રામાયણ · અધ્યાય 7.025

સ તુ દત્ત્વા દશગ્રીવો વનં ઘોરં ખરસ્ય તત્
ભગિનીં ચ સમાશ્વાસ્ય હૃષ્ટઃ સ્વસ્થતરો ઽભવત્

તતો નિકુમ્ભિલા નામ લઙ્કાયાઃ કાનનં મહત્
મહાત્મા રાક્ષસેન્દ્રસ્ તત્ પ્રવિવેશ સહાનુગઃ

તત્ર યૂપશતાકીર્ણં સૌમ્યચૈત્યોપશોભિતમ્
દદર્શ વિષ્ઠિતં યજ્ઞં સંપ્રદીપ્તમ્ ઇવ શ્રિયા

તતઃ કૃષ્ણાજિનધરં કમણ્ડલુશિખાધ્વજમ્
દદર્શ સ્વસુતં તત્ર મેઘનાદમ્ અરિંદમમ્

રક્ષઃપતિઃ સમાસાદ્ય સમાશ્લિષ્ય ચ બાહુભિઃ
અબ્રવીત્ કિમ્ ઇદં વત્સ વર્તતે તદ્ બ્રવીહિ મે

ઉશના ત્વ્ અબ્રવીત્ તત્ર ગુરુર્ યજ્ઞસમૃદ્ધયે
રાવણં રાક્ષસશ્રેષ્ઠં દ્વિજશ્રેષ્ઠો મહાતપાઃ

અહમ્ આખ્યામિ તે રાજઞ્ શ્રૂયતાં સર્વમ્ એવ ચ
યજ્ઞાસ્ તે સપ્ત પુત્રેણ પ્રાપ્તાઃ સુબહુવિસ્તરાઃ

અગ્નિષ્ટોમો ઽશ્વમેધશ્ ચ યજ્ઞો બહુસુવર્ણકઃ
રાજસૂયસ્ તથા યજ્ઞો ગોમેધો વૈષ્ણવસ્ તથા

માહેશ્વરે પ્રવૃત્તે તુ યજ્ઞે પુમ્ભિઃ સુદુર્લભે
વરાંસ્ તે લબ્ધવાન્ પુત્રઃ સાક્ષાત્ પશુપતેર્ ઇહ

કામગં સ્યન્દનં દિવ્યમ્ અન્તરિક્ષચરં ધ્રુવમ્
માયાં ચ તામસીં નામ યયા સંપદ્યતે તમઃ

એતયા કિલ સંગ્રામે માયયા રાક્ષસેશ્વર
પ્રયુદ્ધસ્ય ગતિઃ શક્યા ન હિ જ્ઞાતું સુરાસુરૈઃ

અક્ષયાવ્ ઇષુધી બાણૈશ્ ચાપં ચાપિ સુદુર્જયમ્
અસ્ત્રં ચ બલવત્ સૌમ્ય શત્રુવિધ્વંસનં રણે

એતાન્ સર્વાન્ વરાંલ્ લબ્ધ્વા પુત્રસ્ તે ઽયં દશાનન
અદ્ય યજ્ઞસમાપ્તૌ ચ ત્વત્પ્રતીક્ષઃ સ્થિતો અહમ્

તતો ઽબ્રવીદ્ દશગ્રીવો ન શોભનમ્ ઇદં કૃતમ્
પૂજિતાઃ શત્રવો યસ્માદ્ દ્રવ્યૈર્ ઇન્દ્રપુરોગમાઃ

એહીદાનીં કૃતં યદ્ ધિ તદ્ અકર્તું ન શક્યતે
આગચ્છ સૌમ્ય ગચ્છામઃ સ્વમ્ એવ ભવનં પ્રતિ

તતો ગત્વા દશગ્રીવઃ સપુત્રઃ સવિભીષણઃ
સ્ત્રિયો ઽવતારયામ્ આસ સર્વાસ્ તા બાષ્પવિક્લવાઃ

લક્ષિણ્યો રત્નબૂતાશ્ ચ દેવદાનવરક્ષસામ્
નાનાભૂષણસંપન્ના જ્વલન્ત્યઃ સ્વેન તેજસા

વિભીષણસ્ તુ તા નારીર્ દૃષ્ટ્વા શોકસમાકુલાઃ
તસ્ય તાં ચ મતિં જ્ઞાત્વા ધર્માત્મા વાક્યમ્ અબ્રવીત્

ઈદૃશૈસ્ તૈઃ સમાચારૈર્ યશોઽર્થકુલનાશનૈઃ
ધર્ષણં પ્રાણિનાં દત્ત્વા સ્વમતેન વિચેષ્ટસે

જ્ઞાતીન્ વૈ ધર્ષયિત્વેમાસ્ ત્વયાનીતા વરાઙ્ગનાઃ
ત્વામ્ અતિક્રમ્ય મધુના રાજન્ કુમ્ભીનસી હૃતા

રાવણસ્ ત્વ્ અબ્રવીદ્ વાક્યં નાવગચ્છામિ કિં ત્વ્ ઇદમ્
કો વાયં યસ્ ત્વયાખ્યાતો મધુર્ ઇત્ય્ એવ નામતઃ

વિભીષણસ્ તુ સંક્રુદ્ધો ભ્રાતરં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
શ્રૂયતામ્ અસ્ય પાપસ્ય કર્મણઃ ફલમ્ આગતમ્

માતામહસ્ય યો ઽસ્માકં જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સુમાલિનઃ
માલ્યવાન્ ઇતિ વિખ્યાતો વૃદ્ધપ્રાજ્ઞો નિશાચરઃ

પિતુર્ જ્યેષ્ઠો જનન્યાશ્ ચ અસ્માકં ત્વ્ આર્યકો ઽભવત્
તસ્ય કુમ્ભીનસી નામ દુહિતુર્ દુહિતાભવત્

માતૃષ્વસુર્ અથાસ્માકં સા કન્યા ચાનલોદ્ભવા
ભવત્ય્ અસ્માકમ્ એષા વૈ ભ્રાતૄણાં ધર્મતઃ સ્વસા

સા હૃતા મધુના રાજન્ રાક્ષસેન બલીયસા
યજ્ઞપ્રવૃત્તે પુત્રે તે મયિ ચાન્તર્જલોષિતે

નિહત્ય રાક્ષસશ્રેષ્ઠાન્ અમાત્યાંસ્ તવ સંમતાન્
ધર્ષયિત્વા હૃતા રાજન્ ગુપ્તા હ્ય્ અન્તઃપુરે તવ

શ્રુત્વા ત્વ્ એતન્ મહારાજ ક્ષાન્તમ્ એવ હતો ન સઃ
યસ્માદ્ અવશ્યં દાતવ્યા કન્યા ભર્ત્રે હિ દાતૃભિઃ
અસ્મિન્ન્ એવાભિસંપ્રાપ્તં લોકે વિદિતમ્ અસ્તુ તે

તતો ઽબ્રવીદ્ દશગ્રીવઃ ક્રુદ્ધઃ સંરક્તલોચનઃ
કલ્પ્યતાં મે રથઃ શીઘ્રં શૂરાઃ સજ્જીભવન્તુ ચ

ભ્રાતા મે કુમ્ભકર્ણશ્ ચ યે ચ મુખ્યા નિશાચરાઃ
વાહનાન્ય્ અધિરોહન્તુ નાનાપ્રહરણાયુધાઃ

અદ્ય તં સમરે હત્વા મધું રાવણનિર્ભયમ્
ઇન્દ્રલોકં ગમિષ્યામિ યુદ્ધકાઙ્ક્ષી સુહૃદ્વૃતઃ

તતો વિજિત્ય ત્રિદિવં વશે સ્થાપ્ય પુરંદરમ્
નિર્વૃતો વિહરિષ્યામિ ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યશોભિતઃ

અક્ષૌહિણીસહસ્રાણિ ચત્વાર્ય્ ઉગ્રાણિ રક્ષસામ્
નાનાપ્રહરણાન્ય્ આશુ નિર્યયુર્ યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણામ્

ઇન્દ્રજિત્ ત્વ્ અગ્રતઃ સૈન્યં સૈનિકાન્ પરિગૃહ્ય ચ
રાવણો મધ્યતઃ શૂરઃ કુમ્ભકર્ણશ્ ચ પૃષ્ઠતઃ

વિભીષણસ્ તુ ધર્માત્મા લઙ્કાયાં ધર્મમ્ આચરત્
તે તુ સર્વે મહાભાગા યયુર્ મધુપુરં પ્રતિ

રથૈર્ નાગૈઃ ખરૈર્ ઉષ્ટ્રૈર્ હયૈર્ દીપ્તૈર્ મહોરગૈઃ
રાક્ષસાઃ પ્રયયુઃ સર્વે કૃત્વાકાશં નિરન્તરમ્

દૈત્યાશ્ ચ શતશસ્ તત્ર કૃતવૈરાઃ સુરૈઃ સહ
રાવણં પ્રેક્ષ્ય ગચ્છન્તમ્ અન્વગચ્છન્ત પૃષ્ઠતઃ

સ તુ ગત્વા મધુપુરં પ્રવિશ્ય ચ દશાનનઃ
ન દદર્શ મધું તત્ર ભગિનીં તત્ર દૃષ્ટવાન્

સા પ્રહ્વા પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા શિરસા પાદયોર્ ગતા
તસ્ય રાક્ષસરાજસ્ય ત્રસ્તા કુમ્ભીનસી સ્વસા

તાં સમુત્થાપયામ્ આસ ન ભેતવ્યમ્ ઇતિ બ્રુવન્
રાવણો રાક્ષસશ્રેષ્ઠઃ કિં ચાપિ કરવાણિ તે

સાબ્રવીદ્ યદિ મે રાજન્ પ્રસન્નસ્ ત્વં મહાબલ
ભર્તારં ન મમેહાદ્ય હન્તુમ્ અર્હસિ માનદ

સત્યવાગ્ ભવ રાજેન્દ્ર મામ્ અવેક્ષસ્વ યાચતીમ્
ત્વયા હ્ય્ ઉક્તં મહાબાહો ન ભેતવ્યમ્ ઇતિ સ્વયમ્

રાવણસ્ ત્વ્ અબ્રવીદ્ ધૃષ્ટઃ સ્વસારં તત્ર સંસ્થિતામ્
ક્વ ચાસૌ તવ ભર્તા વૈ મમ શીઘ્રં નિવેદ્યતામ્

સહ તેન ગમિષ્યામિ સુરલોકં જયાય વૈ
તવ કારુણ્યસૌહાર્દાન્ નિવૃત્તો ઽસ્મિ મધોર્ વધાત્

ઇત્ય્ ઉક્તા સા પ્રસુપ્તં તં સમુત્થાપ્ય નિશાચરમ્
અબ્રવીત્ સંપ્રહૃષ્ટેવ રાક્ષસી સુવિપશ્ચિતમ્

એષ પ્રાપ્તો દશગ્રીવો મમ ભ્રાતા નિશાચરઃ
સુરલોકજયાકાઙ્ક્ષી સાહાય્યે ત્વાં વૃણોતિ ચ

તદ્ અસ્ય ત્વં સહાયાર્થં સબન્ધુર્ ગચ્છ રાક્ષસ
સ્નિગ્ધસ્ય ભજમાનસ્ય યુક્તમ્ અર્થાય કલ્પિતુમ્

તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા તથેત્ય્ આહ મધુર્ વચઃ
દદર્શ રાક્ષસશ્રેષ્ઠં યથાન્યાયમ્ ઉપેત્ય સઃ

પૂજયામ્ આસ ધર્મેણ રાવણં રાક્ષસાધિપમ્
પ્રાપ્તપૂજો દશગ્રીવો મધુવેશ્મનિ વીર્યવાન્
તત્ર ચૈકાં નિશામ્ ઉષ્ય ગમનાયોપચક્રમે

તતઃ કૈલાસમ્ આસાદ્ય શૈલં વૈશ્રવણાલયમ્
રાક્ષસેન્દ્રો મહેન્દ્રાભઃ સેનામ્ ઉપનિવેશયત્