રામાયણ · અધ્યાય 7.028

સુમાલિનં હતં દૃષ્ટ્વા વસુના ભસ્મસાત્કૃતમ્
વિદ્રુતં ચાપિ સ્વં સૈન્યં લક્ષયિત્વાર્દિતં શરૈઃ

તતઃ સ બલવાન્ ક્રુદ્ધો રાવણસ્ય સુતો યુધિ
નિવર્ત્ય રાક્ષસાન્ સર્વાન્ મેઘનાદો વ્યતિષ્ઠત

સ રથેનાગ્નિવર્ણેન કામગેન મહારથઃ
અભિદુદ્રાવ સેનાં તાં વનાન્ય્ અગ્નિર્ ઇવ જ્વલન્

તતઃ પ્રવિશતસ્ તસ્ય વિવિધાયુધધારિણઃ
વિદુદ્રુવુર્ દિશઃ સર્વા દેવાસ્ તસ્ય ચ દર્શનાત્

ન તત્રાવસ્થિતઃ કશ્ ચિદ્ રણે તસ્ય યુયુત્સતઃ
સર્વાન્ આવિધ્ય વિત્રસ્તાન્ દૃષ્ટ્વા શક્રો ઽભ્યભાષત

ન ભેતવ્યં ન ગન્તવ્યં નિવર્તધ્વં રણં પ્રતિ
એષ ગચ્છતિ મે પુત્રો યુદ્ધાર્થમ્ અપરાજિતઃ

તતઃ શક્રસુતો દેવો જયન્ત ઇતિ વિશ્રુતઃ
રથેનાદ્ભુતકલ્પેન સંગ્રામમ્ અભિવર્તત

તતસ્ તે ત્રિદશાઃ સર્વે પરિવાર્ય શચીસુતમ્
રાવણસ્ય સુતં યુદ્ધે સમાસાદ્ય વ્યવસ્થિતાઃ

તેષાં યુદ્ધં મહદ્ અભૂત્ સદૃશં દેવરક્ષસામ્
કૃતે મહેન્દ્રપુત્રસ્ય રાક્ષસેન્દ્રસુતસ્ય ચ

તતો માતલિપુત્રે તુ ગોમુખે રાક્ષસાત્મજઃ
સારથૌ પાતયામ્ આસ શરાન્ કાઞ્ચનભૂષણાન્

શચીસુતસ્ ત્વ્ અપિ તથા જયન્તસ્ તસ્ય સારથિમ્
તં ચૈવ રાવણિં ક્રુદ્ધઃ પ્રત્યવિધ્યદ્ રણાજિરે

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાતેજા રક્ષો વિસ્ફારિતેક્ષણઃ
રાવણિઃ શક્રપુત્રં તં શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્

તતઃ પ્રગૃહ્ય શસ્ત્રાણિ સારવન્તિ મહાન્તિ ચ
શતઘ્નીસ્ તોમરાન્ પ્રાસાન્ ગદાખડ્ગપરશ્વધાન્
સુમહાન્ત્ય્ અદ્રિશૃઙ્ગાણિ પાતયામ્ આસ રાવણિઃ

તતઃ પ્રવ્યથિતા લોકાઃ સંજજ્ઞે ચ તમો મહત્
તસ્ય રાવણપુત્રસ્ય તદા શત્રૂન્ અભિઘ્નતઃ

તતસ્ તદ્ દૈવતબલં સમન્તાત્ તં શચીસુતમ્
બહુપ્રકારમ્ અસ્વસ્થં તત્ર તત્ર સ્મ ધાવતિ

નાભ્યજાનંસ્ તદાન્યોન્યં શત્રૂન્ વા દૈવતાનિ વા
તત્ર તત્ર વિપર્યસ્તં સમન્તાત્ પરિધાવિતમ્

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે શૂરઃ પુલોમા નામ વીર્યવાન્
દૈતેયસ્ તેન સંગૃહ્ય શચીપુત્રો ઽપવાહિતઃ

ગૃહીત્વા તં તુ નપ્તારં પ્રવિષ્ટઃ સ મહોદધિમ્
માતામહો ઽર્યકસ્ તસ્ય પૌલોમી યેન સા શચી

પ્રણાશં દૃશ્ય તુ સુરા જયન્તસ્યાતિદારુણમ્
વ્યથિતાશ્ ચાપ્રહૃષ્ટાશ્ ચ સમન્તાદ્ વિપ્રદુદ્રુવુઃ

રાવણિસ્ ત્વ્ અથ સંહૃષ્ટો બલૈઃ પરિવૃતઃ સ્વકૈઃ
અભ્યધાવત દેવાંસ્ તાન્ મુમોચ ચ મહાસ્વનમ્

દૃષ્ટ્વા પ્રણાશં પુત્રસ્ય રાવણેશ્ ચાપિ વિક્રમમ્
માતલિં પ્રાહ દેવેન્દ્રો રથઃ સમુપનીયતામ્

સ તુ દિવ્યો મહાભીમઃ સજ્જ એવ મહારથઃ
ઉપસ્થિતો માતલિના વાહ્યમાનો મનોજવઃ

તતો મેઘા રથે તસ્મિંસ્ તડિદ્વન્તો મહાસ્વનાઃ
અગ્રતો વાયુચપલા ગચ્છન્તો વ્યનદંસ્ તદા

નાનાવાદ્યાનિ વાદ્યન્ત સ્તુતયશ્ ચ સમાહિતાઃ
નનૃતુશ્ ચાપ્સરઃસંઘાઃ પ્રયાતે વાસવે રણમ્

રુદ્રૈર્ વસુભિર્ આદિત્યૈઃ સાધ્યૈશ્ ચ સમરુદ્ગણૈઃ
વૃતો નાનાપ્રહરણૈર્ નિર્યયૌ ત્રિદશાધિપઃ

નિર્ગચ્છતસ્ તુ શક્રસ્ય પરુષં પવનો વવૌ
ભાસ્કરો નિષ્પ્રભશ્ ચાસીન્ મહોલ્કાશ્ ચ પ્રપેદિરે

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે શૂરો દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
આરુરોહ રથં દિવ્યં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા

પન્નગૈઃ સુમહાકાયૈર્ વેષ્ટિતં લોમહર્ષણૈઃ
યેષાં નિશ્વાસવાતેન પ્રદીપ્તમ્ ઇવ સંયુગમ્

દૈત્યૈર્ નિશાચરૈઃ શૂરૈ રથઃ સંપરિવારિતઃ
સમરાભિમુખો દિવ્યો મહેન્દ્રમ્ અભિવર્તત

પુત્રં તં વારયિત્વાસૌ સ્વયમ્ એવ વ્યવસ્થિતઃ
સો ઽપિ યુદ્ધાદ્ વિનિષ્ક્રમ્ય રાવણિઃ સમુપાવિશત્

તતો યુદ્ધં પ્રવૃત્તં તુ સુરાણાં રાક્ષસૈઃ સહ
શસ્ત્રાભિવર્ષણં ઘોરં મેઘાનામ્ ઇવ સંયુગે

કુમ્ભકર્ણસ્ તુ દુષ્ટાત્મા નાનાપ્રહરણોદ્યતઃ
નાજ્ઞાયત તદા યુદ્ધે સહ કેનાપ્ય્ અયુધ્યત

દન્તૈર્ ભુજાભ્યાં પદ્ભ્યાં ચ શક્તિતોમરસાયકૈઃ
યેન કેનૈવ સંરબ્ધસ્ તાડયામ્ આસ વૈ સુરાન્

તતો રુદ્રૈર્ મહાભાગૈઃ સહાદિત્યૈર્ નિશાચરઃ
પ્રયુદ્ધસ્ તૈશ્ ચ સંગ્રામે કૃત્તઃ શસ્ત્રૈર્ નિરન્તરમ્

તતસ્ તદ્ રાક્ષસં સૈન્યં ત્રિદશૈઃ સમરુદ્ગણૈઃ
રણે વિદ્રાવિતં સર્વં નાનાપ્રહરણૈઃ શિતૈઃ

કે ચિદ્ વિનિહતાઃ શસ્ત્રૈર્ વેષ્ટન્તિ સ્મ મહીતલે
વાહનેષ્વ્ અવસક્તાશ્ ચ સ્થિતા એવાપરે રણે

રથાન્ નાગાન્ ખરાન્ ઉષ્ટ્રાન્ પન્નગાંસ્ તુરગાંસ્ તથા
શિંશુમારાન્ વરાહાંશ્ ચ પિશાચવદનાંસ્ તથા

તાન્ સમાલિઙ્ગ્ય બાહુભ્યાં વિષ્ટબ્ધાઃ કે ચિદ્ ઉચ્છ્રિતાઃ
દેવૈસ્ તુ શસ્ત્રસંવિદ્ધા મમ્રિરે ચ નિશાચરાઃ

ચિત્રકર્મ ઇવાભાતિ સ તેષાં રણસંપ્લવઃ
નિહતાનાં પ્રમત્તાનાં રાક્ષસાનાં મહીતલે

શોણિતોદક નિષ્યન્દાકઙ્કગૃધ્રસમાકુલા
પ્રવૃત્તા સંયુગમુખે શસ્ત્રગ્રાહવતી નદી

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
નિરીક્ષ્ય તદ્ બલં સર્વં દૈવતૈર્ વિનિપાતિતમ્

સ તં પ્રતિવિગાહ્યાશુ પ્રવૃદ્ધં સૈન્યસાગરમ્
ત્રિદશાન્ સમરે નિઘ્નઞ્ શક્રમ્ એવાભ્યવર્તત

તતઃ શક્રો મહચ્ ચાપં વિસ્ફાર્ય સુમહાસ્વનમ્
યસ્ય વિસ્ફારઘોષેણ સ્વનન્તિ સ્મ દિશો દશ

તદ્ વિકૃષ્ય મહચ્ ચાપમ્ ઇન્દ્રો રાવણમૂર્ધનિ
નિપાતયામ્ આસ શરાન્ પાવકાદિત્યવર્ચસઃ

તથૈવ ચ મહાબાહુર્ દશગ્રીવો વ્યવસ્થિતઃ
શક્રં કાર્મુકવિભ્રષ્ટૈઃ શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્

પ્રયુધ્યતોર્ અથ તયોર્ બાણવર્ષૈઃ સમન્તતઃ
નાજ્ઞાયત તદા કિં ચિત્ સર્વં હિ તમસા વૃતમ્