રામાયણ · અધ્યાય 6.077

યુધ્યમાનૌ તુ તૌ દૃષ્ટ્વા પ્રસક્તૌ નરરાક્ષસૌ
શૂરઃ સ રાવણભ્રાતા તસ્થૌ સંગ્રામમૂર્ધનિ

તતો વિસ્ફારયામ્ આસ મહદ્ ધનુર્ અવસ્થિતઃ
ઉત્સસર્જ ચ તીક્ષ્ણાગ્રાન્ રાક્ષસેષુ મહાશરાન્

તે શરાઃ શિખિસંકાશા નિપતન્તઃ સમાહિતાઃ
રાક્ષસાન્ દારયામ્ આસુર્ વજ્રા ઇવ મહાગિરીન્

વિભીષણસ્યાનુચરાસ્ તે ઽપિ શૂલાસિપટ્ટસૈઃ
ચિચ્છેદુઃ સમરે વીરાન્ રાક્ષસાન્ રાક્ષસોત્તમાઃ

રાક્ષસૈસ્ તૈઃ પરિવૃતઃ સ તદા તુ વિભીષણઃ
બભૌ મધ્યે પ્રહૃષ્ટાનાં કલભાનામ્ ઇવ દ્વિપઃ

તતઃ સંચોદયાનો વૈ હરીન્ રક્ષોરણપ્રિયાન્
ઉવાચ વચનં કાલે કાલજ્ઞો રક્ષસાં વરઃ

એકો ઽયં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પરાયણમ્ ઇવ સ્થિતઃ
એતચ્ છેષં બલં તસ્ય કિં તિષ્ઠત હરીશ્વરાઃ

અસ્મિન્ વિનિહતે પાપે રાક્ષસે રણમૂર્ધનિ
રાવણં વર્જયિત્વા તુ શેષમ્ અસ્ય બલં હતમ્

પ્રહસ્તો નિહતો વીરો નિકુમ્ભશ્ ચ મહાબલઃ
કુમ્ભકર્ણશ્ ચ કુમ્ભશ્ ચ ધૂમ્રાક્ષશ્ ચ નિશાચરઃ

અકમ્પનઃ સુપાર્શ્વશ્ ચ ચક્રમાલી ચ રાક્ષસઃ
કમ્પનઃ સત્ત્વવન્તશ્ ચ દેવાન્તકનરાન્તકૌ

એતાન્ નિહત્યાતિબલાન્ બહૂન્ રાક્ષસસત્તમાન્
બાહુભ્યાં સાગરં તીર્ત્વા લઙ્ઘ્યતાં ગોષ્પદં લઘુ

એતાવદ્ ઇહ શેષં વો જેતવ્યમ્ ઇહ વાનરાઃ
હતાઃ સર્વે સમાગમ્ય રાક્ષસા બલદર્પિતાઃ

અયુક્તં નિધનં કર્તું પુત્રસ્ય જનિતુર્ મમ
ઘૃણામ્ અપાસ્ય રામાર્થે નિહન્યાં ભ્રાતુર્ આત્મજમ્

હન્તુકામસ્ય મે બાષ્પં ચક્શુશ્ ચૈવ નિરુધ્યતે
તદ્ એવૈષ મહાબાહુર્ લક્ષ્મણઃ શમયિષ્યતિ
વાનરા ઘ્નન્તું સંભૂય ભૃત્યાન્ અસ્ય સમીપગાન્

ઇતિ તેનાતિયશસા રાક્ષસેનાભિચોદિતાઃ
વાનરેન્દ્રા જહૃષિરે લાઙ્ગલાનિ ચ વિવ્યધુઃ

તતસ્ તે કપિશાર્દૂલાઃ ક્ષ્વેડન્તશ્ ચ મુહુર્ મુહુઃ
મુમુચુર્ વિવિધાન્ નાદાન્ મેઘાન્ દૃષ્ટ્વેવ બર્હિણઃ

જામ્બવાન્ અપિ તૈઃ સર્વૈઃ સ્વયૂથૈર્ અભિસંવૃતઃ
અશ્મભિસ્ તાડયામ્ આસ નખૈર્ દન્તૈશ્ ચ રાક્ષસાન્

નિઘ્નન્તમ્ ઋક્ષાધિપતિં રાક્ષસાસ્ તે મહાબલાઃ
પરિવવ્રુર્ ભયં ત્યક્ત્વા તમ્ અનેકવિધાયુધાઃ

શરૈઃ પરશુભિસ્ તીક્ષ્ણૈઃ પટ્ટસૈર્ યષ્ટિતોમરૈઃ
જામ્બવન્તં મૃધે જઘ્નુર્ નિઘ્નન્તં રાક્ષસીં ચમૂમ્

સ સંપ્રહારસ્ તુમુલઃ સંજજ્ઞે કપિરાક્ષસામ્
દેવાસુરાણાં ક્રુદ્ધાનાં યથા ભીમો મહાસ્વનઃ

હનૂમાન્ અપિ સંક્રુદ્ધઃ સાલમ્ ઉત્પાટ્ય પર્વતાત્
રક્ષસાં કદનં ચક્રે સમાસાદ્ય સહસ્રશઃ

સ દત્ત્વા તુમુલં યુદ્ધં પિતૃવ્યસ્યેન્દ્રજિદ્ યુધિ
લક્ષ્મણં પરવીરઘ્નં પુનર્ એવાભ્યધાવત

તૌ પ્રયુદ્ધૌ તદા વીરૌ મૃધે લક્ષ્મણરાક્ષસૌ
શરૌઘાન્ અભિવર્ષન્તૌ જઘ્નતુસ્ તૌ પરસ્પરમ્

અભીક્ષ્ણમ્ અન્તર્દધતુઃ શરજાલૈર્ મહાબલૌ
ચન્દ્રાદિત્યાવ્ ઇવોષ્ણાન્તે યથા મેઘૈસ્ તરસ્વિનૌ

ન હ્ય્ આદાનં ન સંધાનં ધનુષો વા પરિગ્રહઃ
ન વિપ્રમોક્ષો બાણાનાં ન વિકર્ષો ન વિગ્રહઃ

ન મુષ્ટિપ્રતિસંધાનં ન લક્ષ્યપ્રતિપાદનમ્
અદૃશ્યત તયોસ્ તત્ર યુધ્યતોઃ પાણિલાઘવાત્

ચાપવેગપ્રમુક્તૈશ્ ચ બાણજાલૈઃ સમન્તતઃ
અન્તરિક્ષે ઽભિસંછન્ને ન રૂપાણિ ચકાશિરે
તમસા પિહિતં સર્વમ્ આસીદ્ ભીમતરં મહત્

ન તદાનીં વવૌ વાયુર્ ન જજ્વાલ ચ પાવકઃ
સ્વસ્ત્યસ્ તુ લોકેભ્ય ઇતિ જજલ્પશ્ ચ મહર્ષયઃ
સંપેતુશ્ ચાત્ર સંપ્રાપ્તા ગન્ધર્વાઃ સહ ચારણૈઃ

અથ રાક્ષસસિંહસ્ય કૃષ્ણાન્ કનકભૂષણાન્
શરૈશ્ ચતુર્ભિઃ સૌમિત્રિર્ વિવ્યાધ ચતુરો હયાન્

તતો ઽપરેણ ભલ્લેન સૂતસ્ય વિચરિષ્યતઃ
લાઘવાદ્ રાઘવઃ શ્રીમાઞ્ શિરઃ કાયાદ્ અપાહરત્

નિહતં સારથિં દૃષ્ટ્વા સમરે રાવણાત્મજઃ
પ્રજહૌ સમરોદ્ધર્ષં વિષણ્ણઃ સ બભૂવ હ

વિષણ્ણવદનં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં હરિયૂથપાઃ
તતઃ પરમસંહૃષ્ટો લક્ષ્મણં ચાભ્યપૂજયન્

તતઃ પ્રમાથી શરભો રભસો ગન્ધમાદનઃ
અમૃષ્યમાણાશ્ ચત્વારશ્ ચક્રુર્ વેગં હરીશ્વરાઃ

તે ચાસ્ય હયમુખ્યેષુ તૂર્ણમ્ ઉત્પત્ય વાનરાઃ
ચતુર્ષુ સુમહાવીર્યા નિપેતુર્ ભીમવિક્રમાઃ

તેષામ્ અધિષ્ઠિતાનાં તૈર્ વાનરૈઃ પર્વતોપમૈઃ
મુખેભ્યો રુધિરં વ્યક્તં હયાનાં સમવર્તત

તે નિહત્ય હયાંસ્ તસ્ય પ્રમથ્ય ચ મહારથમ્
પુનર્ ઉત્પત્ય વેગેન તસ્થુર્ લક્ષ્મણપાર્શ્વતઃ

સ હતાશ્વાદ્ અવપ્લુત્ય રથાન્ મથિતસારથેઃ
શરવર્ષેણ સૌમિત્રિમ્ અભ્યધાવત રાવણિઃ

તતો મહેન્દ્રપ્રતિમઃ સ લક્ષ્મણઃ પદાતિનં તં નિશિતૈઃ શરોત્તમૈઃ
સૃજન્તમ્ આદૌ નિશિતાઞ્ શરોત્તમાન્ ભૃશં તદા બાણગણૈર્ ન્યવારયત્