રામાયણ · અધ્યાય 6.058

નરાન્તકં હતં દૃષ્ટ્વા ચુક્રુશુર્ નૈરૃતર્ષભાઃ
દેવાન્તકસ્ ત્રિમૂર્ધા ચ પૌલસ્ત્યશ્ ચ મહોદરઃ

આરૂઢો મેઘસંકાશં વારણેન્દ્રં મહોદરઃ
વાલિપુત્રં મહાવીર્યમ્ અભિદુદ્રાવ વીર્યવાન્

ભ્રાતૃવ્યસનસંતપ્તસ્ તદા દેવાન્તકો બલી
આદાય પરિઘં દીપ્તમ્ અઙ્ગદં સમભિદ્રવત્

રથમ્ આદિત્યસંકાશં યુક્તં પરમવાજિભિઃ
આસ્થાય ત્રિશિરા વીરો વાલિપુત્રમ્ અથાભ્યયાત્

સ ત્રિભિર્ દેવદર્પઘ્નૈર્ નૈરૃતેન્દ્રૈર્ અભિદ્રુતઃ
વૃક્ષમ્ ઉત્પાટયામ્ આસ મહાવિટપમ્ અઙ્ગદઃ

દેવાન્તકાય તં વીરશ્ ચિક્ષેપ સહસાઙ્ગદઃ
મહાવૃક્ષં મહાશાખં શક્રો દીપ્તમ્ ઇવાશનિમ્

ત્રિશિરાસ્ તં પ્રચિચ્છેદ શરૈર્ આશીવિષોપમૈઃ
સ વૃક્ષં કૃત્તમ્ આલોક્ય ઉત્પપાત તતો ઽઙ્ગદઃ

સ વવર્ષ તતો વૃક્ષાઞ્ શિલાશ્ ચ કપિકુઞ્જરઃ
તાન્ પ્રચિચ્છેદ સંક્રુદ્ધસ્ ત્રિશિરા નિશિતૈઃ શરૈઃ

પરિઘાગ્રેણ તાન્ વૃક્ષાન્ બભઞ્જ ચ સુરાન્તકઃ
ત્રિશિરાશ્ ચાઙ્ગદં વીરમ્ અભિદુદ્રાવ સાયકૈઃ

ગજેન સમભિદ્રુત્ય વાલિપુત્રં મહોદરઃ
જઘાનોરસિ સંક્રુદ્ધસ્ તોમરૈર્ વજ્રસંનિભૈઃ

દેવાન્તકશ્ ચ સંક્રુદ્ધઃ પરિઘેણ તદાઙ્ગદમ્
ઉપગમ્યાભિહત્યાશુ વ્યપચક્રામ વેગવાન્

સ ત્રિભિર્ નૈરૃતશ્રેષ્ઠૈર્ યુગપત્ સમભિદ્રુતઃ
ન વિવ્યથે મહાતેજા વાલિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્

તલેન ભૃશમ્ ઉત્પત્ય જઘાનાસ્ય મહાગજમ્
પેતતુર્ લોચને તસ્ય વિનનાદ સ વારણઃ

વિષાણં ચાસ્ય નિષ્કૃષ્ય વાલિપુત્રો મહાબલઃ
દેવાન્તકમ્ અભિદ્રુત્ય તાડયામ્ આસ સંયુગે

સ વિહ્વલિતસર્વાઙ્ગો વાતોદ્ધત ઇવ દ્રુમઃ
લાક્ષારસસવર્ણં ચ સુસ્રાવ રુધિરં મુખાત્

અથાશ્વાસ્ય મહાતેજાઃ કૃચ્છ્રાદ્ દેવાન્તકો બલી
આવિધ્ય પરિઘં ઘોરમ્ આજઘાન તદાઙ્ગદમ્

પરિઘાભિહતશ્ ચાપિ વાનરેન્દ્રાત્મજસ્ તદા
જાનુભ્યાં પતિતો ભૂમૌ પુનર્ એવોત્પપાત હ

સમુત્પતન્તં ત્રિશિરાસ્ ત્રિભિર્ આશીવિષોપમૈઃ
ઘોરૈર્ હરિપતેઃ પુત્રં લલાટે ઽભિજઘાન હ

તતો ઽઙ્ગદં પરિક્ષિપ્તં ત્રિભિર્ નૈરૃતપુંગવૈઃ
હનૂમાન્ અપિ વિજ્ઞાય નીલશ્ ચાપિ પ્રતસ્થતુઃ

તતશ્ ચિક્ષેપ શૈલાગ્રં નીલસ્ ત્રિશિરસે તદા
તદ્ રાવણસુતો ધીમાન્ બિભેદ નિશિતૈઃ શરૈઃ

તદ્ બાણશતનિર્ભિન્નં વિદારિતશિલાતલમ્
સવિસ્ફુલિઙ્ગં સજ્વાલં નિપપાત ગિરેઃ શિરઃ

તતો જૃમ્ભિતમ્ આલોક્ય હર્ષાદ્ દેવાન્તકસ્ તદા
પરિઘેણાભિદુદ્રાવ મારુતાત્મજમ્ આહવે

તમ્ આપતન્તમ્ ઉત્પત્ય હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
આજઘાન તદા મૂર્ધ્નિ વજ્રવેગેન મુષ્ટિના

સ મુષ્ટિનિષ્પિષ્ટવિકીર્ણમૂર્ધા નિર્વાન્તદન્તાક્ષિવિલમ્બિજિહ્વઃ
દેવાન્તકો રાક્ષસરાજસૂનુર્ ગતાસુર્ ઉર્વ્યાં સહસા પપાત

તસ્મિન્ હતે રાક્ષસયોધમુખ્યે મહાબલે સંયતિ દેવશત્રૌ
ક્રુદ્ધસ્ ત્રિમૂર્ધા નિશિતાગ્રમ્ ઉગ્રં વવર્ષ નીલોરસિ બાણવર્ષમ્

સ તૈઃ શરૌઘૈર્ અભિવર્ષ્યમાણો વિભિન્નગાત્રઃ કપિસૈન્યપાલઃ
નીલો બભૂવાથ વિસૃષ્ટગાત્રો વિષ્ટમ્ભિતસ્ તેન મહાબલેન

તતસ્ તુ નીલઃ પ્રતિલભ્ય સંજ્ઞાં શૈલં સમુત્પાટ્ય સવૃક્ષષણ્ડમ્
તતઃ સમુત્પત્ય ભૃશોગ્રવેગો મહોદરં તેન જઘાન મૂર્ધ્નિ

તતઃ સ શૈલાભિનિપાતભગ્નો મહોદરસ્ તેન સહ દ્વિપેન
વિપોથિતો ભૂમિતલે ગતાસુઃ પપાત વર્જાભિહતો યથાદ્રિઃ

પિતૃવ્યં નિહતં દૃષ્ટ્વા ત્રિશિરાશ્ ચાપમ્ આદદે
હનૂમન્તં ચ સંક્રુદ્ધો વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ

હનૂમાંસ્ તુ સમુત્પત્ય હયાંસ્ ત્રિશિરસસ્ તદા
વિદદાર નખૈઃ ક્રુદ્ધો ગજેન્દ્રં મૃગરાડ્ ઇવ

અથ શક્તિં સમાદાય કાલરાત્રિમ્ ઇવાન્તકઃ
ચિક્ષેપાનિલપુત્રાય ત્રિશિરા રાવણાત્મજઃ

દિવિ ક્ષિપ્તામ્ ઇવોલ્કાં તાં શક્તિં ક્ષિપ્તામ્ અસંગતામ્
ગૃહીત્વા હરિશાર્દૂલો બભઞ્જ ચ નનાદ ચ

તાં દૃષ્ટ્વા ઘોરસંકાશાં શક્તિં ભગ્નાં હનૂમતા
પ્રહૃષ્ટા વાનરગણા વિનેદુર્ જલદા ઇવ

તતઃ ખડ્ગં સમુદ્યમ્ય ત્રિશિરા રાક્ષસોત્તમઃ
નિચખાન તદા રોષાદ્ વાનરેન્દ્રસ્ય વક્ષસિ

ખડ્ગપ્રહારાભિહતો હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
આજઘાન ત્રિમૂર્ધાનં તલેનોરસિ વીર્યવાન્

સ તલભિહતસ્ તેન સ્રસ્તહસ્તામ્બરો ભુવિ
નિપપાત મહાતેજાસ્ ત્રિશિરાસ્ ત્યક્તચેતનઃ

સ તસ્ય પતતઃ ખડ્ગં સમાચ્છિદ્ય મહાકપિઃ
નનાદ ગિરિસંકાશસ્ ત્રાસયન્ સર્વનૈરૃતાન્

અમૃષ્યમાણસ્ તં ઘોષમ્ ઉત્પપાત નિશાચરઃ
ઉત્પત્ય ચ હનૂમન્તં તાડયામ્ આસ મુષ્ટિના

તેન મુષ્ટિપ્રહારેણ સંચુકોપ મહાકપિઃ
કુપિતશ્ ચ નિજગ્રાહ કિરીટે રાક્ષસર્ષભમ્

સ તસ્ય શીર્ષાણ્ય્ અસિના શિતેન કિરીટજુષ્ટાનિ સકુણ્ડલાનિ
ક્રુદ્ધઃ પ્રચિચ્છેદ સુતો ઽનિલસ્ય ત્વષ્ટુઃ સુતસ્યેવ શિરાંસિ શક્રઃ

તાન્ય્ આયતાક્ષાણ્ય્ અગસંનિભાનિ પ્રદીપ્તવૈશ્વાનરલોચનાનિ
પેતુઃ શિરાંસીન્દ્રરિપોર્ ધરણ્યાં જ્યોતીંષિ મુક્તાનિ યથાર્કમાર્ગાત્

તસ્મિન્ હતે દેવરિપૌ ત્રિશીર્ષે હનૂમત શક્રપરાક્રમેણ
નેદુઃ પ્લવંગાઃ પ્રચચાલ ભૂમી રક્ષાંસ્ય્ અથો દુદ્રુવિરે સમન્તાત્

હતં ત્રિશિરસં દૃષ્ટ્વા તથૈવ ચ મહોદરમ્
હતૌ પ્રેક્ષ્ય દુરાધર્ષૌ દેવાન્તકનરાન્તકૌ

ચુકોપ પરમામર્ષી મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ
જગ્રાહાર્ચિષ્મતીં ચાપિ ગદાં સર્વાયસીં શુભામ્

હેમપટ્ટપરિક્ષિપ્તાં માંસશોણિતલેપનામ્
વિરાજમાનાં વપુષા શત્રુશોણિતરઞ્જિતામ્

તેજસા સંપ્રદીપ્તાગ્રાં રક્તમાલ્યવિભૂષિતામ્
ઐરાવતમહાપદ્મસાર્વભૌમ ભયાવહામ્

ગદામ્ આદાય સંક્રુદ્ધો મહાપાર્શ્વો મહાબલઃ
હરીન્ સમભિદુદ્રાવ યુગાન્તાગ્નિર્ ઇવ જ્વલન્

અથર્ષયઃ સમુત્પત્ય વાનરો રવણાનુજમ્
મહાપાર્શ્વમ્ ઉપાગમ્ય તસ્થૌ તસ્યાગ્રતો બલી

તં પુરસ્તાત્ સ્થિતં દૃષ્ટ્વા વાનરં પર્વતોપમમ્
આજઘાનોરસિ ક્રુદ્ધો ગદયા વજ્રકલ્પયા

સ તયાભિહતસ્ તેન ગદયા વાનરર્ષભઃ
ભિન્નવક્ષાઃ સમાધૂતઃ સુસ્રાવ રુધિરં બહુ

સ સંપ્રાપ્ય ચિરાત્ સંજ્ઞામ્ ઋષભો વાનરર્ષભઃ
ક્રુદ્ધો વિસ્ફુરમાણૌષ્ઠો મહાપાર્શ્વમ્ ઉદૈક્ષત

તાં ગૃહીત્વા ગદાં ભીમામ્ આવિધ્ય ચ પુનઃ પુનઃ
મત્તાનીકં મહાપાર્શ્વં જઘાન રણમૂર્ધનિ

સ સ્વયા ગદયા ભિન્નો વિકીર્ણદશનેક્ષણઃ
નિપપાત મહાપાર્શ્વો વજ્રાહત ઇવાચલઃ

તસ્મિન્ હતે ભ્રાતરિ રાવણસ્ય તન્ નૈરૃતાનાં બલમ્ અર્ણવાભમ્
ત્યક્તાયુધં કેવલજીવિતાર્થં દુદ્રાવ ભિન્નાર્ણવસંનિકાશમ્