રામાયણ · અધ્યાય 6.053

સ તથોક્તસ્ તુ નિર્ભર્ત્સ્ય કુમ્ભકર્ણો મહોદરમ્
અબ્રવીદ્ રાક્ષસશ્રેષ્ઠં ભ્રાતરં રાવણં તતઃ

સો ઽહં તવ ભયં ઘોરં વધાત્ તસ્ય દુરાત્મનઃ
રામસ્યાદ્ય પ્રમાર્જામિ નિર્વૈરસ્ ત્વં સુખીભવ

ગર્જન્તિ ન વૃથા શૂર નિર્જલા ઇવ તોયદાઃ
પશ્ય સંપાદ્યમાનં તુ ગર્જિતં યુધિ કર્મણા

ન મર્ષયતિ ચાત્માનં સંભાવયતિ નાત્મના
અદર્શયિત્વા શૂરાસ્ તુ કર્મ કુર્વન્તિ દુષ્કરમ્

વિક્લવાનામ્ અબુદ્ધીનાં રાજ્ઞાં પણ્ડિતમાનિનામ્
શૃણ્વતામ્ આદિત ઇદં ત્વદ્વિધાનાં મહોદર

યુદ્ધે કાપુરુષૈર્ નિત્યં ભવદ્ભિઃ પ્રિયવાદિભિઃ
રાજાનમ્ અનુગચ્છદ્ભિઃ કૃત્યમ્ એતદ્ વિનાશિતમ્

રાજશેષા કૃતા લઙ્કા ક્ષીણઃ કોશો બલં હતમ્
રાજાનમ્ ઇમમ્ આસાદ્ય સુહૃચ્ચિહ્નમ્ અમિત્રકમ્

એષ નિર્યામ્ય્ અહં યુદ્ધમ્ ઉદ્યતઃ શત્રુનિર્જયે
દુર્નયં ભવતામ્ અદ્ય સમીકર્તું મહાહવે

એવમ્ ઉક્તવતો વાક્યં કુમ્ભકર્ણસ્ય ધીમતઃ
પ્રત્યુવાચ તતો વાક્યં પ્રહસન્ રાક્ષસાધિપઃ

મહોદરો ઽયં રામાત્ તુ પરિત્રસ્તો ન સંશયઃ
ન હિ રોચયતે તાત યુદ્ધં યુદ્ધવિશારદ

કશ્ ચિન્ મે ત્વત્સમો નાસ્તિ સૌહૃદેન બલેન ચ
ગચ્છ શત્રુવધાય ત્વં કુમ્ભકર્ણજયાય ચ

આદદે નિશિતં શૂલં વેગાચ્ છત્રુનિબર્હણઃ
સર્વકાલાયસં દીપ્તં તપ્તકાઞ્ચનભૂષણમ્

ઇન્દ્રાશનિસમં ભીમં વજ્રપ્રતિમગૌરવમ્
દેવદાનવગન્ધર્વયક્ષકિંનરસૂદનમ્

રક્તમાલ્ય મહાદામ સ્વતશ્ ચોદ્ગતપાવકમ્
આદાય નિશિતં શૂલં શત્રુશોણિતરઞ્જિતમ્
કુમ્ભકર્ણો મહાતેજા રાવણં વાક્યમ્ અબ્રવીત્

ગમિષ્યામ્ય્ અહમ્ એકાકી તિષ્ઠત્વ્ ઇહ બલં મહત્
અદ્ય તાન્ ક્ષુધિતઃ ક્રુદ્ધો ભક્ષયિષ્યામિ વાનરાન્

કુમ્ભકર્ણવચઃ શ્રુત્વા રાવણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
સૈન્યૈઃ પરિવૃતો ગચ્છ શૂલમુદ્ગલપાણિભિઃ

વાનરા હિ મહાત્માનઃ શીઘ્રાશ્ ચ વ્યવસાયિનઃ
એકાકિનં પ્રમત્તં વા નયેયુર્ દશનૈઃ ક્ષયમ્

તસ્માત્ પરમદુર્ધર્ષૈઃ સૈન્યૈઃ પરિવૃતો વ્રજ
રક્ષસામ્ અહિતં સર્વં શત્રુપક્ષં નિસૂદય

અથાસનાત્ સમુત્પત્ય સ્રજં મણિકૃતાન્તરામ્
આબબન્ધ મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણસ્ય રાવણઃ

અઙ્ગદાન્ અઙ્ગુલીવેષ્ટાન્ વરાણ્ય્ આભરણાનિ ચ
હારં ચ શશિસંકાશમ્ આબબન્ધ મહાત્મનઃ

દિવ્યાનિ ચ સુગન્ધીનિ માલ્યદામાનિ રાવણઃ
શ્રોત્રે ચાસજ્જયામ્ આસ શ્રીમતી ચાસ્ય કુણ્ડલે

કાઞ્ચનાઙ્ગદકેયૂરો નિષ્કાભરણભૂષિતઃ
કુમ્ભકર્ણો બૃહત્કર્ણઃ સુહુતો ઽગ્નિર્ ઇવાબભૌ

શ્રોણીસૂત્રેણ મહતા મેચકેન વિરાજિતઃ
અમૃતોત્પાદને નદ્ધો ભુજંગેનેવ મન્દરઃ

સ કાઞ્ચનં ભારસહં નિવાતં વિદ્યુત્પ્રભં દીપ્તમ્ ઇવાત્મભાસા
આબધ્યમાનઃ કવચં રરાજ સંધ્યાભ્રસંવીત ઇવાદ્રિરાજઃ

સર્વાભરણનદ્ધાઙ્ગઃ શૂલપાણિઃ સ રાક્ષસઃ
ત્રિવિક્રમકૃતોત્સાહો નારાયણ ઇવાબભૌ

ભ્રાતરં સંપરિષ્વજ્ય કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્
પ્રણમ્ય શિરસા તસ્મૈ સંપ્રતસ્થે મહાબલિઃ
તમ્ આશીર્ભિઃ પ્રશસ્તાભિઃ પ્રેષયામ્ આસ રાવણઃ

શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ સૈન્યૈશ્ ચાપિ વરાયુધૈઃ
તં ગજૈશ્ ચ તુરંગૈશ્ ચ સ્યન્દનૈશ્ ચામ્બુદસ્વનૈઃ
અનુજગ્મુર્ મહાત્માનં રથિનો રથિનાં વરમ્

સર્પૈર્ ઉષ્ટ્રૈઃ ખરૈર્ અશ્વૈઃ સિંહદ્વિપમૃગદ્વિજૈઃ
અનુજગ્મુશ્ ચ તં ઘોરં કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્

સ પુષ્પવર્ણૈર્ અવકીર્યમાણો ધૃતાતપત્રઃ શિતશૂલપાણિઃ
મદોત્કટઃ શોણિતગન્ધમત્તો વિનિર્યયૌ દાનવદેવશત્રુઃ

પદાતયશ્ અ બહવો મહાનાદા મહાબલાઃ
અન્વયૂ રાક્ષસા ભીમા ભીમાક્ષાઃ શસ્ત્રપાણયઃ

રક્તાક્ષાઃ સુમહાકાયા નીલાઞ્જનચયોપમાઃ
શૂરાન્ ઉદ્યમ્ય ખડ્ગાંશ્ ચ નિશિતાંશ્ ચ પરશ્વધાન્

બહુવ્યામાંશ્ ચ વિપુલાન્ ક્ષેપણીયાન્ દુરાસદાન્
તાલસ્કન્ધાંશ્ ચ વિપુલાન્ ક્ષેપણીયાન્ દુરાસદાન્

અથાન્યદ્ વપુર્ આદાય દારુણં લોમહર્ષણમ્
નિષ્પપાત મહાતેજાઃ કુમ્ભકર્ણો મહાબલઃ

ધનુઃશતપરીણાહઃ સ ષટ્શતસમુચ્છિતઃ
રૌદ્રઃ શકટચક્રાક્ષો મહાપર્વતસંનિભઃ

સંનિપત્ય ચ રક્ષાંસિ દગ્ધશૈલોપમો મહાન્
કુમ્ભકર્ણો મહાવક્ત્રઃ પ્રહસન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અદ્ય વાનરમુખ્યાનાં તાનિ યૂથાનિ ભાગશઃ
નિર્દહિષ્યામિ સંક્રુદ્ધઃ શલભાન્ ઇવ પાવકઃ

નાપરાધ્યન્તિ મે કામં વાનરા વનચારિણઃ
જાતિર્ અસ્મદ્વિધાનાં સા પુરોદ્યાનવિભૂષણમ્

પુરરોધસ્ય મૂલં તુ રાઘવઃ સહલક્ષ્મણઃ
હતે તસ્મિન્ હતં સર્વં તં વધિષ્યામિ સંયુગે

એવં તસ્ય બ્રુવાણસ્ય કુમ્ભકર્ણસ્ય રાક્ષસાઃ
નાદં ચક્રુર્ મહાઘોરં કમ્પયન્ત ઇવાર્ણવમ્

તસ્ય નિષ્પતતસ્ તૂર્ણં કુમ્ભકર્ણસ્ય ધીમતઃ
બભૂવુર્ ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ સમન્તતઃ

ઉલ્કાશનિયુતા મેઘા વિનેદુશ્ ચ સુદારુણાઃ
સસાગરવના ચૈવ વસુધા સમકમ્પત

ઘોરરૂપાઃ શિવા નેદુઃ સજ્વાલકવલૈર્ મુખૈઃ
મણ્ડલાન્ય્ અપસવ્યાનિ બબન્ધુશ્ ચ વિહંગમાઃ

નિષ્પપાત ચ ગૃધ્રે ઽસ્ય શૂલે વૈ પથિ ગચ્છતઃ
પ્રાસ્ફુરન્ નયનં ચાસ્ય સવ્યો બાહુર્ અકમ્પત

નિષ્પપાત તદા ચોક્લા જ્વલન્તી ભીમનિસ્વના
આદિત્યો નિષ્પ્રભશ્ ચાસીન્ ન પ્રવાતિ સુખો ઽનિલઃ

અચિન્તયન્ મહોત્પાતાન્ ઉત્થિતાંલ્ લોમહર્ષણાન્
નિર્યયૌ કુમ્ભકર્ણસ્ તુ કૃતાન્તબલચોદિતઃ

સ લઙ્ઘયિત્વા પ્રાકારં પદ્ભ્યાં પર્વતસંનિભઃ
દદર્શાભ્રઘનપ્રખ્યં વાનરાનીકમ્ અદ્ભુતમ્

તે દૃષ્ટ્વા રાક્ષસશ્રેષ્ઠં વાનરાઃ પર્વતોપમમ્
વાયુનુન્ના ઇવ ઘના યયુઃ સર્વા દિશસ્ તદા

તદ્ વાનરાનીકમ્ અતિપ્રચણ્ડં દિશો દ્રવદ્ ભિન્નમ્ ઇવાભ્રજાલમ્
સ કુમ્ભકર્ણઃ સમવેક્ષ્ય હર્ષાન્ નનાદ ભૂયો ઘનવદ્ ઘનાભઃ

તે તસ્ય ઘોરં નિનદં નિશમ્ય યથા નિનાદં દિવિ વારિદસ્ય
પેતુર્ ધરણ્યાં બહવઃ પ્લવંગા નિકૃત્તમૂલા ઇવ સાલવૃક્ષાઃ

વિપુલપરિઘવાન્ સ કુમ્ભકર્ણો રિપુનિધનાય વિનિઃસૃતો મહાત્મા
કપિ ગણભયમ્ આદદત્ સુભીમં પ્રભુર્ ઇવ કિંકરદણ્ડવાન્ યુગાન્તે