રામાયણ · અધ્યાય 6.078

સ હતાશ્વો મહાતેજા ભૂમૌ તિષ્ઠન્ નિશાચરઃ
ઇન્દ્રજિત્ પરમક્રુદ્ધઃ સંપ્રજજ્વાલ તેજસા

તૌ ધન્વિનૌ જિઘાંસન્તાવ્ અન્યોન્યમ્ ઇષુભિર્ ભૃશમ્
વિજયેનાભિનિષ્ક્રાન્તૌ વને ગજવૃષાવ્ ઇવ

નિબર્હયન્તશ્ ચાન્યોન્યં તે રાક્ષસવનૌકસઃ
ભર્તારં ન જહુર્ યુદ્ધે સંપતન્તસ્ તતસ્ તતઃ

સ લક્ષ્મણં સમુદ્દિશ્ય પરં લાઘવમ્ આસ્થિતઃ
વવર્ષ શરવર્ષાણિ વર્ષાણીવ પુરંદરઃ

મુક્તમ્ ઇન્દ્રજિતા તત્ તુ શરવર્ષમ્ અરિંદમઃ
અવારયદ્ અસંભ્રાન્તો લક્ષ્મણઃ સુદુરાસદમ્

અભેદ્યકચનં મત્વા લક્ષ્મણં રાવણાત્મજઃ
લલાટે લક્ષ્મણં બાણૈઃ સુપુઙ્ખૈસ્ ત્રિભિર્ ઇન્દ્રજિત્
અવિધ્યત્ પરમક્રુદ્ધઃ શીઘ્રમ્ અસ્ત્રં પ્રદર્શયન્

તૈઃ પૃષત્કૈર્ લલાટસ્થૈઃ શુશુભે રઘુનન્દનઃ
રણાગ્રે સમરશ્લાઘી ત્રિશૃઙ્ગ ઇવ પર્વતઃ

સ તથાપ્ય્ અર્દિતો બાણૈ રાક્ષસેન મહામૃધે
તમ્ આશુ પ્રતિવિવ્યાધ લક્ષ્મણઃ પનભિઃ શરૈઃ

લક્ષ્મણેન્દ્રજિતૌ વીરૌ મહાબલશરાસનૌ
અન્યોન્યં જઘ્નતુર્ બાણૈર્ વિશિખૈર્ ભીમવિક્રમૌ

તૌ પરસ્પરમ્ અભ્યેત્ય સર્વગાત્રેષુ ધન્વિનૌ
ઘોરૈર્ વિવ્યધતુર્ બાણૈઃ કૃતભાવાવ્ ઉભૌ જયે

તસ્મૈ દૃઢતરં ક્રુદ્ધો હતાશ્વાય વિભીષણઃ
વજ્રસ્પર્શસમાન્ પઞ્ચ સસર્જોરસિ માર્ગણાન્

તે તસ્ય કાયં નિર્ભિદ્ય રુક્મપુઙ્ખા નિમિત્તગાઃ
બભૂવુર્ લોહિતાદિગ્ધા રક્તા ઇવ મહોરગાઃ

સ પિતૃવ્યસ્ય સંક્રુદ્ધ ઇન્દ્રજિચ્ છરમ્ આદદે
ઉત્તમં રક્ષસાં મધ્યે યમદત્તં મહાબલઃ

તં સમીક્ષ્ય મહાતેજા મહેષું તેન સંહિતમ્
લક્ષ્મણો ઽપ્ય્ આદદે બાણમ્ અન્યં ભીમપરાક્રમઃ

કુબેરેણ સ્વયં સ્વપ્ને યદ્ દત્તમ્ અમિતાત્મના
દુર્જયં દુર્વિષહ્યં ચ સેન્દ્રૈર્ અપિ સુરાસુરૈઃ

તાભ્યાં તૌ ધનુષિ શ્રેષ્ઠે સંહિતૌ સાયકોત્તમૌ
વિકૃષ્યમાણૌ વીરાભ્યાં ભૃશં જજ્વલતુઃ શ્રિયા

તૌ ભાસયન્તાવ્ આકાશં ધનુર્ભ્યાં વિશિખૌ ચ્યુતૌ
મુખેન મુખમ્ આહત્ય સંનિપેતતુર્ ઓજસા

તૌ મહાગ્રહસંકાશાવ્ અન્યોન્યં સંનિપત્ય ચ
સંગ્રામે શતધા યાતૌ મેદિન્યાં વિનિપેતતુઃ

શરૌ પ્રતિહતૌ દૃષ્ટ્વા તાવ્ ઉભૌ રણમૂર્ધનિ
વ્રીડિતો જાતરોષૌ ચ લક્ષ્મણેન્દ્રજિતાવ્ ઉભૌ

સુસંરબ્ધસ્ તુ સૌમિત્રિર્ અસ્ત્રં વારુણમ્ આદદે
રૌદ્રં મહેદ્રજિદ્ યુદ્ધે વ્યસૃજદ્ યુધિ વિષ્ઠિતઃ

તયોઃ સુતુમુલં યુદ્ધં સંબભૂવાદ્ભુતોપમમ્
ગગનસ્થાનિ ભૂતાનિ લક્ષ્મણં પર્યવારયન્

ભૈરવાભિરુતે ભીમે યુદ્ધે વાનરરાક્ષસામ્
ભૂતૈર્ બહુભિર્ આકાશં વિસ્મિતૈર્ આવૃતં બભૌ

ઋષયઃ પિતરો દેવા ગન્ધર્વા ગરુણોરગાઃ
શતક્રતું પુરસ્કૃત્ય રરક્ષુર્ લક્ષ્મણં રણે

અથાન્યં માર્ગણશ્રેષ્ઠં સંદધે રાવણાનુજઃ
હુતાશનસમસ્પર્શં રાવણાત્મજદારુણમ્

સુપત્રમ્ અનુવૃત્તાઙ્ગં સુપર્વાણં સુસંસ્થિતમ્
સુવર્ણવિકૃતં વીરઃ શરીરાન્તકરં શરમ્

દુરાવારં દુર્વિષહં રાક્ષસાનાં ભયાવહમ્
આશીવિષવિષપ્રખ્યં દેવસંઘૈઃ સમર્ચિતમ્

યેન શક્રો મહાતેજા દાનવાન્ અજયત્ પ્રભુઃ
પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે વીર્યવાન્ હરિવાહનઃ

તદ્ ઐન્દ્રમ્ અસ્ત્રં સૌમિત્રિઃ સંયુગેષ્વ્ અપરાજિતમ્
શરશ્રેષ્ઠં ધનુઃ શ્રેષ્ઠે નરશ્રેષ્ઠો ઽભિસંદધે

સંધાયામિત્રદલનં વિચકર્ષ શરાસનમ્
સજ્યમ્ આયમ્ય દુર્ધર્શઃ કાલો લોકક્ષયે યથા

સંધાય ધનુષિ શ્રેષ્ઠે વિકર્ષન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્
લક્ષ્મીવાંલ્ લક્ષ્મણો વાક્યમ્ અર્થસાધકમ્ આત્મનઃ

ધર્માત્મા સત્યસંધશ્ ચ રામો દાશરથિર્ યદિ
પૌરુષે ચાપ્રતિદ્વન્દ્વસ્ તદ્ એનં જહિ રાવણિમ્

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા બાણમ્ આકર્ણં વિકૃષ્ય તમ્ અજિહ્મગમ્
લક્ષ્મણઃ સમરે વીરઃ સસર્જેન્દ્રજિતં પ્રતિ
ઐન્દ્રાસ્ત્રેણ સમાયુજ્ય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા

તચ્ છિરઃ સશિરસ્ ત્રાણં શ્રીમજ્ જ્વલિતકુણ્ડલમ્
પ્રમથ્યેન્દ્રજિતઃ કાયાત્ પપાત ધરણીતલે

તદ્ રાક્ષસતનૂજસ્ય છિન્નસ્કન્ધં શિરો મહત્
તપનીયનિભં ભૂમૌ દદૃશે રુધિરોક્ષિતમ્

હતસ્ તુ નિપપાતાશુ ધરણ્યાં રાવણાત્મજઃ
કવચી સશિરસ્ત્રાણો વિધ્વસ્તઃ સશરાસનઃ

ચુક્રુશુસ્ તે તતઃ સર્વે વાનરાઃ સવિભીષણાઃ
હૃષ્યન્તો નિહતે તસ્મિન્ દેવા વૃત્રવધે યથા

અથાન્તરિક્ષે ભૂતાનામ્ ઋષીણાં ચ મહાત્મનામ્
અભિજજ્ઞે ચ સંનાદો ગન્ધર્વાપ્સરસામ્ અપિ

પતિતં સમભિજ્ઞાય રાક્ષસી સા મહાચમૂઃ
વધ્યમાના દિશો ભેજે હરિભિર્ જિતકાશિભિઃ

વનરૈર્ વધ્યમાનાસ્ તે શસ્ત્રાણ્ય્ ઉત્સૃજ્ય રાક્ષસાઃ
લઙ્કામ્ અભિમુખાઃ સર્વે નષ્ટસંજ્ઞાઃ પ્રધાવિતાઃ

દુદ્રુવુર્ બહુધા ભીતા રાક્ષસાઃ શતશો દિશઃ
ત્યક્ત્વા પ્રહરણાન્ સર્વે પટ્ટસાસિપરશ્વધાન્

કે ચિલ્ લઙ્કાં પરિત્રસ્તાઃ પ્રવિષ્ટા વાનરાર્દિતાઃ
સમુદ્રે પતિતાઃ કે ચિત્ કે ચિત્ પર્વતમ્ આશ્રિતાઃ

હતમ્ ઇન્દ્રજિતં દૃષ્ટ્વા શયાનં સમરક્ષિતૌ
રાક્ષસાનાં સહસ્રેષુ ન કશ્ ચિત્ પ્રત્યદૃશ્યત

યથાસ્તં ગત આદિત્યે નાવતિષ્ઠન્તિ રશ્મયઃ
તથા તસ્મિન્ નિપતિતે રાક્ષસાસ્ તે ગતા દિશઃ

શાન્તરક્શ્મિર્ ઇવાદિત્યો નિર્વાણ ઇવ પાવકઃ
સ બભૂવ મહાતેજા વ્યપાસ્ત ગતજીવિતઃ

પ્રશાન્તપીડા બહુલો વિનષ્ટારિઃ પ્રહર્ષવાન્
બભૂવ લોકઃ પતિતે રાક્ષસેન્દ્રસુતે તદા

હર્ષં ચ શક્રો ભગવાન્ સહ સર્વૈઃ સુરર્ષભૈઃ
જગામ નિહતે તસ્મિન્ રાક્ષસે પાપકર્મણિ

શુદ્ધા આપો નભશ્ ચૈવ જહૃષુર્ દૈત્યદાનવાઃ
આજગ્મુઃ પતિતે તસ્મિન્ સર્વલોકભયાવહે

ઊચુશ્ ચ સહિતાઃ સર્વે દેવગન્ધર્વદાનવાઃ
વિજ્વરાઃ શાન્તકલુષા બ્રાહ્મણા વિચરન્ત્વ્ ઇતિ

તતો ઽભ્યનન્દન્ સંહૃષ્ટાઃ સમરે હરિયૂથપાઃ
તમ્ અપ્રતિબલં દૃષ્ટ્વા હતં નૈરૃતપુંગવમ્

વિભીષણો હનૂમાંશ્ ચ જામ્બવાંશ્ ચર્ક્ષયૂથપઃ
વિજયેનાભિનન્દન્તસ્ તુષ્ટુવુશ્ ચાપિ લક્ષ્મણમ્

ક્ષ્વેડન્તશ્ ચ નદન્તશ્ ચ ગર્જન્તશ્ ચ પ્લવંગમાઃ
લબ્ધલક્ષા રઘુસુતં પરિવાર્યોપતસ્થિરે

લાઙ્ગૂલાનિ પ્રવિધ્યન્તઃ સ્ફોટયન્તશ્ ચ વાનરાઃ
લક્ષ્મણો જયતીત્ય્ એવં વાક્યં વ્યશ્રાવયંસ્ તદા

અન્યોન્યં ચ સમાશ્લિષ્ય કપયો હૃષ્ટમાનસાઃ
ચક્રુર્ ઉચ્ચાવચગુણા રાઘવાશ્રયજાઃ કથાઃ

તદ્ અસુકરમ્ અથાભિવીક્ષ્ય હૃષ્ટાઃ પ્રિયસુહૃદો યુધિ લક્ષ્મણસ્ય કર્મ
પરમમ્ ઉપલભન્ મનઃપ્રહર્ષં વિનિહતમ્ ઇન્દ્રરિપું નિશમ્ય દેવાઃ