ
સમમ્ આસીત્ તયોર્ યુદ્ધં યથા પૂર્વં બલીન્દ્રયોઃ

શૃઙ્ગૈર્ મહર્ષભૌ યદ્વદ્ દન્તાગ્રૈર્ ઇવ કુઞ્જરૌ
પરસ્પરં વિનિઘ્નન્તૌ નરરાક્ષસસત્તમૌ

તતો ઽર્જુનેન ક્રુદ્ધેન સર્વપ્રાણેન સા ગદા
સ્તનયોર્ અન્તરે મુક્તા રાવણસ્ય મહાહવે

વરદાનકૃતત્રાણે સા ગદા રાવણોરસિ
દુર્બલેવ યથા સેના દ્વિધાભૂતાપતત્ ક્ષિતૌ

સ ત્વ્ અર્જુનપ્રમુક્તેન ગદાપાતેન રાવણઃ
અપાસર્પદ્ ધનુર્માત્રં નિષસાદ ચ નિષ્ટનન્

સ વિહ્વલં તદ્ આલક્ષ્ય દશગ્રીવં તતો ઽર્જુનઃ
સહસા પ્રતિજગ્રાહ ગરુત્માન્ ઇવ પન્નગમ્

સ તં બાહુસહસ્રેણ બલાદ્ ગૃહ્ય દશાનનમ્
બબન્ધ બલવાન્ રાજા બલિં નારાયણો યથા

બધ્યમાને દશગ્રીવે સિદ્ધચારણદેવતાઃ
સાધ્વીતિ વાદિનઃ પુષ્પૈઃ કિરન્ત્ય્ અર્જુનમૂર્ધનિ

વ્યાઘ્રો મૃગમ્ ઇવાદાય સિંહરાડ્ ઇવ દન્તિનમ્
રરાસ હૈહયો રાજા હર્ષાદ્ અમ્બુદવન્ મુહુઃ

પ્રહસ્તસ્ તુ સમાશ્વસ્તો દૃષ્ટ્વા બદ્ધં દશાનનમ્
સહ તૈ રાકસૈઃ ક્રુદ્ધ અભિદુદ્રાવ પાર્થિવમ્

નક્તંચરાણાં વેગસ્ તુ તેષામ્ આપતતાં બભૌ
ઉદ્ધૃત આતપાપાયે સમુદ્રાણામ્ ઇવાદ્ભુતઃ

મુઞ્ચ મુઞ્ચેતિ ભાષન્તસ્ તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાસકૃત્
મુસલાનિ ચ શૂલાનિ ઉત્સસર્જુસ્ તદાર્જુને

અપ્રાપ્તાન્ય્ એવ તાન્ય્ આશુ અસંભ્રાન્તસ્ તદાર્જુનઃ
આયુધાન્ય્ અમરારીણાં જગ્રાહ રિપુસૂદનઃ

તતસ્ તૈર્ એવ રક્ષાંસિ દુર્ધરૈઃ પ્રવરાયુધૈઃ
ભિત્ત્વા વિદ્રાવયામ્ આસ વાયુર્ અમ્બુધરાન્ ઇવ

રાક્ષસાંસ્ ત્રાસયિત્વા તુ કાર્તવીર્યાર્જુનસ્ તદા
રાવણં ગૃહ્ય નગરં પ્રવિવેશ સુહૃદ્વૃતઃ

સ કીર્યમાણઃ કુસુમાક્ષતોત્કરૈર્ દ્વિજૈઃ સપૌરૈઃ પુરુહૂતસંનિભઃ
તદાર્જુનઃ સંપ્રવિવેશ તાં પુરીં બલિં નિગૃહ્યૈવ સહસ્રલોચનઃ