રામાયણ · અધ્યાય 6.066

નિર્ગતં મકરાક્ષં તે દૃષ્ટ્વા વાનરપુંગવાઃ
આપ્લુત્ય સહસા સર્વે યોદ્ધુકામા વ્યવસ્થિતાઃ

તતઃ પ્રવૃત્તં સુમહત્ તદ્ યુદ્ધં લોમહર્ષણમ્
નિશાચરૈઃ પ્લવંગાનાં દેવાનાં દાનવૈર્ ઇવ

વૃક્ષશૂલનિપાતૈશ્ ચ શિલાપરિઘપાતનૈઃ
અન્યોન્યં મર્દયન્તિ સ્મ તદા કપિનિશાચરાઃ

શક્તિશૂલગદાખડ્ગૈસ્ તોમરૈશ્ ચ નિશાચરાઃ
પટ્ટસૈર્ ભિન્દિપાલૈશ્ ચ બાણપાતૈઃ સમન્તતઃ

પાશમુદ્ગરદણ્ડૈશ્ ચ નિર્ઘાતૈશ્ ચાપરૈસ્ તથા
કદનં કપિસિંહાનાં ચક્રુસ્ તે રજનીચરાઃ

બાણૌઘૈર્ અર્દિતાશ્ ચાપિ ખરપુત્રેણ વાનરાઃ
સંભ્રાન્તમનસઃ સર્વે દુદ્રુવુર્ ભયપીડિતાઃ

તાન્ દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાઃ સર્વે દ્રવમાણાન્ વનૌકસઃ
નેદુસ્ તે સિંહવદ્ ધૃષ્ટા રાક્ષસા જિતકાશિનઃ

વિદ્રવત્સુ તદા તેષુ વાનરેષુ સમન્તતઃ
રામસ્ તાન્ વારયામ્ આસ શરવર્ષેણ રાક્ષસાન્

વારિતાન્ રાક્ષસાન્ દૃષ્ટ્વા મકરાક્ષો નિશાચરઃ
ક્રોધાન્ અલસમ્ આવિષ્ટો વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્

તિષ્ઠ રામ મયા સાર્ધં દ્વન્દ્વયુદ્ધં દદામિ તે
ત્યાજયિષ્યામિ તે પ્રાણાન્ ધનુર્મુક્તૈઃ શિતૈઃ શરૈઃ

યત્ તદા દણ્ડકારણ્યે પિતરં હતવાન્ મમ
મદગ્રતઃ સ્વકર્મસ્થં સ્મૃત્વા રોષો ઽભિવર્ધતે

દહ્યન્તે ભૃશમ્ અઙ્ગાનિ દુરાત્મન્ મમ રાઘવ
યન્ મયાસિ ન દૃષ્ટસ્ ત્વં તસ્મિન્ કાલે મહાવને

દિષ્ટ્યાસિ દર્શનં રામ મમ ત્વં પ્રાપ્તવાન્ ઇહ
કાઙ્ક્ષિતો ઽસિ ક્ષુધાર્તસ્ય સિંહસ્યેવેતરો મૃગઃ

અદ્ય મદ્બાણવેગેન પ્રેતરાડ્ વિષયં ગતઃ
યે ત્વયા નિહતાઃ શૂરાઃ સહ તૈસ્ ત્વં સમેષ્યસિ

બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન શૃણુ રામ વચો મમ
પશ્યન્તુ સકલા લોકાસ્ ત્વાં માં ચૈવ રણાજિરે

અસ્ત્રૈર્ વા ગદયા વાપિ બાહુભ્યાં વા મહાહવે
અભ્યસ્તં યેન વા રામ તેન વા વર્તતાં યુધિ

મકરાક્ષવચઃ શ્રુત્વા રામો દશરથાત્મજઃ
અબ્રવીત્ પ્રહસન્ વાક્યમ્ ઉત્તરોત્તરવાદિનમ્

ચતુર્દશસહસ્રાણિ રક્ષસાં ત્વત્પિતા ચ યઃ
ત્રિશિરા દૂષણશ્ ચાપિ દણ્ડકે નિહતા મયા

સ્વાશિતાસ્ તવ માંસેન ગૃધ્રગોમાયુવાયસાઃ
ભવિષ્યન્ત્ય્ અદ્ય વૈ પાપ તીક્ષ્ણતુણ્ડનખાઙ્કુશાઃ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ રામેણ ખરપુત્રો નિશાચરઃ
બાણૌઘાન્ અસૃજત્ તસ્મૈ રાઘવાય રણાજિરે

તાઞ્ શરાઞ્ શરવર્ષેણ રામશ્ ચિચ્છેદ નૈકધા
નિપેતુર્ ભુવિ તે છિન્ના રુક્મપુઙ્ખાઃ સહસ્રશઃ

તદ્ યુદ્ધમ્ અભવત્ તત્ર સમેત્યાન્યોન્યમ્ ઓજસા
ખર રાક્ષસપુત્રસ્ય સૂનોર્ દશરથસ્ય ચ

જીમૂતયોર્ ઇવાકાશે શબ્દો જ્યાતલયોસ્ તદા
ધનુર્ મુક્તઃ સ્વનોત્કૃષ્ટઃ શ્રૂયતે ચ રણાજિરે

દેવદાનવગન્ધર્વાઃ કિંનરાશ્ ચ મહોરગાઃ
અન્તરિક્ષગતાઃ સર્વે દ્રષ્ટુકામાસ્ તદ્ અદ્ભુતમ્

વિદ્ધમ્ અન્યોન્યગાત્રેષુ દ્વિગુણં વર્ધતે બલમ્
કૃતપ્રતિકૃતાન્યોન્યં કુર્વાતે તૌ રણાજિરે

રામમ્ ઉક્તાસ્ તુ બાણૌઘાન્ રાક્ષસસ્ ત્વ્ અચ્છિનદ્ રણે
રક્ષોમુક્તાંસ્ તુ રામો વૈ નૈકધા પ્રાચ્છિનચ્ છરૈઃ

બાણૌઘવિતતાઃ સર્વા દિશશ્ ચ વિદિશસ્ તથા
સંછન્ના વસુધા ચૈવ સમન્તાન્ ન પ્રકાશતે

તતઃ ક્રુદ્ધો મહાબાહુર્ ધનુશ્ ચિચ્છેદ રક્ષસઃ
અષ્ટાભિર્ અથ નારાચૈઃ સૂતં વિવ્યાધ રાઘવઃ
ભિત્ત્વા શરૈ રથં રામો રથાશ્વાન્ સમપાતયત્

વિરથો વસુધાં તિષ્ઠન્ મકરાક્ષો નિશાચરઃ
અતિષ્ઠદ્ વસુધાં રક્ષઃ શૂલં જગ્રાહ પાણિના
ત્રાસનં સર્વભૂતાનાં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભમ્

વિભ્રામ્ય ચ મહચ્ છૂલં પ્રજ્વલન્તં નિશાચરઃ
સ ક્રોધાત્ પ્રાહિણોત્ તસ્મૈ રાઘવાય મહાહવે

તમ્ આપતન્તં જ્વલિતં ખરપુત્રકરાચ્ ચ્યુતમ્
બાણૈસ્ તુ ત્રિભિર્ આકાશે શૂલં ચિચ્છેદ રાઘવઃ

સચ્છિન્નો નૈકધા શૂલો દિવ્યહાટકમણ્ડિતઃ
વ્યશીર્યત મહોક્લેવ રામબાણાર્દિતો ભુવિ

તચ્ છૂલં નિહતં દૃષ્ટ્વા રામેણાદ્ભુતકર્મણા
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ભૂતાનિ વ્યાહરન્તિ નભોગતાઃ

તદ્ દૃષ્ટ્વા નિહતં શૂલં મકરાક્ષો નિશાચરઃ
મુષ્ટિમ્ ઉદ્યમ્ય કાકુત્સ્થં તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્

સ તં દૃષ્ટ્વા પતન્તં વૈ પ્રહસ્ય રઘુનન્દનઃ
પાવકાસ્ત્રં તતો રામઃ સંદધે સ્વશરાસને

તેનાસ્ત્રેણ હતં રક્ષઃ કાકુત્સ્થેન તદા રણે
સંછિન્નહૃદયં તત્ર પપાત ચ મમાર ચ

દૃષ્ટ્વા તે રાક્ષસાઃ સર્વે મકરાક્ષસ્ય પાતનમ્
લઙ્કામ્ એવ પ્રધાવન્ત રામબાલાર્દિતાસ્ તદા

દશરથનૃપપુત્રબાણવેગૈ રજનિચરં નિહતં ખરાત્મજં તમ્
દદૃશુર્ અથ ચ દેવતાઃ પ્રહૃષ્ટા ગિરિમ્ ઇવ વજ્રહતં યથા વિશીર્ણમ્