રામાયણ · અધ્યાય 6.114

બહૂનિ નામ વર્ષાણિ ગતસ્ય સુમહદ્ વનમ્
શૃણોમ્ય્ અહં પ્રીતિકરં મમ નાથસ્ય કીર્તનમ્

કલ્યાણી બત ગાથેયં લૌકિકી પ્રતિભાતિ મે
એતિ જીવન્તમ્ આનન્દો નરં વર્ષશતાદ્ અપિ

રાઘવસ્ય હરીણાં ચ કથમ્ આસીત્ સમાગમઃ
કસ્મિન્ દેશે કિમ્ આશ્રિત્ય તત્ ત્વમ્ આખ્યાહિ પૃચ્છતઃ

સ પૃષ્ટો રાજપુત્રેણ બૃસ્યાં સમુપવેશિતઃ
આચચક્ષે તતઃ સર્વં રામસ્ય ચરિતં વને

યથા પ્રવ્રજિતો રામો માતુર્ દત્તે વરે તવ
યથા ચ પુત્રશોકેન રાજા દશરથો મૃતઃ

યથા દૂતૈસ્ ત્વમ્ આનીતસ્ તૂર્ણં રાજગૃહાત્ પ્રભો
ત્વયાયોધ્યાં પ્રવિષ્ટેન યથા રાજ્યં ન ચેપ્સિતમ્

ચિત્રકૂટં ગિરિં ગત્વા રાજ્યેનામિત્રકર્શનઃ
નિમન્ત્રિતસ્ ત્વયા ભ્રાતા ધર્મમ્ આચરિતા સતામ્

સ્થિતેન રાજ્ઞો વચને યથા રાજ્યં વિસર્જિતમ્
આર્યસ્ય પાદુકે ગૃહ્ય યથાસિ પુનર્ આગતઃ

સર્વમ્ એતન્ મહાબાહો યથાવદ્ વિદિતં તવ
ત્વયિ પ્રતિપ્રયાતે તુ યદ્ વૃત્તં તન્ નિબોધ મે

અપયાતે ત્વયિ તદા સમુદ્ભ્રાન્તમૃગદ્વિજમ્
પ્રવિવેશાથ વિજનં સુમહદ્ દણ્ડકાવનમ્

તેષાં પુરસ્તાદ્ બલવાન્ ગચ્છતાં ગહને વને
વિનદન્ સુમહાનાદં વિરાધઃ પ્રત્યદૃશ્યત

તમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય મહાનાદમ્ ઊર્ધ્વબાહુમ્ અધોમુખમ્
નિખાતે પ્રક્ષિપન્તિ સ્મ નદન્તમ્ ઇવ કુઞ્જરમ્

તત્ કૃત્વા દુષ્કરં કર્મ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ
સાયાહ્ને શરભઙ્ગસ્ય રમ્યમ્ આશ્રમમ્ ઈયતુઃ

શરભઙ્ગે દિવં પ્રાપ્તે રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
અભિવાદ્ય મુનીન્ સર્વાઞ્ જનસ્થાનમ્ ઉપાગમત્

ચતુર્દશસહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
હતાનિ વસતા તત્ર રાઘવેણ મહાત્મના

તતઃ પશ્ચાચ્ છૂર્પણખા રામપાર્શ્વમ્ ઉપાગતા
તતો રામેણ સંદિષ્ટો લક્ષ્મણઃ સહસોત્થિતઃ

પ્રગૃહ્ય ખડ્ગં ચિચ્છેદ કર્ણનાસે મહાબલઃ
તતસ્ તેનાર્દિતા બાલા રાવણં સમુપાગતા

રાવણાનુચરો ઘોરો મારીચો નામ રાક્ષસઃ
લોભયામ્ આસ વૈદેહીં ભૂત્વા રત્નમયો મૃગઃ

સા રામમ્ અબ્રવીદ્ દૃષ્ટ્વા વૈદેહી ગૃહ્યતામ્ ઇતિ
અહો મનોહરઃ કાન્ત આશ્રમે નો ભવિષ્યતિ

તતો રામો ધનુષ્પાણિર્ ધાવન્તમ્ અનુધાવતિ
સ તં જઘાન ધાવન્તં શરેણાનતપર્વણા

અથ સૌમ્યા દશગ્રીવો મૃગં યાતે તુ રાઘવે
લક્ષ્મણે ચાપિ નિષ્ક્રાન્તે પ્રવિવેશાશ્રમં તદા
જગ્રાહ તરસા સીતાં ગ્રહઃ ખે રોહિણીમ્ ઇવ

ત્રાતુકામં તતો યુદ્ધે હત્વા ગૃધ્રં જટાયુષમ્
પ્રગૃહ્ય સીતાં સહસા જગામાશુ સ રાવણઃ

તતસ્ ત્વ્ અદ્ભુતસંકાશાઃ સ્થિતાઃ પર્વતમૂર્ધનિ
સીતાં ગૃહીત્વા ગચ્છન્તં વાનરાઃ પર્વતોપમાઃ
દદૃશુર્ વિસ્મિતાસ્ તત્ર રાવણં રાક્ષસાધિપમ્

પ્રવિવેર્શ તદા લઙ્કાં રાવણો લોકરાવણઃ

તાં સુવર્ણપરિક્રાન્તે શુભે મહતિ વેશ્મનિ
પ્રવેશ્ય મૈથિલીં વાક્યૈઃ સાન્ત્વયામ્ આસ રાવણઃ

નિવર્તમાનઃ કાકુત્સ્થો દૃષ્ટ્વા ગૃધ્રં પ્રવિવ્યથે

ગૃધ્રં હતં તદા દગ્ધ્વા રામઃ પ્રિયસખં પિતુઃ
ગોદાવરીમ્ અનુચરન્ વનોદ્દેશાંશ્ ચ પુષ્પિતાન્
આસેદતુર્ મહારણ્યે કબન્ધં નામ રાક્ષસં

તતઃ કબન્ધવચનાદ્ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
ઋશ્યમૂકં ગિરિં ગત્વા સુગ્રીવેણ સમાગતઃ

તયોઃ સમાગમઃ પૂર્વં પ્રીત્યા હાર્દો વ્યજાયત
ઇતરેતર સંવાદાત્ પ્રગાઢઃ પ્રણયસ્ તયોઃ

રામઃ સ્વબાહુવીર્યેણ સ્વરાજ્યં પ્રત્યપાદયત્
વાલિનં સમરે હત્વા મહાકાયં મહાબલમ્

સુગ્રીવઃ સ્થાપિતો રાજ્યે સહિતઃ સર્વવાનરૈઃ
રામાય પ્રતિજાનીતે રાજપુત્ર્યાસ્ તુ માર્ગણમ્

આદિષ્ટા વાનરેન્દ્રેણ સુગ્રીવેણ મહાત્મના
દશકોટ્યઃ પ્લવંગાનાં સર્વાઃ પ્રસ્થાપિતા દિશઃ

તેષાં નો વિપ્રનષ્ટાનાં વિન્ધ્યે પર્વતસત્તમે
ભૃશં શોકાભિતપ્તાનાં મહાન્ કાલો ઽત્યવર્તત

ભ્રાતા તુ ગૃધ્રરાજસ્ય સંપાતિર્ નામ વીર્યવાન્
સમાખ્યાતિ સ્મ વસતિં સીતાયા રાવણાલયે

સો ઽહં દુઃખપરીતાનાં દુઃખં તજ્જ્ઞાતિનાં નુદન્
આત્મવીર્યં સમાસ્થાય યોજનાનાં શતં પ્લુતઃ

તત્રાહમ્ એકામ્ અદ્રાક્ષમ્ અશોકવનિકાં ગતામ્
કૌશેયવસ્ત્રાં મલિનાં નિરાનન્દાં દૃઢવ્રતામ્

તયા સમેત્ય વિધિવત્ પૃષ્ટ્વા સર્વમ્ અનિન્દિતામ્
અભિજ્ઞાનં મણિં લબ્ધ્વા ચરિતાર્થો ઽહમ્ આગતઃ

મયા ચ પુનર્ આગમ્ય રામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ
અભિજ્ઞાનં મયા દત્તમ્ અર્ચિષ્માન્ સ મહામણિઃ

શ્રુત્વા તાં મૈથિલીં હૃષ્ટસ્ ત્વ્ આશશંસે સ જીવિતમ્
જીવિતાન્તમ્ અનુપ્રાપ્તઃ પીત્વામૃતમ્ ઇવાતુરઃ

ઉદ્યોજયિષ્યન્ન્ ઉદ્યોગં દધ્રે લઙ્કાવધે મનઃ
જિઘાંસુર્ ઇવ લોકાંસ્ તે સર્વાંલ્ લોકાન્ વિભાવસુઃ

તતઃ સમુદ્રમ્ આસાદ્ય નલં સેતુમ્ અકારયત્
અતરત્ કપિવીરાણાં વાહિની તેન સેતુના

પ્રહસ્તમ્ અવધીન્ નીલઃ કુમ્ભકર્ણં તુ રાઘવઃ
લક્ષ્મણો રાવણસુતં સ્વયં રામસ્ તુ રાવણમ્

સ શક્રેણ સમાગમ્ય યમેન વરુણેન ચ
સુરર્ષિભિશ્ ચ કાકુત્સ્થો વરાંલ્ લેભે પરંતપઃ

સ તુ દત્તવરઃ પ્રીત્યા વાનરૈશ્ ચ સમાગતઃ
પુષ્પકેણ વિમાનેન કિષ્કિન્ધામ્ અભ્યુપાગમત્

તં ગઙ્ગાં પુનર્ આસાદ્ય વસન્તં મુનિસંનિધૌ
અવિઘ્નં પુષ્યયોગેન શ્વો રામં દ્રષ્ટુમ્ અર્હસિ

તતઃ સ સત્યં હનુમદ્વચો મહન્ નિશમ્ય હૃષ્ટો ભરતઃ કૃતાઞ્જલિઃ
ઉવાચ વાણીં મનસઃ પ્રહર્ષિણી ચિરસ્ય પૂર્ણઃ ખલુ મે મનોરથઃ