રામાયણ · અધ્યાય 7.010

અથાબ્રવીદ્ દ્વિજં રામઃ કથં તે ભ્રાતરો વને
કીદૃશં તુ તદા બ્રહ્મંસ્ તપશ્ ચેરુર્ મહાવ્રતાઃ

અગસ્ત્યસ્ ત્વ્ અબ્રવીત્ તત્ર રામં પ્રયત માનસં
તાંસ્ તાન્ ધર્મવિધીંસ્ તત્ર ભ્રાતરસ્ તે સમાવિશન્

કુમ્ભકર્ણસ્ તદા યત્તો નિત્યં ધર્મપરાયણઃ
તતાપ ગ્રૈષ્મિકે કાલે પઞ્ચસ્વ્ અગ્નિષ્વ્ અવસ્થિતઃ

વર્ષે મેઘોદકક્લિન્નો વીરાસનમ્ અસેવત
નિત્યં ચ શૈશિરે કાલે જલમધ્યપ્રતિશ્રયઃ

એવં વર્ષસહસ્રાણિ દશ તસ્યાતિચક્રમુઃ
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય સત્પથે નિષ્ઠિતસ્ય ચ

વિભીષણસ્ તુ ધર્માત્મા નિત્યં ધર્મપરઃ શુચિઃ
પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ પાદેનૈકેન તસ્થિવાન્

સમાપ્તે નિયમે તસ્ય નનૃતુશ્ ચાપ્સરોગણાઃ
પપાત પુષ્પવર્ષં ચ ક્ષુભિતાશ્ ચાપિ દેવતાઃ

પઞ્ચવર્ષસહસ્રાણિ સૂર્યં ચૈવાન્વવર્તત
તસ્થૌ ચોર્ધ્વશિરો બાહુઃ સ્વાધ્યાયધૃતમાનસઃ

એવં વિભીષણસ્યાપિ ગતાનિ નિયતાત્મનઃ
દશવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગસ્થસ્યેવ નન્દને

દશવર્ષસહસ્રં તુ નિરાહારો દશાનનઃ
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ શિરશ્ ચાગ્નૌ જુહાવ સઃ

એવં વર્ષસહસ્રાણિ નવ તસ્યાતિચક્રમુઃ
શિરાંસિ નવ ચાપ્ય્ અસ્ય પ્રવિષ્ટાનિ હુતાશનમ્

અથ વર્ષસહસ્રે તુ દશમે દશમં શિરઃ
છેત્તુકામઃ સ ધર્માત્મા પ્રાપ્તશ્ ચાત્ર પિતામહઃ

પિતામહસ્ તુ સુપ્રીતઃ સાર્ધં દેવૈર્ ઉપસ્થિતઃ
વત્સ વત્સ દશગ્રીવ પ્રીતો ઽસ્મીત્ય્ અભ્યભાષત

શીઘ્રં વરય ધર્મજ્ઞ વરો યસ્ તે ઽભિકાઙ્ક્ષિતઃ
કિં તે કામં કરોમ્ય્ અદ્ય ન વૃથા તે પરિશ્રમઃ

તતો ઽબ્રવીદ્ દશગ્રીવઃ પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના
પ્રણમ્ય શિરસા દેવં હર્ષગદ્ગદયા ગિરા

ભગવન્ પ્રાણિનાં નિત્યં નાન્યત્ર મરણાદ્ ભયમ્
નાસ્તિ મૃત્યુસમઃ શત્રુર્ અમરત્વમ્ અતો વૃણે

સુપર્ણનાગયક્ષાણાં દૈત્યદાનવરક્ષસામ્
અવધ્યઃ સ્યાં પ્રજાધ્યક્ષ દેવતાનાં ચ શાશ્વતમ્

ન હિ ચિન્તા મમાન્યેષુ પ્રાણિષ્વ્ અમરપૂજિત
તૃણભૂતા હિ મે સર્વે પ્રાણિનો માનુષાદયઃ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ ધર્માત્મા દશગ્રીવેણ રક્ષસા
ઉવાચ વચનં રામ સહ દેવૈઃ પિતામહઃ

ભવિષ્યત્ય્ એવમ્ એવૈતત્ તવ રાક્ષસપુંગવ
શૃણુ ચાપિ વચો ભૂયઃ પ્રીતસ્યેહ શુભં મમ

હુતાનિ યાનિ શીર્ષાણિ પૂર્વમ્ અગ્નૌ ત્વયાનઘ
પુનસ્ તાનિ ભવિષ્યન્તિ તથૈવ તવ રાક્ષસ

એવં પિતામહોક્તસ્ય દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ
અગ્નૌ હુતાનિ શીર્ષાણિ યાનિ તાન્ય્ ઉત્થિતાનિ વૈ

એવમ્ ઉક્ત્વ્વા તુ તં રામ દશગ્રીવં પ્રજાપતિઃ
વિભીષણમ્ અથોવાચ વાક્યં લોકપિતામહઃ

વિભીષણ ત્વયા વત્સ ધર્મસંહિતબુદ્ધિના
પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ ધર્મજ્ઞ વરં વરય સુવ્રત

વિભીષણસ્ તુ ધર્માત્મા વચનં પ્રાહ સાઞ્જલિઃ
વૃતઃ સર્વગુણૈર્ નિત્યં ચન્દ્રમા ઇવ રશ્મિભિઃ

ભગવન્ કૃતકૃત્યો ઽહં યન્ મે લોકગુરુઃ સ્વયમ્
પ્રીતો યદિ ત્વં દાતવ્યં વરં મે શૃણુ સુવ્રત

યા યા મે જાયતે બુદ્ધિર્ યેષુ યેષ્વ્ આશ્રમેષ્વ્ ઇહ
સા સા ભવતુ ધર્મિષ્ઠા તં તં ધર્મં ચ પાલયે

એષ મે પરમોદાર વરઃ પરમકો મતઃ
ન હિ ધર્માભિરક્તાનાં લોકે કિં ચન દુર્લભમ્

અથ પ્રજાપતિઃ પ્રીતો વિભીષણમ્ ઉવાચ હ
ધર્મિષ્ઠસ્ ત્વં યથા વત્સ તથા ચૈતદ્ ભવિષ્યતિ

યસ્માદ્ રાક્ષસયોનૌ તે જાતસ્યામિત્રકર્ષણ
નાધર્મે જાયતે બુદ્ધિર્ અમરત્વં દદામિ તે

કુમ્ભકર્ણાય તુ વરં પ્રયચ્છન્તમ્ અરિંદમ
પ્રજાપતિં સુરાઃ સર્વે વાક્યં પ્રાઞ્જલયો ઽબ્રુવન્

ન તાવત્ કુમ્ભકર્ણાય પ્રદાતવ્યો વરસ્ ત્વયા
જાનીષે હિ યથા લોકાંસ્ ત્રાસયત્ય્ એષ દુર્મતિઃ

નન્દને ઽપ્સરસઃ સપ્ત મહેન્દ્રાનુચરા દશ
અનેન ભક્ષિતા બ્રહ્મન્ ઋષયો માનુષાસ્ તથા

વરવ્યાજેન મોહો ઽસ્મૈ દીયતામ્ અમિતપ્રભ
લોકાનાં સ્વસ્તિ ચૈવ સ્યાદ્ ભવેદ્ અસ્ય ચ સંનતિઃ

એવમ્ ઉક્તઃ સુરૈર્ બ્રહ્માચિન્તયત્ પદ્મસંભવઃ
ચિન્તિતા ચોપતસ્થે ઽસ્ય પાર્શ્વં દેવી સરસ્વતી

પ્રાઞ્જલિઃ સા તુ પર્શ્વસ્થા પ્રાહ વાક્યં સરસ્વતી
ઇયમ્ અસ્મ્ય્ આગતા દેવકિં કાર્યં કરવાણ્ય્ અહમ્

પ્રજાપતિસ્ તુ તાં પ્રાપ્તાં પ્રાહ વાક્યં સરસ્વતીમ્
વાણિ ત્વં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ભવ યા દેવતેપ્સિતા

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રવિષ્ટા સા પ્રજાપતિર્ અથાબ્રવીત્
કુમ્ભકર્ણ મહાબાહો વરં વરય યો મતઃ

કુમ્ભકર્ણસ્ તુ તદ્ વાક્યં શ્રુત્વા વચનમ્ અબ્રવીત્
સ્વપ્તું વર્ષાણ્ય્ અનેકાનિ દેવદેવ મમેપ્સિતમ્

એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તં ચોક્ત્વા સહ દેવૈઃ પિતામહઃ
દેવી સરસ્વતી ચૈવ મુક્ત્વા તં પ્રયયૌ દિવમ્

કુમ્ભકર્ણસ્ તુ દુષ્ટાત્મા ચિન્તયામ્ આસ દુઃખિતઃ
કીર્દૃશં કિં ન્વ્ ઇદં વાક્યં મમાદ્ય વદનાચ્ ચ્યુતમ્

એવં લબ્ધવરાઃ સર્વે ભ્રાતરો દીપ્તતેજસઃ
શ્લેષ્માતકવનં ગત્વા તત્ર તે ન્યવસન્ સુખમ્