રામાયણ · અધ્યાય 7.009

કસ્ય ચિત્ ત્વ્ અથ કાલસ્ય સુમાલી નામ રાક્ષસઃ
રસાતલાન્ મર્ત્યલોકં સર્વં વૈ વિચચાર હ

નીલજીમૂતસંકાશસ્ તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ
કન્યાં દુહિતરં ગૃહ્ય વિના પદ્મમ્ ઇવ શ્રિયમ્
અથાપશ્યત્ સ ગચ્છન્તં પુષ્પકેણ ધનેશ્વરમ્

તં દૃષ્ટ્વામરસંકાશં ગચ્છન્તં પાવકોપમમ્
અથાબ્બ્રવીત્ સુતાં રક્ષઃ કૈકસીં નામ નામતઃ

પુત્રિ પ્રદાનકાલો ઽયં યૌવનં તે ઽતિવર્તતે
ત્વત્કૃતે ચ વયં સર્વે યન્ત્રિતા ધર્મબુદ્ધયઃ

ત્વં હિ સર્વગુણોપેતા શ્રીઃ સપદ્મેવ પુત્રિકે
પ્રત્યાખ્યાનાચ્ ચ ભીતૈસ્ ત્વં ન વરૈઃ પ્રતિગૃહ્યસે

કન્યાપિતૃત્વં દુઃખં હિ સર્વેષાં માનકાઙ્ક્ષિણામ્
ન જ્ઞાયતે ચ કઃ કન્યાં વરયેદ્ ઇતિ પુત્રિકે

માતુઃ કુલં પિતૃકુલં યત્ર ચૈવ પ્રદીયતે
કુલત્રયં સદા કન્યા સંશયે સ્થાપ્ય તિષ્ઠતિ

સા ત્વં મુનિવરશ્રેષ્ઠં પ્રજાપતિકુલોદ્ભવમ્
ગચ્છ વિશ્રવસં પુત્રિ પૌલસ્ત્યં વરય સ્વયમ્

ઈદૃશાસ્ તે ભવિષ્યન્તિ પુત્રાઃ પુત્રિ ન સંશયઃ
તેજસા ભાસ્કરસમા યાદૃશો ઽયં ધનેશ્વરઃ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રામ પુલસ્ત્યતનયો દ્વિજઃ
અગ્નિહોત્રમ્ ઉપાતિષ્ઠચ્ ચતુર્થ ઇવ પાવકઃ

સા તુ તાં દારુણાં વેલામ્ અચિન્ત્ય પિતૃગૌરવાત્
ઉપસૃત્યાગ્રતસ્ તસ્ય ચરણાધોમુખી સ્થિતા

સ તુ તાં વીક્ષ્ય સુશ્રોણીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્
અબ્રવીત્ પરમોદારો દીપ્યમાન ઇવૌજસા

ભદ્રે કસ્યાસિ દુહિતા કુતો વા ત્વમ્ ઇહાગતા
કિં કાર્યં કસ્ય વા હેતોસ્ તત્ત્વતો બ્રૂહિ શોભને

એવમ્ ઉક્તા તુ સા કન્યા કૃતાઞ્જલિર્ અથાબ્રવીત્
આત્મપ્રભાવેન મુને જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ મે મતમ્

કિં તુ વિદ્ધિ હિ માં બ્રહ્મઞ્ શાસનાત્ પિતુર્ આગતામ્
કૈકસી નામ નામ્નાહં શેષં ત્વં જ્ઞાતુમ્ અર્હસિ

સ તુ ગત્વા મુનિર્ ધ્યાનં વાક્યમ્ એતદ્ ઉવાચ હ
વિજ્ઞાતં તે મયા ભદ્રે કારણં યન્ મનોગતમ્

દારુણાયાં તુ વેલાયાં યસ્માત્ ત્વં મામ્ ઉપસ્થિતા
શૃણુ તસ્માત્ સુતાન્ ભદ્રે યાદૃશાઞ્ જનયિષ્યસિ

દારુણાન્ દારુણાકારાન્ દારુણાભિજનપ્રિયાન્
પ્રસવિષ્યસિ સુશ્રોણિ રાક્ષસાન્ ક્રૂરકર્મણઃ

સા તુ તદ્ વચનં શ્રુત્વા પ્રણિપત્યાબ્રવીદ્ વચઃ
ભગવન્ નેદૃશાઃ પુત્રાસ્ ત્વત્તો ઽર્હા બ્રહ્મયોનિતઃ

અથાબ્રવીન્ મુનિસ્ તત્ર પશ્ચિમો યસ્ તવાત્મજઃ
મમ વંશાનુરૂપશ્ ચ ધર્માત્મા ચ ભવિષ્યતિ

એવમ્ ઉક્તા તુ સા કન્યા રામ કાલેન કેન ચિત્
જનયામ્ આસ બીભત્સં રક્ષોરૂપં સુદારુણમ્

દશશીર્ષં મહાદંષ્ટ્રં નીલાઞ્જનચયોપમમ્
તામ્રૌષ્ઠં વિંશતિભુજં મહાસ્યં દીપ્તમૂર્ધજમ્

જાતમાત્રે તતસ્ તસ્મિન્ સજ્વાલકવલાઃ શિવાઃ
ક્રવ્યાદાશ્ ચાપસવ્યાનિ મણ્ડલાનિ પ્રચક્રિરે

વવર્ષ રુધિરં દેવો મેઘાશ્ ચ ખરનિસ્વનાઃ
પ્રબભૌ ન ચ ખે સૂર્યો મહોલ્કાશ્ ચાપતન્ ભુવિ

અથ નામાકરોત્ તસ્ય પિતામહસમઃ પિતા
દશશીર્ષઃ પ્રસૂતો ઽયં દશગ્રીવો ભવિષ્યતિ

તસ્ય ત્વ્ અનન્તરં જાતઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ
પ્રમાણાદ્ યસ્ય વિપુલં પ્રમાણં નેહ વિદ્યતે

તતઃ શૂર્પણખા નામ સંજજ્ઞે વિકૃતાનના
વિભીષણશ્ ચ ધર્માત્મા કૈકસ્યાઃ પશ્ચિમઃ સુતઃ

તે તુ તત્ર મહારણ્યે વવૃધુઃ સુમહૌજસઃ
તેષાં ક્રૂરો દશગ્રીવો લોકોદ્વેગકરો ઽભવત્

કુમ્ભકર્ણઃ પ્રમત્તસ્ તુ મહર્ષીન્ ધર્મસંશ્રિતાન્
ત્રૈલોક્યં ત્રાસયન્ દુષ્ટો ભક્ષયન્ વિચચાર હ

વિભીષણસ્ તુ ધર્માત્મા નિત્યં ધર્મપથે સ્થિતઃ
સ્વાધ્યાયનિયતાહાર ઉવાસ નિયતેન્દ્રિયઃ

અથ વિત્તેશ્વરો દેવસ્ તત્ર કાલેન કેન ચિત્
આગચ્છત્ પિતરં દ્રષ્ટું પુષ્પકેણ મહૌજસં

તં દૃષ્ટ્વા કૈકસી તત્ર જ્વલન્તમ્ ઇવ તેજસા
આસ્થાય રાક્ષસીં બુદ્ધિં દશગ્રીવમ્ ઉવાચ હ

પુત્રવૈશ્રવણં પશ્ય ભ્રાતરં તેજસા વૃતમ્
ભ્રાતૃભાવે સમે ચાપિ પશ્યાત્માનં ત્વમ્ ઈદૃશમ્

દશગ્રીવ તથા યત્નં કુરુષ્વામિતવિક્રમ
યથા ભવસિ મે પુત્ર શીઘ્રં વૈશ્વરણોપમઃ

માતુસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્
અમર્ષમ્ અતુલં લેભે પ્રતિજ્ઞાં ચાકરોત્ તદા

સત્યં તે પ્રતિજાનામિ તુલ્યો ભ્રાત્રાધિકો ઽપિ વા
ભવિષ્યામ્ય્ અચિરાન્ માતઃ સંતાપં ત્યજ હૃદ્ગતમ્

તતઃ ક્રોધેન તેનૈવ દશગ્રીવઃ સહાનુજઃ
પ્રાપ્સ્યામિ તપસા કામમ્ ઇતિ કૃત્વાધ્યવસ્ય ચ
આગચ્છદ્ આત્મસિદ્ધ્યર્થં ગોકર્ણસ્યાશ્રમં શુભમ્