રામાયણ · અધ્યાય 6.084

તથા તૈઃ કૃત્તગાત્રૈસ્ તુ દશગ્રીવેણ માર્ગણૈઃ
બભૂવ વસુધા તત્ર પ્રકીર્ણા હરિભિર્ વૃતા

રાવણસ્યાપ્રસહ્યં તં શરસંપાતમ્ એકતઃ
ન શેકુઃ સહિતું દીપ્તં પતંગા ઇવ પાવકમ્

તે ઽર્દિતા નિશિતૈર્ બાણૈઃ ક્રોશન્તો વિપ્રદુદ્રુવુઃ
પાવકાર્ચિઃસમાવિષ્ટા દહ્યમાના યથા ગજાઃ

પ્લવંગાનામ્ અનીકાનિ મહાભ્રાણીવ મારુતઃ
સ યયૌ સમરે તસ્મિન્ વિધમન્ રાવણઃ શરૈઃ

કદનં તરસા કૃત્વા રાક્ષસેન્દ્રો વનૌકસામ્
આસસાદ તતો યુદ્ધે રાઘવં ત્વરિતસ્ તદા

સુગ્રીવસ્ તાન્ કપીન્ દૃષ્ટ્વા ભગ્નાન્ વિદ્રવતો રણે
ગુલ્મે સુષેણં નિક્ષિપ્ય ચક્રે યુદ્ધે દ્રુતં મનઃ

આત્મનઃ સદૃશં વીરં સ તં નિક્ષિપ્ય વાનરમ્
સુગ્રીવો ઽભિમુખઃ શત્રું પ્રતસ્થે પાદપાયુધઃ

પાર્શ્વતઃ પૃષ્ઠતશ્ ચાસ્ય સર્વે યૂથાધિપાઃ સ્વયમ્
અનુજહ્રુર્ મહાશૈલાન્ વિવિધાંશ્ ચ મહાદ્રુમાન્

સ નદન્ યુધિ સુગ્રીવઃ સ્વરેણ મહતા મહાન્
પાતયન્ વિવિધાંશ્ ચાન્યાઞ્ જઘાનોત્તમરાક્ષસાન્

મમર્દ ચ મહાકાયો રાક્ષસાન્ વાનરેશ્વરઃ
યુગાન્તસમયે વાયુઃ પ્રવૃદ્ધાન્ અગમાન્ ઇવ

રાક્ષસાનામ્ અનીકેષુ શૈલવર્ષં વવર્ષ હ
અશ્મવર્ષં યથા મેઘઃ પક્ષિસંઘેષુ કાનને

કપિરાજવિમુક્તૈસ્ તૈઃ શૈલવર્ષૈસ્ તુ રાક્ષસાઃ
વિકીર્ણશિરસઃ પેતુર્ નિકૃત્તા ઇવ પર્વતાઃ

અથ સંક્ષીયમાણેષુ રાક્ષસેષુ સમન્તતઃ
સુગ્રીવેણ પ્રભગ્નેષુ પતત્સુ વિનદત્સુ ચ

વિરૂપાક્ષઃ સ્વકં નામ ધન્વી વિશ્રાવ્ય રાક્ષસઃ
રથાદ્ આપ્લુત્ય દુર્ધર્ષો ગજસ્કન્ધમ્ ઉપારુહત્

સ તં દ્વિરદમ્ આરુહ્ય વિરૂપાક્ષો મહારથઃ
વિનદન્ ભીમનિર્હ્રાલં વાનરાન્ અભ્યધાવત

સુગ્રીવે સ શરાન્ ઘોરાન્ વિસસર્જ ચમૂમુખે
સ્થાપયામ્ આસા ચોદ્વિગ્નાન્ રાક્ષસાન્ સંપ્રહર્ષયન્

સો ઽતિવિદ્ધઃ શિતૈર્ બાણૈઃ કપીન્દ્રસ્ તેન રક્ષસા
ચુક્રોધ ચ મહાક્રોધો વધે ચાસ્ય મનો દધે

તતઃ પાદપમ્ ઉદ્ધૃત્ય શૂરઃ સંપ્રધને હરિઃ
અભિપત્ય જઘાનાસ્ય પ્રમુખે તં મહાગજમ્

સ તુ પ્રહારાભિહતઃ સુગ્રીવેણ મહાગજઃ
અપાસર્પદ્ ધનુર્માત્રં નિષસાદ નનાદ ચ

ગજાત્ તુ મથિતાત્ તૂર્ણમ્ અપક્રમ્ય સ વીર્યવાન્
રાક્ષસો ઽભિમુખઃ શત્રું પ્રત્યુદ્ગમ્ય તતઃ કપિમ્

આર્ષભં ચર્મખડ્ગં ચ પ્રગૃહ્ય લઘુવિક્રમઃ
ભર્ત્સયન્ન્ ઇવ સુગ્રીવમ્ આસસાદ વ્યવસ્થિતમ્

સ હિ તસ્યાભિસંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય મહતીં શિલામ્
વિરૂપાક્ષાય ચિક્ષેપ સુગ્રીવો જલદોપમામ્

સ તાં શિલામ્ આપતન્તીં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસપુંગવઃ
અપક્રમ્ય સુવિક્રાન્તઃ ખડ્ગેન પ્રાહરત્ તદા

તેન ખડ્ગેન સંક્રુદ્ધઃ સુગ્રીવસ્ય ચમૂમુખે
કવચં પાતયામ્ આસ સ ખડ્ગાભિહતો ઽપતત્

સ સમુત્થાય પતિતઃ કપિસ્ તસ્ય વ્યસર્જયત્
તલપ્રહારમ્ અશનેઃ સમાનં ભીમનિસ્વનમ્

તલપ્રહારં તદ્ રક્ષઃ સુગ્રીવેણ સમુદ્યતમ્
નૈપુણ્યાન્ મોચયિત્વૈનં મુષ્ટિનોરસ્ય્ અતાડયત્

તતસ્ તુ સંક્રુદ્ધતરઃ સુગ્રીવો વાનરેશ્વરઃ
મોક્ષિતં ચાત્મનો દૃષ્ટ્વા પ્રહારં તેન રક્ષસા

સ દદર્શાન્તરં તસ્ય વિરૂપાક્ષસ્ય વાનરઃ
તતો ન્યપાતયત્ ક્રોધાચ્ છઙ્ખદેશે મહાતલમ્

મહેન્દ્રાશનિકલ્પેન તલેનાભિહતઃ ક્ષિતૌ
પપાત રુધિરક્લિન્નઃ શોણિતં સ સમુદ્વમન્

વિવૃત્તનયનં ક્રોધાત્ સફેનરુધિરાપ્લુતમ્
દદૃશુસ્ તે વિરૂપાક્ષં વિરૂપાક્ષતરં કૃતમ્

સ્ફુરન્તં પરિવર્જન્તં પાર્શ્વેન રુધિરોક્ષિતમ્
કરુણં ચ વિનર્દાન્તં દદૃશુઃ કપયો રિપુમ્

તથા તુ તૌ સંયતિ સંપ્રયુક્તૌ તરસ્વિનૌ વાનરરાક્ષસાનામ્
બલાર્ણવૌ સસ્વનતુઃ સભીમં મહાર્ણવૌ દ્વાવ્ ઇવ ભિન્નવેલૌ

વિનાશિતં પ્રેક્ષ્ય વિરૂપનેત્રં મહાબલં તં હરિપાર્થિવેન
બલં સમસ્તં કપિરાક્ષસાનામ્ ઉન્મત્તગઙ્ગાપ્રતિમં બભૂવ