રામાયણ · અધ્યાય 6.076

તતઃ શરં દાશરથિઃ સંધાયામિત્રકર્શનઃ
સસર્જ રાક્ષસેન્દ્રાય ક્રુદ્ધઃ સર્પ ઇવ શ્વસન્

તસ્ય જ્યાતલનિર્ઘોષં સ શ્રુત્વા રાવણાત્મજઃ
વિવર્ણવદનો ભૂત્વા લક્ષ્મણં સમુદૈક્ષત

તં વિષણ્ણમુખં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસં રાવણાત્મજમ્
સૌમિત્રિં યુદ્ધસંસક્તં પ્રત્યુવાચ વિભીષણઃ

નિમિત્તાન્ય્ અનુપશ્યામિ યાન્ય્ અસ્મિન્ રાવણાત્મજે
ત્વર તેન મહાબાહો ભગ્ન એષ ન સંશયઃ

તતઃ સંધાય સૌમિત્રિઃ શરાન્ અગ્નિશિખોપમાન્
મુમોચ નિશિતાંસ્ તસ્મૈ સર્વાન્ ઇવ વિષોલ્બણાન્

શક્રાશનિસમસ્પર્શૈર્ લક્ષ્મણેનાહતઃ શરૈઃ
મુહૂર્તમ્ અભવન્ મૂઢઃ સર્વસંક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ

ઉપલભ્ય મુહૂર્તેન સંજ્ઞાં પ્રત્યાગતેન્દ્રિયઃ
દદર્શાવસ્થિતં વીરં વીરો દશરથાત્મજમ્

સો ઽભિચક્રામ સૌમિત્રિં રોષાત્ સંરક્તલોચનઃ
અબ્રવીચ્ ચૈનમ્ આસાદ્ય પુનઃ સ પરુષં વચઃ

કિં ન સ્મરસિ તદ્ યુદ્ધે પ્રથમે મત્પરાક્રમમ્
નિબદ્ધસ્ ત્વં સહ ભ્રાત્રા યદા યુધિ વિચેષ્ટસે

યુવા ખલુ મહાયુદ્ધે શક્રાશનિસમૈઃ શરૈઃ
શાયિનૌ પ્રથમં ભૂમૌ વિસંજ્ઞૌ સપુરઃસરૌ

સ્મૃતિર્ વા નાસ્તિ તે મન્યે વ્યક્તં વા યમસાદનમ્
ગન્તુમ્ ઇચ્છસિ યસ્માત્ ત્વં માં ધર્ષયિતુમ્ ઇચ્છસિ

યદિ તે પ્રથમે યુદ્ધે ન દૃષ્ટો મત્પરાક્રમઃ
અદ્ય ત્વાં દર્શયિષ્યામિ તિષ્ઠેદાનીં વ્યવસ્થિતઃ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સપ્તભિર્ બાણૈર્ અભિવિવ્યાધ લક્ષ્મણમ્
દશભિશ્ ચ હનૂમન્તં તીક્ષ્ણધારૈઃ શરોત્તમૈઃ

તતઃ શરશતેનૈવ સુપ્રયુક્તેન વીર્યવાન્
ક્રોધાદ્ દ્વિગુણસંરબ્ધો નિર્બિભેદ વિભીષણમ્

તદ્ દૃષ્ટ્વેન્દ્રજિતઃ કર્મ કૃતં રામાનુજસ્ તદા
અચિન્તયિત્વા પ્રહસન્ નૈતત્ કિં ચિદ્ ઇતિ બ્રુવન્

મુમોચ સ શરાન્ ઘોરાન્ સંગૃહ્ય નરપુંગવઃ
અભીતવદનઃ ક્રુદ્ધો રાવણિં લક્ષ્મણો યુધિ

નૈવં રણગતઃ શૂરાઃ પ્રહરન્તિ નિશાચર
લઘવશ્ ચાલ્પવીર્યાશ્ ચ સુખા હીમે શરાસ્ તવ

નૈવં શૂરાસ્ તુ યુધ્યન્તે સમરે જયકાઙ્ક્ષિણઃ
ઇત્ય્ એવં તં બ્રુવાણસ્ તુ શરવર્ષૈર્ અવાકિરત્

તસ્ય બાણૈસ્ તુ વિધ્વસ્તં કવચં હેમભૂષિતમ્
વ્યશીર્યત રથોપસ્થે તારાજાલમ્ ઇવામ્બરાત્

વિધૂતવર્મા નારાચૈર્ બભૂવ સ કૃતવ્રણઃ
ઇન્દ્રજિત્ સમરે શૂરઃ પ્રરૂઢ ઇવ સાનુમાન્

અભીક્ષ્ણં નિશ્વસન્તૌ હિ યુધ્યેતાં તુમુલં યુધિ
શરસંકૃત્તસર્વાઙ્ગો સર્વતો રુધિરોક્ષિતૌ

અસ્ત્રાણ્ય્ અસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠૌ દર્શયન્તૌ પુનઃ પુનઃ
શરાન્ ઉચ્ચાવચાકારાન્ અન્તરિક્ષે બબન્ધતુઃ

વ્યપેતદોષમ્ અસ્યન્તૌ લઘુચિત્રં ચ સુષ્ઠુ ચ
ઉભૌ તુ તુમુલં ઘોરં ચક્રતુર્ નરરાક્ષસૌ

તયોઃ પૃથક્પૃથગ્ ભીમઃ શુશ્રુવે તલનિસ્વનઃ
સુઘોરયોર્ નિષ્ટનતોર્ ગગને મેઘયોર્ ઇવ

તે ગાત્રયોર્ નિપતિતા રુક્મપુઙ્ખાઃ શરા યુધિ
અસૃગ્દિગ્ધા વિનિષ્પેતુર્ વિવિશુર્ ધરણીતલમ્

અન્યૈઃ સુનિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્ આકાશે સંજઘટ્ટિરે
બભઞ્જુશ્ ચિચ્છિદુશ્ ચાપિ તયોર્ બાણાઃ સહસ્રશઃ

સ બભૂવ રણે ઘોરસ્ તયોર્ બાણમયશ્ ચયઃ
અગ્નિભ્યામ્ ઇવ દીપ્તાભ્યાં સત્રે કુશમયશ્ ચયઃ

તયોઃ કૃતવ્રણૌ દેહૌ શુશુભાતે મહાત્મનોઃ
સપુષ્પાવ્ ઇવ નિષ્પત્રૌ વને શાલ્મલિકુંશુકૌ

ચક્રતુસ્ તુમુલં ઘોરં સંનિપાતં મુહુર્ મુહુઃ
ઇન્દ્રજિલ્ લક્ષ્મણશ્ ચૈવ પરસ્પરજયૈષિણૌ

લક્ષ્મણો રાવણિં યુદ્ધે રાવણિશ્ ચાપિ લક્ષ્મણમ્
અન્યોન્યં તાવ્ અભિઘ્નન્તૌ ન શ્રમં પ્રત્યપદ્યતામ્

બાણજાલૈઃ શરીરસ્થૈર્ અવગાઢૈસ્ તરસ્વિનૌ
શુશુભાતે મહાવીરૌ વિરૂઢાવ્ ઇવ પર્વતૌ

તયો રુધિરસિક્તાનિ સંવૃતાનિ શરૈર્ ભૃશમ્
બભ્રાજુઃ સર્વગાત્રાણિ જ્વલન્ત ઇવ પાવકાઃ

તયોર્ અથ મહાન્ કાલો વ્યતીયાદ્ યુધ્યમાનયોઃ
ન ચ તૌ યુદ્ધવૈમુખ્યં શ્રમં વાપ્ય્ ઉપજગ્મતુઃ

અથ સમરપરિશ્રમં નિહન્તું સમરમુખેષ્વ્ અજિતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય
પ્રિયહિતમ્ ઉપપાદયન્ મહૌજાઃ સમરમ્ ઉપેત્ય વિભીષણો ઽવતસ્થે