રામાયણ · અધ્યાય 7.031

તતો રામો મહાતેજા વિસ્મયાત્ પુનર્ એવ હિ
ઉવાચ પ્રણતો વાક્યમ્ અગસ્ત્યમ્ ઋષિસત્તમમ્

ભગવન્ કિં તદા લોકાઃ શૂન્યા આસન્ દ્વિજોત્તમ
ધર્ષણાં યત્ર ન પ્રાપ્તો રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ

ઉતાહો હીનવીર્યાસ્ તે બભુવુઃ પૃથિવીક્ષિતઃ
બહિષ્કૃતા વરાસ્ત્રૈશ્ ચ બહવો નિર્જિતા નૃપાઃ

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા અગસ્ત્યો ભગવાન્ ઋષિઃ
ઉવાચ રામં પ્રહસન્ પિતામહ ઇવેશ્વરમ્

સ એવં બાધમાનસ્ તુ પાર્થિવાન્ પાર્થિવર્ષભ
ચચાર રાવણો રામ પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે

તતો માહિષ્મતીં નામ પુરીં સ્વર્ગપુરીપ્રભામ્
સંપ્રાપ્તો યત્ર સામ્નિધ્યં પરમં વસુરેતસઃ

તુલ્ય આસીન્ નૃપસ્ તસ્ય પ્રતાપાદ્ વસુરેતસઃ
અર્જુનો નામ યસ્યાગ્નિઃ શરકુણ્ડે શયઃ સદા

તમ્ એવ દિવસં સો ઽથ હૈહયાધિપતિર્ બલી
અર્જુનો નર્મદાં રન્તું ગતઃ સ્ત્રીભિઃ સહેશ્વરઃ

રાવણો રાક્ષસેન્દ્રસ્ તુ તસ્યામાત્યાન્ અપૃચ્છત
ક્વાર્જુનો વો નૃપઃ સો ઽદ્ય શીઘ્રમ્ આખ્યાતુમ્ અર્હથ

રાવણો ઽહમ્ અનુપ્રાપ્તો યુદ્ધેપ્સુર્ નૃવરેણ તુ
મમાગમનમ્ અવ્યગ્રૈર્ યુષ્માભિઃ સંનિવેદ્યતામ્

ઇત્ય્ એવં રાવણેનોક્તાસ્ તે ઽમાત્યાઃ સુવિપશ્ચિતઃ
અબ્રુવન્ રાક્ષસપતિમ્ અસામ્નિધ્યં મહીપતેઃ

શ્રુત્વા વિશ્રવસઃ પુત્રઃ પૌરાણામ્ અર્જુનં ગતમ્
અપસૃત્યાગતો વિન્ધ્યં હિમવત્સંનિભં ગિરિમ્

સ તમ્ અભ્રમ્ ઇવાવિષ્ટમ્ ઉદ્ભ્રાન્તમ્ ઇવ મેદિનીમ્
અપશ્યદ્ રાવણો વિન્ધ્યમ્ આલિખન્તમ્ ઇવામ્બરમ્

સહસ્રશિખરોપેતં સિંહાધ્યુષિતકન્દરમ્
પ્રપાત પતિતૈઃ શીતૈઃ સાટ્ટહાસમ્ ઇવામ્બુભિઃ

દેવદાનવગન્ધર્વૈઃ સાપ્સરોગણકિંનરૈઃ
સાહ સ્ત્રીભિઃ ક્રીડમાનૈઃ સ્વર્ગભૂતં મહોચ્છ્રયમ્

નદીભિઃ સ્યન્દમાનાભિર્ અગતિપ્રતિમં જલમ્
સ્ફુટીભિશ્ ચલજિહ્વાભિર્ વમન્તમ્ ઇવ વિષ્ઠિતમ્

ઉલ્કાવન્તં દરીવન્તં હિમવત્સંનિભં ગિરિમ્
પશ્યમાનસ્ તતો વિન્ધ્યં રાવણો નર્મદાં યયૌ

ચલોપલજલાં પુણ્યાં પશ્ચિમોદધિગામિનીમ્
મહિષૈઃ સૃમરૈઃ સિંહૈઃ શાર્દૂલર્ક્ષગજોત્તમૈઃ
ઉષ્ણાભિતપ્તૈસ્ તૃષિતૈઃ સંક્ષોભિતજલાશયામ્

ચક્રવાકૈઃ સકારણ્ડૈઃ સહંસજલકુક્કુટૈઃ
સારસૈશ્ ચ સદામત્તૈઃ કોકૂજદ્ભિઃ સમાવૃતામ્

ફુલ્લદ્રુમકૃતોત્તંસાં ચક્રવાકયુગસ્તનીમ્
વિસ્તીર્ણપુલિનશ્રોણીં હંસાવલિસુમેખલામ્

પુષ્પરેણ્વનુલિપ્તાઙ્ગીં જલફેનામલાંશુકામ્
જલાવગાહસંસ્પર્શાં ફુલ્લોત્પલશુભેક્ષણામ્

પુષ્પકાદ્ અવરુહ્યાશુ નર્મદાં સરિતાં વરામ્
ઇષ્ટામ્ ઇવ વરાં નારીમ્ અવગાહ્ય દશાનનઃ

સ તસ્યાઃ પુલિને રમ્યે નાનાકુસુમશોભિતે
ઉપોપવિષ્ટઃ સચિવૈઃ સાર્ધં રાક્ષસપુંગવઃ
નર્મદા દર્શજં હર્ષમ્ આપ્તવાન્ રાક્ષસેશ્વરઃ

તતઃ સલીલં પ્રહસાન્ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
ઉવાચ સચિવાંસ્ તત્ર મારીચશુકસારણાન્

એષ રશ્મિસહસ્રેણ જગત્ કૃત્વેવ કાઞ્ચનમ્
તીક્ષ્ણતાપકરઃ સૂર્યો નભસો મધ્યમ્ આસ્થિતઃ
મામ્ આસીનં વિદિત્વેહ ચન્દ્રાયાતિ દિવાકરઃ

નર્મદા જલશીતશ્ ચ સુગન્ધિઃ શ્રમનાશનઃ
મદ્ભયાદ્ અનિલો હ્ય્ એષ વાત્ય્ અસૌ સુસમાહિતઃ

ઇયં ચાપિ સરિચ્છ્રેષ્ઠા નર્મદા નર્મ વર્ધિની
લીનમીનવિહંગોર્મિઃ સભયેવાઙ્ગના સ્થિતા

તદ્ ભવન્તઃ ક્ષતાઃ શસ્ત્રૈર્ નૃપૈર્ ઇન્દ્રસમૈર્ યુધિ
ચન્દનસ્ય રસેનેવ રુધિરેણ સમુક્ષિતાઃ

તે યૂયમ્ અવગાહધ્વં નર્મદાં શર્મદાં નૃણામ્
મહાપદ્મમુખા મત્તા ગઙ્ગામ્ ઇવ મહાગજાઃ

અસ્યાં સ્નાત્વા મહાનદ્યાં પાપ્માનં વિપ્રમોક્ષ્યથ

અહમ્ અપ્ય્ અત્ર પુલિને શરદિન્દુસમપ્રભે
પુષ્પોપહરં શનકૈઃ કરિષ્યામિ ઉમાપતેઃ

રાવણેનૈવમ્ ઉક્તાસ્ તુ મારીચશુકસારણાઃ
સમહોદરધૂમ્રાક્ષા નર્મદામ્ અવગાહિરે

રાક્ષસેન્દ્રગજૈસ્ તૈસ્ તુ ક્ષોભ્યતે નર્મદા નદી
વામનાઞ્જનપદ્માદ્યૈર્ ગઙ્ગા ઇવ મહાગજૈઃ

તતસ્ તે રાક્ષસાઃ સ્નાત્વા નર્મદાયા વરામ્ભસિ
ઉત્તીર્ય પુષ્પાણ્ય્ આજહ્રુર્ બલ્યર્થં રાવણસ્ય તુ

નર્મદા પુલિને રમ્યે શુભ્રાભ્રસદૃશપ્રભે
રાક્ષસેન્દ્રૈર્ મુહૂર્તેન કૃતઃ પુષ્પમયો ગિરિઃ

પુષ્પેષૂપહૃતેષ્વ્ એવ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ
અવતીર્ણો નદીં સ્નાતું ગઙ્ગામ્ ઇવ મહાગજઃ

તત્ર સ્નાત્વા ચ વિધિવજ્ જપ્ત્વા જપ્યમ્ અનુત્તમમ્
નર્મદા સલિલાત્ તસ્માદ્ ઉત્તતાર સ રાવણઃ

રાવણં પ્રાઞ્જલિં યાન્તમ્ અન્વયુઃ સપ્તરાક્ષસાઃ
યત્ર યત્ર સ યાતિ સ્મ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
જામ્બૂનદમયં લિઙ્ગં તત્ર તત્ર સ્મ નીયતે

વાલુકવેદિમધ્યે તુ તલ્ લિઙ્ગં સ્થાપ્ય રાવણઃ
અર્ચયામ્ આસ ગન્ધૈશ્ ચ પુષ્પૈશ્ ચામૃતગન્ધિભિઃ

તતઃ સતામ્ આર્તિહરં હરં પરં વરપ્રદં ચન્દ્રમયૂખભૂષણમ્
સમર્ચયિત્વા સ નિશાચરો જગૌ પ્રસાર્ય હસ્તાન્ પ્રણનર્ત ચાયતાન્