રામાયણ · અધ્યાય 6.099

તાસાં વિલપમાનાનાં તથા રાક્ષસયોષિતામ્
જ્યેષ્ઠા પત્ની પ્રિયા દીના ભર્તારં સમુદૈક્ષત

દશગ્રીવં હતં દૃષ્ટ્વા રામેણાચિન્ત્યકર્મણા
પતિં મન્દોદરી તત્ર કૃપણા પર્યદેવયત્

નનુ નામ મહાબાહો તવ વૈશ્રવણાનુજ
ક્રુદ્ધસ્ય પ્રમુખે સ્થાતું ત્રસ્યત્ય્ અપિ પુરંદરઃ

ઋષયશ્ ચ મહીદેવા ગન્ધર્વાશ્ ચ યશસ્વિનઃ
નનુ નામ તવોદ્વેગાચ્ ચારણાશ્ ચ દિશો ગતાઃ

સ ત્વં માનુષમાત્રેણ રામેણ યુધિ નિર્જિતઃ
ન વ્યપત્રપસે રાજન્ કિમ્ ઇદં રાક્ષસર્ષભ

કથં ત્રૈલોક્યમ્ આક્રમ્ય શ્રિયા વીર્યેણ ચાન્વિતમ્
અવિષહ્યં જઘાન ત્વાં માનુષો વનગોચરઃ

માનુષાણામ્ અવિષયે ચરતઃ કામરૂપિણઃ
વિનાશસ્ તવ રામેણ સંયુગે નોપપદ્યતે

ન ચૈતત્ કર્મ રામસ્ય શ્રદ્દધામિ ચમૂમુખે
સર્વતઃ સમુપેતસ્ય તવ તેનાભિમર્શનમ્

ઇન્દ્રિયાણિ પુરા જિત્વા જિતં ત્રિભુવણં ત્વયા
સ્મરદ્ભિર્ ઇવ તદ્ વૈરમ્ ઇન્દ્રિયૈર્ એવ નિર્જિતઃ

અથ વા રામરૂપેણ વાસવઃ સ્વયમ્ આગતઃ
માયાં તવ વિનાશાય વિધાયાપ્રતિતર્કિતામ્

યદૈવ હિ જનસ્થાને રાક્ષસૈર્ બહુભિર્ વૃતઃ
ખરસ્ તવ હતો ભ્રાતા તદૈવાસૌ ન માનુષઃ

યદૈવ નગરીં લઙ્કાં દુષ્પ્રવેષાં સુરૈર્ અપિ
પ્રવિષ્ટો હનુમાન્ વીર્યાત્ તદૈવ વ્યથિતા વયમ્

ક્રિયતામ્ અવિરોધશ્ ચ રાઘવેણેતિ યન્ મયા
ઉચ્યમાનો ન ગૃહ્ણાસિ તસ્યેયં વ્યુષ્ટિર્ આગતા

અકસ્માચ્ ચાભિકામો ઽસિ સીતાં રાક્ષસપુંગવ
ઐશ્વર્યસ્ય વિનાશાય દેહસ્ય સ્વજનસ્ય ચ

અરુન્ધત્યા વિશિષ્ટાં તાં રોહિણ્યાશ્ ચાપિ દુર્મતે
સીતાં ધર્ષયતા માન્યાં ત્વયા હ્ય્ અસદૃશં કૃતમ્

ન કુલેન ન રૂપેણ ન દાક્ષિણ્યેન મૈથિલી
મયાધિકા વા તુલ્યા વા ત્વં તુ મોહાન્ ન બુધ્યસે

સર્વથા સર્વભૂતાનાં નાસ્તિ મૃત્યુર્ અલક્ષણઃ
તવ તાવદ્ અયં મૃત્યુર્ મૈથિલીકૃતલક્ષણઃ

મૈથિલી સહ રામેણ વિશોકા વિહરિષ્યતિ
અલ્પપુણ્યા ત્વ્ અહં ઘોરે પતિતા શોકસાગરે

કૈલાસે મન્દરે મેરૌ તથા ચૈત્રરથે વને
દેવોદ્યાનેષુ સર્વેષુ વિહૃત્ય સહિતા ત્વયા

વિમાનેનાનુરૂપેણ યા યામ્ય્ અતુલયા શ્રિયા
પશ્યન્તી વિવિધાન્ દેશાંસ્ તાંસ્ તાંશ્ ચિત્રસ્રગમ્બરા
ભ્રંશિતા કામભોગેભ્યઃ સાસ્મિ વીરવધાત્ તવ

સત્યવાક્ સ મહાભાગો દેવરો મે યદ્ અબ્રવીત્
અયં રાક્ષસમુખ્યાનાં વિનાશઃ પર્યુપસ્થિતઃ

કામક્રોધસમુત્થેન વ્યસનેન પ્રસઙ્ગિના
ત્વયા કૃતમ્ ઇદં સર્વમ્ અનાથં રક્ષસાં કુલમ્

ન હિ ત્વં શોચિતવ્યો મે પ્રખ્યાતબલપૌરુષઃ
સ્ત્રીસ્વભાવાત્ તુ મે બુદ્ધિઃ કારુણ્યે પરિવર્તતે

સુકૃતં દુષ્કૃતં ચ ત્વં ગૃહીત્વા સ્વાં ગતિં ગતઃ
આત્માનમ્ અનુશોચામિ ત્વદ્વિયોગેન દુઃખિતામ્

નીલજીમૂતસંકાશઃ પીતામ્બરશુભાઙ્ગદઃ
સર્વગાત્રાણિ વિક્ષિપ્ય કિં શેષે રુધિરાપ્લુતઃ
પ્રસુપ્ત ઇવ શોકાર્તાં કિં માં ન પ્રતિભાષસે

મહાવીર્યસ્ય દક્ષસ્ય સંયુગેષ્વ્ અપલાયિનઃ
યાતુધાનસ્ય દૌહિત્રીં કિં ત્વં માં નાભ્યુદીક્ષસે

યેન સૂદયસે શત્રૂન્ સમરે સૂર્યવર્ચસા
વજ્રો વજ્રધરસ્યેવ સો ઽયં તે સતતાર્ચિતઃ

રણે શત્રુપ્રહરણો હેમજાલપરિષ્કૃતઃ
પરિઘો વ્યવકીર્ણસ્ તે બાણૈશ્ છિન્નઃ સહસ્રધા

ધિગ્ અસ્તુ હૃદયં યસ્યા મમેદં ન સહસ્રધા
ત્વયિ પઞ્ચત્વમ્ આપન્ને ફલતે શોકપીડિતમ્

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રામો વિભીષણમ્ ઉવાચ હ
સંસ્કારઃ ક્રિયતાં ભ્રાતુઃ સ્ત્રિયશ્ ચૈતા નિવર્તય

તં પ્રશ્રિતસ્ તતો રામં શ્રુતવાક્યો વિભીષણઃ
વિમૃશ્ય બુદ્ધ્યા ધર્મજ્ઞો ધર્માર્થસહિતં વચઃ
રામસ્યૈવાનુવૃત્ત્યર્થમ્ ઉત્તરં પ્રત્યભાષત

ત્યક્તધર્મવ્રતં ક્રૂરં નૃશંસમ્ અનૃતં તથા
નાહમ્ અર્હો ઽસ્મિ સંસ્કર્તું પરદારાભિમર્શકમ્

ભ્રાતૃરૂપો હિ મે શત્રુર્ એષ સર્વાહિતે રતઃ
રાવણો નાર્હતે પૂજાં પૂજ્યો ઽપિ ગુરુગૌરવાત્

નૃશંસ ઇતિ માં રામ વક્ષ્યન્તિ મનુજા ભુવિ
શ્રુત્વા તસ્ય ગુણાન્ સર્વે વક્ષ્યન્તિ સુકૃતં પુનઃ

તચ્ છ્રુત્વા પરમપ્રીતો રામો ધર્મભૃતાં વરઃ
વિભીષણમ્ ઉવાચેદં વાક્યજ્ઞો વાક્યકોવિદમ્

તવાપિ મે પ્રિયં કાર્યં ત્વત્પ્રભવાચ્ ચ મે જિતમ્
અવશ્યં તુ ક્ષમં વાચ્યો મયા ત્વં રાક્ષસેશ્વર

અધર્માનૃતસંયુક્તઃ કામમ્ એષ નિશાચરઃ
તેજસ્વી બલવાઞ્ શૂરઃ સંગ્રામેષુ ચ નિત્યશઃ

શતક્રતુમુખૈર્ દેવૈઃ શ્રૂયતે ન પરાજિતઃ
મહાત્મા બલસંપન્નો રાવણો લોકરાવણઃ

મરણાન્તાનિ વૈરાણિ નિર્વૃત્તં નઃ પ્રયોજનમ્
ક્રિયતામ્ અસ્ય સંસ્કારો મમાપ્ય્ એષ યથા તવ

ત્વત્સકાશાન્ મહાબાહો સંસ્કારં વિધિપૂર્વકમ્
ક્ષિપ્રમ્ અર્હતિ ધર્મજ્ઞ ત્વં યશોભાગ્ ભવિષ્યસિ

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા ત્વરમાણો વિભીષણઃ
સંસ્કારેણાનુરૂપેણ યોજયામ્ આસ રાવણમ્

સ દદૌ પાવકં તસ્ય વિધિયુક્તં વિભીષણઃ
તાઃ સ્ત્રિયો ઽનુનયામ્ આસ સાન્ત્વમ્ ઉક્ત્વા પુનઃ પુનઃ

પ્રવિષ્ટાસુ ચ સર્વાસુ રાક્ષસીષુ વિભીષણઃ
રામપાર્શ્વમ્ ઉપાગમ્ય તદાતિષ્ઠદ્ વિનીતવત્

રામો ઽપિ સહ સૈન્યેન સસુગ્રીવઃ સલક્ષ્મણઃ
હર્ષં લેભે રિપું હત્વા યથા વૃત્રં શતક્રતુઃ