રામાયણ · અધ્યાય 6.060

તતો હતાન્ રાક્ષસપુંગવાંસ્ તાન્ દેવાન્તકાદિત્રિશિરો ઽતિકાયાન્
રક્ષોગણાસ્ તત્ર હતાવશિષ્ટાસ્ તે રાવણાય ત્વરિતં શશંસુઃ

તતો હતાંસ્ તાન્ સહસા નિશમ્ય રાજા મુમોહાશ્રુપરિપ્લુતાક્ષઃ
પુત્રક્ષયં ભ્રાતૃવધં ચ ઘોરં વિચિન્ત્ય રાજા વિપુલં પ્રદધ્યૌ

તતસ્ તુ રાજાનમ્ ઉદીક્ષ્ય દીનં શોકાર્ણવે સંપરિપુપ્લુવાનમ્
અથર્ષભો રાક્ષસરાજસૂનુર્ અથેન્દ્રજિદ્ વાક્યમ્ ઇદં બભાષે

ન તાત મોહં પ્રતિગન્તુમ્ અર્હસિ યત્રેન્દ્રજિજ્ જીવતિ રાક્ષસેન્દ્ર
નેન્દ્રારિબાણાભિહતો હિ કશ્ ચિત્ પ્રાણાન્ સમર્થઃ સમરે ઽભિધર્તુમ્

પશ્યાદ્ય રામં સહલક્ષ્મણેન મદ્બાણનિર્ભિન્નવિકીર્ણદેહમ્
ગતાયુષં ભૂમિતલે શયાનં શરૈઃ શિતૈર્ આચિતસર્વગાત્રમ્

ઇમાં પ્રતિજ્ઞાં શૃણુ શક્રશત્રોઃ સુનિશ્ચિતાં પૌરુષદૈવયુક્તામ્
અદ્યૈવ રામં સહલક્ષ્મણેન સંતાપયિષ્યામિ શરૈર્ અમોઘૈઃ

અદ્યેન્દ્રવૈવસ્વતવિષ્ણુમિત્ર સાધ્યાશ્વિવૈશ્વાનરચન્દ્રસૂર્યાઃ
દ્રક્ષ્યન્તિ મે વિક્રમમ્ અપ્રમેયં વિષ્ણોર્ ઇવોગ્રં બલિયજ્ઞવાટે

સ એવમ્ ઉક્ત્વા ત્રિદશેન્દ્રશત્રુર્ આપૃચ્છ્ય રાજાનમ્ અદીનસત્ત્વઃ
સમારુરોહાનિલતુલ્યવેગં રથં ખરશ્રેષ્ઠસમાધિયુક્તમ્

સમાસ્થાય મહાતેજા રથં હરિરથોપમમ્
જગામ સહસા તત્ર યત્ર યુદ્ધમ્ અરિંદમ

તં પ્રસ્થિતં મહાત્માનમ્ અનુજગ્મુર્ મહાબલાઃ
સંહર્ષમાણા બહવો ધનુઃપ્રવરપાણયઃ

ગજસ્કન્ધગતાઃ કે ચિત્ કે ચિત્ પરમવાજિભિઃ
પ્રાસમુદ્ગરનિસ્ત્રિંશ પરશ્વધગદાધરાઃ

સ શઙ્ખનિનદૈર્ ભીમૈર્ ભેરીણાં ચ મહાસ્વનૈઃ
જગામ ત્રિદશેન્દ્રારિઃ સ્તૂયમાનો નિશાચરૈઃ

સ શઙ્ખશશિવર્ણેન છત્રેણ રિપુસાદનઃ
રરાજ પરિપૂર્ણેન નભશ્ ચન્દ્રમસા યથા

અવીજ્યત તતો વીરો હૈમૈર્ હેમવિભૂષિતૈઃ
ચારુચામરમુખ્યૈશ્ ચ મુખ્યઃ સર્વધનુષ્મતામ્

તતસ્ ત્વ્ ઇન્દ્રજિતા લઙ્કા સૂર્યપ્રતિમતેજસા
રરાજાપ્રતિવીર્યેણ દ્યૌર્ ઇવાર્કેણ ભાસ્વતા

સ તુ દૃષ્ટ્વા વિનિર્યાન્તં બલેન મહતા વૃતમ્
રાક્ષસાધિપતિઃ શ્રીમાન્ રાવણઃ પુત્રમ્ અબ્રવીત્

ત્વમ્ અપ્રતિરથઃ પુત્ર જિતસ્ તે યુધિ વાસવઃ
કિં પુનર્ માનુષં ધૃષ્યં ન વધિષ્યસિ રાઘવમ્

તથોક્તો રાક્ષસેન્દ્રેણ પ્રતિગૃહ્ય મહાશિષઃ
રથેનાશ્વયુજા વીરઃ શીઘ્રં ગત્વા નિકુમ્ભિલામ્

સ સંપ્રાપ્ય મહાતેજા યુદ્ધભૂમિમ્ અરિંદમઃ
સ્થાપયામ્ આસ રક્ષાંસિ રથં પ્રતિ સમન્તતઃ

તતસ્ તુ હુતભોક્તારં હુતભુક્ સદૃશપ્રભઃ
જુહુવે રાક્ષસશ્રેષ્ઠો મન્ત્રવદ્ વિધિવત્ તદા

સ હવિર્જાલસંસ્કારૈર્ માલ્યગન્ધપુરસ્કૃતૈઃ
જુહુવે પાવકં તત્ર રાક્ષસેન્દ્રઃ પ્રતાપવાન્

શસ્ત્રાણિ શરપત્રાણિ સમિધો ઽથ વિભીતકઃ
લોહિતાનિ ચ વાસાંસિ સ્રુવં કાર્ષ્ણાયસં તથા

સ તત્રાગ્નિં સમાસ્તીર્ય શરપત્રૈઃ સતોમરૈઃ
છાગસ્ય સર્વકૃષ્ણસ્ય ગલં જગ્રાહ જીવતઃ

સકૃદ્ એવ સમિદ્ધસ્ય વિધૂમસ્ય મહાર્ચિષઃ
બભૂવુસ્ તાનિ લિઙ્ગાનિ વિજયં યાન્ય્ અદર્શયન્

પ્રદક્ષિણાવર્તશિખસ્ તપ્તકાઞ્ચનસંનિભઃ
હવિસ્ તત્ પ્રતિજગ્રાહ પાવકઃ સ્વયમ્ ઉત્થિતઃ

સો ઽસ્ત્રમ્ આહારયામ્ આસ બ્રાહ્મમ્ અસ્ત્રવિદાં વરઃ
ધનુશ્ ચાત્મરથં ચૈવ સર્વં તત્રાભ્યમન્ત્રયત્

તસ્મિન્ન્ આહૂયમાને ઽસ્ત્રે હૂયમાને ચ પાવકે
સાર્કગ્રહેન્દુ નક્ષત્રં વિતત્રાસ નભસ્તલમ્

સ પાવકં પાવકદીપ્તતેજા હુત્વા મહેન્દ્રપ્રતિમપ્રભાવઃ
સચાપબાણાસિરથાશ્વસૂતઃ ખે ઽન્તર્દધ આત્માનમ્ અચિન્ત્યરૂપઃ

સ સૈન્યમ્ ઉત્સૃજ્ય સમેત્ય તૂર્ણં મહારણે વાનરવાહિનીષુ
અદૃશ્યમાનઃ શરજાલમ્ ઉગ્રં વવર્ષ નીલામ્બુધરો યથામ્બુ

તે શક્રજિદ્બાણવિશીર્ણદેહા માયાહતા વિસ્વરમ્ ઉન્નદન્તઃ
રણે નિપેતુર્ હરયો ઽદ્રિકલ્પા યથેન્દ્રવજ્રાભિહતા નગેન્દ્રાઃ

તે કેવલં સંદદૃશુઃ શિતાગ્રાન્ બાણાન્ રણે વાનરવાહિનીષુ
માયા નિગૂઢં ચ સુરેન્દ્રશત્રું ન ચાત્ર તં રાક્ષસમ્ અભ્યપશ્યન્

તતઃ સ રક્ષોઽધિપતિર્ મહાત્મા સર્વા દિશો બાણગણૈઃ શિતાગ્રૈઃ
પ્રચ્છાદયામ્ આસ રવિપ્રકાશૈર્ વિષાદયામ્ આસ ચ વાનરેન્દ્રાન્

સ શૂલનિસ્ત્રિંશ પરશ્વધાનિ વ્યાવિધ્ય દીપ્તાનલસંનિભાનિ
સવિસ્ફુલિઙ્ગોજ્જ્વલપાવકાનિ વવર્ષ તીવ્રં પ્લવગેન્દ્રસૈન્યે

તતો જ્વલનસંકાશૈઃ શિતૈર્ વાનરયૂથપાઃ
તાડિતાઃ શક્રજિદ્બાણૈઃ પ્રફુલ્લા ઇવ કિંશુકાઃ

અન્યોન્યમ્ અભિસર્પન્તો નિનદન્તશ્ ચ વિસ્વરમ્
રાક્ષસેન્દ્રાસ્ત્રનિર્ભિન્ના નિપેતુર્ વાનરર્ષભાઃ

ઉદીક્ષમાણા ગગનં કે ચિન્ નેત્રેષુ તાડિતાઃ
શરૈર્ વિવિશુર્ અન્યોન્યં પેતુશ્ ચ જગતીતલે

હનૂમન્તં ચ સુગ્રીવમ્ અઙ્ગદં ગન્ધમાદનમ્
જામ્બવન્તં સુષેણં ચ વેગદર્શિનમ્ એવ ચ

મૈન્દં ચ દ્વિવિદં નીલં ગવાક્ષં ગજગોમુખૌ
કેસરિં હરિલોમાનં વિદ્યુદ્દંષ્ટ્રં ચ વાનરમ્

સૂર્યાનનં જ્યોતિમુખં તથા દધિમુખં હરિમ્
પાવકાક્ષં નલં ચૈવ કુમુદં ચૈવ વાનરમ્

પ્રાસૈઃ શૂલૈઃ શિતૈર્ બાણૈર્ ઇન્દ્રજિન્મન્ત્રસંહિતૈઃ
વિવ્યાધ હરિશાર્દૂલાન્ સર્વાંસ્ તાન્ રાક્ષસોત્તમઃ

સ વૈ ગદાભિર્ હરિયૂથમુખ્યાન્ નિર્ભિદ્ય બાણૈસ્ તપનીયપુઙ્ખૈઃ
વવર્ષ રામં શરવૃષ્ટિજાલૈઃ સલક્ષ્મણં ભાસ્કરરશ્મિકલ્પૈઃ

સ બાણવર્ષૈર્ અભિવર્ષ્યમાણો ધારાનિપાતાન્ ઇવ તાન્ વિચિન્ત્ય
સમીક્ષમાણઃ પરમાદ્ભુતશ્રી રામસ્ તદા લક્ષ્મણમ્ ઇત્ય્ ઉવાચ

અસૌ પુનર્ લક્ષ્મણ રાક્ષસેન્દ્રો બ્રહ્માસ્ત્રમ્ આશ્રિત્ય સુરેન્દ્રશત્રુઃ
નિપાતયિત્વા હરિસૈન્યમ્ ઉગ્રમ્ અસ્માઞ્ શરૈર્ અર્દયતિ પ્રસક્તમ્

સ્વયમ્ભુવા દત્તવરો મહાત્મા ખમ્ આસ્થિતો ઽન્તર્હિતભીમકાયઃ
કથં નુ શક્યો યુધિ નષ્ટદેહો નિહન્તુમ્ અદ્યેન્દ્રજિદ્ ઉદ્યતાસ્ત્રઃ

મન્યે સ્વયમ્ભૂર્ ભગવાન્ અચિન્ત્યો યસ્યૈતદ્ અસ્ત્રં પ્રભવશ્ ચ યો ઽસ્ય
બાણાવપાતાંસ્ ત્વમ્ ઇહાદ્ય ધીમન્ મયા સહાવ્યગ્રમનાઃ સહસ્વ

પ્રચ્છાદયત્ય્ એષ હિ રાક્ષસેન્દ્રઃ સર્વા દિશઃ સાયકવૃષ્ટિજાલૈઃ
એતચ્ ચ સર્વં પતિતાગ્ર્યવીરં ન ભ્રાજતે વાનરરાજસૈન્યમ્

આવાં તુ દૃષ્ટ્વા પતિતૌ વિસંજ્ઞૌ નિવૃત્તયુદ્ધૌ હતરોષહર્ષૌ
ધ્રુવં પ્રવેક્ષ્યત્ય્ અમરારિવાસં અસૌ સમાદાય રણાગ્રલક્ષ્મીમ્

તતસ્ તુ તાવ્ ઇન્દ્રજિદ્ અસ્ત્રજાલૈર્ બભૂવતુસ્ તત્ર તદા વિશસ્તૌ
સ ચાપિ તૌ તત્ર વિષાદયિત્વા નનાદ હર્ષાદ્ યુધિ રાક્ષસેન્દ્રઃ

સ તત્ તદા વાનરરાજસૈન્યં રામં ચ સંખ્યે સહલક્ષ્મણેન
વિષાદયિત્વા સહસા વિવેશ પુરીં દશગ્રીવભુજાભિગુપ્તામ્