રામાયણ · અધ્યાય 7.024

નિવર્તમાનઃ સંહૃષ્ટો રાવણઃ સ દુરાત્મવાન્
જહ્રે પથિ નરેન્દ્રર્ષિદેવગન્ધર્વકન્યકાઃ

દર્શનીયાં હિ યાં રક્ષઃ કન્યાં સ્ત્રીં વાથ પશ્યતિ
હત્વા બન્ધુજનં તસ્યા વિમાને સંન્યવેશયત્

તત્ર પન્નગયક્ષાણાં માનુષાણાં ચ રક્ષસામ્
દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચ કન્યા જગ્રાહ રાવણઃ

દીર્ઘકેશ્યઃ સુચાર્વઙ્ગ્યઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનાઃ
શોકાયત્તાસ્ તરુણ્યશ્ ચ સમસ્તા સ્તનનમ્રિતાઃ

તુલ્યમ્ અગ્ન્યર્ચિષાં તત્ર શોકાગ્નિભયસંભવમ્
પ્રવેપમાના દુઃખાર્તા મુમુચુર્ બાષ્પજં જલમ્

તાસાં નિશ્વસમાનાનાં નિશ્વસૈઃ સંપ્રદીપિતમ્
અગ્નિહોત્રમ્ ઇવાભાતિ સંનિરુદ્ધાગ્નિપુષ્પકમ્

કા ચિદ્ દધ્યૌ સુદુઃખાર્તા હન્યાદ્ અપિ હિ મામ્ અયમ્
સ્મૃત્વા માતૄઃ પિતૄન્ ભ્રાતૄન્ પુત્રાન્ વૈ શ્વશુરાન્ અપિ
દુઃખશોકસમાવિષ્ટા વિલેપુઃ સહિતાઃ સ્ત્રિયઃ

કથં નુ ખલુ મે પુત્રઃ કરિષ્યતિ મયા વિના
કથં માતા કથં ભ્રાતા નિમગ્નાઃ શોકસાગરે

હા કથં નુ કરિષ્યામિ ભર્તારં દૈવતં વિના
મૃત્યો પ્રસીદ યાચે ત્વાં નય માં યમસાદનમ્

કિં નુ મે દુષ્કૃતં કર્મ કૃતં દેહાન્તરે પુરા
તતો ઽસ્મિ ધર્ષિતાનેન પતિતા શોકસાગરે

ન ખલ્વ્ ઇદાનીં પશ્યામિ દુઃખસ્યાન્તમ્ ઇહાત્મનઃ
અહો ધિન્ માનુષાંલ્ લોકાન્ નાસ્તિ ખલ્વ્ અધમઃ પરઃ

યદ્ દુર્બલા બલવતા બાન્ધવા રાવણેન મે
ઉદિતેનૈવ સૂર્યેણ તારકા ઇવ નાશિતાઃ

અહો સુબલવદ્ રક્ષો વધોપાયેષુ રજ્યતે
અહો દુર્વૃત્તમ્ આત્માનં સ્વયમ્ એવ ન બુધ્યતે

સર્વથા સદૃશસ્ તાવદ્ વિક્રમો ઽસ્ય દુરાત્મનઃ
ઇદં ત્વ્ અસદૃશં કર્મ પરદારાભિમર્શનમ્

યસ્માદ્ એષ પરખ્યાસુ સ્ત્રીષુ રજ્યતિ દુર્મતિઃ
તસ્માદ્ ધિ સ્ત્રીકૃતેનૈવ વધં પ્રાપ્સ્યતિ વારણઃ

શપ્તઃ સ્ત્રીભિઃ સ તુ તદા હતતેજાઃ સુનિષ્પ્રભ
પતિવ્રતાભિઃ સાધ્વીભિઃ સ્થિતાભિઃ સાધુ વર્ત્મનિ

એવં વિલપમાનાસુ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ
પ્રવિવેશ પુરીં લઙ્કાં પૂજ્યમાનો નિશાચરૈઃ

તતો રાક્ષસરાજસ્ય સ્વસા પરમદુઃખિતા
પાદયોઃ પતિતા તસ્ય વક્તુમ્ એવોપચક્રમે

તતઃ સ્વસારમ્ ઉત્થાપ્ય રાવણઃ પરિસાન્ત્વયન્
અબ્રવીત્ કિમ્ ઇદં ભદ્રે વક્તુમ્ અર્હસિ મે દ્રુતમ્

સા બાષ્પપરિરુદ્ધાક્ષી રાક્ષસી વાક્યમ્ અબ્રવીત્
હતાસ્મિ વિધવા રાજંસ્ ત્વયા બલવતા કૃતા

એતે વિર્યાત્ ત્વયા રાજન્ દૈત્યા વિનિહતા રણે
કાલકેયા ઇતિ ખ્યાતા મહાબલપરાક્રમાઃ

તત્ર મે નિહતો ભર્તા ગરીયાઞ્ જીવિતાદ્ અપિ
સ ત્વયા દયિતસ્ તત્ર ભ્રાત્રા શત્રુસમેન વૈ

યા ત્વયાસ્મિ હતા રાજન્ સ્વયમ્ એવેહ બન્ધુના
દુઃખં વૈધવ્યશબ્દં ચ દત્તં ભોક્ષ્યામ્ય્ અહં ત્વયા

નનુ નામ ત્વયા રક્ષ્યો જામાતા સમરેષ્વ્ અપિ
તં નિહત્ય રણે રાજન્ સ્વયમ્ એવ ન લજ્જસે

એવમ્ ઉક્તસ્ તયા રક્ષો ભગિન્યા ક્રોશમાનયા
અબ્રવીત્ સાન્ત્વયિત્વા તાં સામપૂર્વમ્ ઇદં વચઃ

અલં વત્સે વિષાદેન ન ભેતવ્યં ચ સર્વશઃ
માનદાનવિશેષૈસ્ ત્વાં તોષયિષ્યામિ નિત્યશઃ

યુદ્ધે પ્રમત્તો વ્યાક્ષિપ્તો જયકાઙ્ક્ષી ક્ષિપઞ્ શરાન્
નાવગચ્છામિ યુદ્ધેષુ સ્વાન્ પરાન્ વાપ્ય્ અહં શુભે
તેનાસૌ નિહતઃ સંખ્યે મયા ભર્તા તવ સ્વસઃ

અસ્મિન્ કાલે તુ યત્ પ્રાપ્તં તત્ કરિષ્યામિ તે હિતમ્
ભ્રાતુર્ ઐશ્વર્યસંસ્થસ્ય ખરસ્ય ભવ પાર્શ્વતઃ

ચતુર્દશાનાં ભ્રાતા તે સહસ્રાણાં ભવિષ્યતિ
પ્રભુઃ પ્રયાણે દાને ચ રાક્ષસાનાં મહૌજસામ્

તત્ર માતૃષ્વસુઃ પુત્રો ભ્રાતા તવ ખરઃ પ્રભુઃ
ભવિષ્યતિ સદા કુર્વન્ યદ્ વક્ષ્યસિ વચઃ સ્વયમ્

શીઘ્રં ગચ્છત્વ્ અયં શૂરો દણ્ડકાન્ પરિરક્ષિતુમ્
દૂષણો ઽસ્ય બલાધ્યક્ષો ભવિષ્યતિ મહાબલઃ

સ હિ શપ્તો વનોદ્દેશઃ ક્રુદ્ધેનોશનસા પુરા
રાક્ષસાનામ્ અયં વાસો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

એવમ્ ઉક્ત્વા દશગ્રીવઃ સૈન્યં તસ્યાદિદેશ હ
ચતુર્દશ સહસ્રાણિ રક્ષસાં કામરૂપિણામ્

સ તૈઃ સર્વૈઃ પરિવૃતો રાક્ષસૈર્ ઘોરદર્શનૈઃ
ખરઃ સંપ્રયયૌ શીઘ્રં દણ્ડકાન્ અકુતોભયઃ

સ તત્ર કારયામ્ આસ રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્
સા ચ શૂર્પણખા પ્રીતા ન્યવસદ્ દણ્ડકાવને