રામાયણ · અધ્યાય 6.083

આર્તાનાં રાક્ષસીનાં તુ લઙ્કાયાં વૈ કુલે કુલે
રાવણઃ કરુણં શબ્દં શુશ્રાવ પરિવેદિતમ્

સ તુ દીર્ઘં વિનિશ્વસ્ય મુહૂર્તં ધ્યાનમ્ આસ્થિતઃ
બભૂવ પરમક્રુદ્ધો રાવણો ભીમદર્શનઃ

સંદશ્ય દશનૈર્ ઓષ્ઠં ક્રોધસંરક્તલોચનઃ
રાક્ષસૈર્ અપિ દુર્દર્શઃ કાલાગ્નિર્ ઇવ મૂર્છિતઃ

ઉવાચ ચ સમીપસ્થાન્ રાક્ષસાન્ રાક્ષસેશ્વરઃ
ભયાવ્યક્તકથાંસ્ તત્ર નિર્દહન્ન્ ઇવ ચક્ષુષા

મહોદરં મહાપાર્શ્વં વિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસં
શીઘ્રં વદત સૈન્યાનિ નિર્યાતેતિ મમાજ્ઞયા

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાક્ષસાસ્ તે ભયાર્દિતાઃ
ચોદયામ્ આસુર્ અવ્યગ્રાન્ રાક્ષસાંસ્ તાન્ નૃપાજ્ઞયા

તે તુ સર્વે તથેત્ય્ ઉક્ત્વા રાક્ષસા ઘોરદર્શનાઃ
કૃતસ્વસ્ત્યયનાઃ સર્વે રાવણાભિમુખા યયુઃ

પ્રતિપૂજ્ય યથાન્યાયં રાવણં તે મહારથાઃ
તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે ભર્તુર્ વિજયકાઙ્ક્ષિણઃ

અથોવાચ પ્રહસ્યૈતાન્ રાવણઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ
મહોદરમહાપાર્શ્વૌ વિરૂપાક્ષં ચ રાક્ષસં

અદ્ય બાણૈર્ ધનુર્મુક્તૈર્ યુગાન્તાદિત્યસંનિભૈઃ
રાઘવં લક્ષ્મણં ચૈવ નેષ્યામિ યમસાધનમ્

ખરસ્ય કુમ્ભકર્ણસ્ય પ્રહસ્તેન્દ્રજિતોસ્ તથા
કરિષ્યામિ પ્રતીકારમ્ અદ્ય શત્રુવધાદ્ અહમ્

નૈવાન્તરિક્ષં ન દિશો ન નદ્યો નાપિ સાગરઃ
પ્રકાશત્વં ગમિષ્યન્તિ મદ્બાણજલદાવૃતાઃ

અદ્ય વાનરયૂથાનાં તાનિ યૂથાનિ ભાગશઃ
ધનુઃસમુદ્રાદ્ ઉદ્ભૂતૈર્ મથિષ્યામિ શરોર્મિભિઃ

વ્યાકોશપદ્મચક્રાણિ પદ્મકેસરવર્ચસામ્
અદ્ય યૂથતટાકાનિ ગજવત્ પ્રમથામ્ય્ અહમ્

સશરૈર્ અદ્ય વદનૈઃ સંખ્યે વાનરયૂથપાઃ
મણ્ડયિષ્યન્તિ વસુધાં સનાલૈર્ ઇવ પઙ્કલૈઃ

અદ્ય યુદ્ધપ્રચણ્ડાનાં હરીણાં દ્રુમયોધિનામ્
મુક્તેનૈકેષુણા યુદ્ધે ભેત્સ્યામિ ચ શતંશતમ્

હતો ભર્તા હતો ભ્રાતા યાસાં ચ તનયા હતાઃ
વધેનાદ્ય રિપોસ્ તાસાં કર્મોમ્ય્ અસ્રપ્રમાર્જનમ્

અદ્ય મદ્બાણનિર્ભિન્નૈઃ પ્રકીર્ણૈર્ ગતચેતનૈઃ
કરોમિ વાનરૈર્ યુદ્ધે યત્નાવેક્ષ્યતલાં મહીમ્

અદ્ય ગોમાયવો ગૃધ્રા યે ચ માંસાશિનો ઽપરે
સર્વાંસ્ તાંસ્ તર્પયિષ્યામિ શત્રુમાંસૈઃ શરાર્દિતૈઃ

કલ્પ્યતાં મે રથશીઘ્રં ક્ષિપ્રમ્ આનીયતાં ધનુઃ
અનુપ્રયાન્તુ માં યુદ્ધે યે ઽવશિષ્ટા નિશાચરાઃ

તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા મહાપાર્શ્વો ઽબ્રવીદ્ વચઃ
બલાધ્યક્ષાન્ સ્થિતાંસ્ તત્ર બલં સંત્વર્યતામ્ ઇતિ

બલાધ્યક્ષાસ્ તુ સંરબ્ધા રાક્ષસાંસ્ તાન્ ગૃહાદ્ ગૃહાત્
ચોદયન્તઃ પરિયયુર્ લઙ્કાં લઘુપરાક્રમાઃ

તતો મુહૂર્તાન્ નિષ્પેતૂ રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ
નર્દન્તો ભીમવદના નાનાપ્રહરણૈર્ ભુજૈઃ

અસિભિઃ પટ્ટસૈઃ શૂલૈર્ ગલાભિર્ મુસલૈર્ હલૈઃ
શક્તિભિસ્ તીક્ષ્ણધારાભિર્ મહદ્ભિઃ કૂટમુદ્ગરૈઃ

યષ્ટિભિર્ વિમલૈશ્ ચક્રૈર્ નિશિતૈશ્ ચ પરશ્વધૈઃ
ભિણ્ડિપાલૈઃ શતઘ્નીભિર્ અન્યૈશ્ ચાપિ વરાયુધૈઃ

અથાનયન્ બલાધ્યક્ષાશ્ ચત્વારો રાવણાજ્ઞયા
દ્રુતં સૂતસમાયુક્તં યુક્તાષ્ટતુરગં રથમ્

આરુરોહ રથં દિવ્યં દીપ્યમાનં સ્વતેજસા
રાવણઃ સત્ત્વગામ્ભીર્યાદ્ દારયન્ન્ ઇવ મેદિનીમ્

રાવણેનાભ્યનુજ્ઞાતૌ મહાપાર્શ્વમહોદરૌ
વિરૂપાક્ષશ્ ચ દુર્ધર્ષો રથાન્ આરુરુહુસ્ તદા

તે તુ હૃષ્ટા વિનર્દન્તો ભિન્દન્ત ઇવ મેદિનીમ્
નાદં ઘોરં વિમુઞ્ચન્તો નિર્યયુર્ જયકાઙ્ક્ષિણઃ

તતો યુદ્ધાય તેજસ્વી રક્ષોગણબલૈર્ વૃતઃ
નિર્યયાવ્ ઉદ્યતધનુઃ કાલાન્તકયમોમપઃ

તતઃ પ્રજવનાશ્વેન રથેન સ મહારથઃ
દ્વારેણ નિર્યયૌ તેન યત્ર તૌ રામલક્ષ્મણૌ

તતો નષ્ટપ્રભઃ સૂર્યો દિશશ્ ચ તિમિરાવૃતાઃ
દ્વિજાશ્ ચ નેદુર્ ઘોરાશ્ ચ સંચચાલ ચ મેદિની

વવર્ષ રુધિરં દેવશ્ ચસ્ખલુશ્ ચ તુરંગમાઃ
ધ્વજાગ્રે ન્યપતદ્ ગૃધ્રો વિનેદુશ્ ચાશિવં શિવાઃ

નયનં ચાસ્ફુરદ્ વામં સવ્યો બાહુર્ અકમ્પત
વિવર્ણવદનશ્ ચાસીત્ કિં ચિદ્ અભ્રશ્યત સ્વરઃ

તતો નિષ્પતતો યુદ્ધે દશગ્રીવસ્ય રક્ષસઃ
રણે નિધનશંસીનિ રૂપાણ્ય્ એતાનિ જજ્ઞિરે

અન્તરિક્ષાત્ પપાતોલ્કા નિર્ઘાતસમનિસ્વના
વિનેદુર્ અશિવં ગૃધ્રા વાયસૈર્ અનુનાદિતાઃ

એતાન્ અચિન્તયન્ ઘોરાન્ ઉત્પાતાન્ સમુપસ્થિતાન્
નિર્યયૌ રાવણો મોહાદ્ વધાર્થી કાલચોદિતઃ

તેષાં તુ રથઘોષેણ રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્
વાનરાણામ્ અપિ ચમૂર્ યુદ્ધાયૈવાભ્યવર્તત

તેષાં સુતુમુલં યુદ્ધં બભૂવ કપિરક્ષસામ્
અન્યોન્યમ્ આહ્વયાનાનાં ક્રુદ્ધાનાં જયમ્ ઇચ્છતામ્

તતઃ ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ શરૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ
વાનરાણામ્ અનીકેષુ ચકાર કદનં મહત્

નિકૃત્તશિરસઃ કે ચિદ્ રાવણેન વલીમુખાઃ
નિરુચ્છ્વાસા હતાઃ કે ચિત્ કે ચિત્ પાર્શ્વેષુ દારિતાઃ
કે ચિદ્ વિભિન્નશિરસઃ કે ચિચ્ ચક્ષુર્વિવર્જિતાઃ

દશાનનઃ ક્રોધવિવૃત્તનેત્રો યતો યતો ઽભ્યેતિ રથેન સંખ્યે
તતસ્ તતસ્ તસ્ય શરપ્રવેગં સોઢું ન શેકુર્ હરિયૂથપાસ્ તે