રામાયણ · અધ્યાય 6.042

ધૂમ્રાક્ષં પ્રેક્ષ્ય નિર્યાન્તં રાક્ષસં ભીમનિસ્વનમ્
વિનેદુર્ વાનરાઃ સર્વે પ્રહૃષ્ટા યુદ્ધકાઙ્ક્ષિણઃ

તેષાં તુ તુમુલં યુદ્ધં સંજજ્ઞે હરિરક્ષસામ્
અન્યોન્યં પાદપૈર્ ઘોરૈર્ નિઘ્નતં શૂલમુદ્ગરૈઃ

રાક્ષસૈર્ વાનરા ઘોરા વિનિકૃત્તાઃ સમન્તતઃ
વાનરૈ રાક્ષસાશ્ ચાપિ દ્રુમૈર્ ભૂમૌ સમીકૃતાઃ

રાક્ષસાશ્ ચાપિ સંક્રુદ્ધા વાનરાન્ નિશિતૈઃ શરૈઃ
વિવ્યધુર્ ઘોરસંકાશૈઃ કઙ્કપત્રૈર્ અજિહ્મગૈઃ

તે ગદાભિશ્ ચ ભીમાભિઃ પટ્ટસૈઃ કૂટમુદ્ગરૈઃ
ઘોરૈશ્ ચ પરિઘૈશ્ ચિત્રૈસ્ ત્રિશૂલૈશ્ ચાપિ સંશિતૈઃ

વિદાર્યમાણા રક્ષોભિર્ વાનરાસ્ તે મહાબલાઃ
અમર્ષાજ્ જનિતોદ્ધર્ષાશ્ ચક્રુઃ કર્માણ્ય્ અભીતવત્

શરનિર્ભિન્નગાત્રાસ્ તે શૂલનિર્ભિન્નદેહિનઃ
જગૃહુસ્ તે દ્રુમાંસ્ તત્ર શિલાશ્ ચ હરિયૂથપાઃ

તે ભીમવેગા હરયો નર્દમાનાસ્ તતસ્ તતઃ
મમન્થૂ રાક્ષસાન્ ભીમાન્ નામાનિ ચ બભાષિરે

તદ્ બભૂવાદ્ભુતં ઘોરં યુદ્ધં વાનરરક્ષસામ્
શિલાભિર્ વિવિધાભિશ્ ચ બહુશાખૈશ્ ચ પાદપૈઃ

રાક્ષસા મથિતાઃ કે ચિદ્ વાનરૈર્ જિતકાશિભિઃ
વવર્ષૂ રુધિરં કે ચિન્ મુખૈ રુધિરભોજનાઃ

પાર્શ્વેષુ દારિતાઃ કે ચિત્ કે ચિદ્ રાશીકૃતા દ્રુમૈઃ
શિલાભિશ્ ચૂર્ણિતાઃ કે ચિત્ કે ચિદ્ દન્તૈર્ વિદારિતાઃ

ધ્વજૈર્ વિમથિતૈર્ ભગ્નૈઃ ખરૈશ્ ચ વિનિપાતિતૈઃ
રથૈર્ વિધ્વંસિતૈશ્ ચાપિ પતિતૈ રજનીચરૈઃ

વાનરૈર્ ભીમવિક્રાન્તૈર્ આપ્લુત્યાપ્લુત્ય વેગિતૈઃ
રાક્ષસાઃ કરજૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ મુખેષુ વિનિકર્તિતાઃ

વિવર્ણવદના ભૂયો વિપ્રકીર્ણશિરોરુહાઃ
મૂઢાઃ શોણિતગન્ધેન નિપેતુર્ ધરણીતલે

નયે તુ પરમક્રુદ્ધા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ
તલૈર્ એવાભિધાવન્તિ વજ્રસ્પર્શસમૈર્ હરીન્

વનરૈર્ આપતન્તસ્ તે વેગિતા વેગવત્તરૈઃ
મુષ્ટિભિશ્ ચરણૈર્ દન્તૈઃ પાદપૈશ્ ચાપપોથિતાઃ

સન્યં તુ વિદ્રુતં દૃષ્ટ્વા ધૂમ્રાક્ષો રાક્ષસર્ષભઃ
ક્રોધેન કદનં ચક્રે વાનરાણાં યુયુત્સતામ્

પ્રાસૈઃ પ્રમથિતાઃ કે ચિદ્ વાનરાઃ શોણિતસ્રવાઃ
મુદ્ગરૈર્ આહતાઃ કે ચિત્ પતિતા ધરણીતલે

પરિઘૈર્ મથિતઃ કે ચિદ્ ભિણ્ડિપાલૈર્ વિદારિતાઃ
પટ્ટસૈર્ આહતાઃ કે ચિદ્ વિહ્વલન્તો ગતાસવઃ

કે ચિદ્ વિનિહતા ભૂમૌ રુધિરાર્દ્રા વનૌકસઃ
કે ચિદ્ વિદ્રાવિતા નષ્ટાઃ સંક્રુદ્ધૈ રાક્ષસૈર્ યુધિ

વિભિન્નહૃદયાઃ કે ચિદ્ એકપાર્શ્વેન શાયિતાઃ
વિદારિતાસ્ત્રશૂલૈ ચ કે ચિદ્ આન્ત્રૈર્ વિનિસ્રુતાઃ

તત્ સુભીમં મહદ્ યુદ્ધં હરિરાકસ સંકુલમ્
પ્રબભૌ શસ્ત્રબહુલં શિલાપાદપસંકુલમ્

ધનુર્જ્યાતન્ત્રિમધુરં હિક્કાતાલસમન્વિતમ્
મન્દ્રસ્તનિતસંગીતં યુદ્ધગાન્ધર્વમ્ આબભૌ

ધૂમ્રાક્ષસ્ તુ ધનુષ્પાણિર્ વાનરાન્ રણમૂર્ધનિ
હસન્ વિદ્રાવયામ્ આસ દિશસ્ તાઞ્ શરવૃષ્ટિભિઃ

ધૂમ્રાક્ષેણાર્દિતં સૈન્યં વ્યથિતં દૃશ્ય મારુતિઃ
અભ્યવર્તત સંક્રુદ્ધઃ પ્રગૃહ્ય વિપુલાં શિલામ્

ક્રોધાદ્ દ્વિગુણતામ્રાક્ષઃ પિતૃતુલ્યપરાક્રમઃ
શિલાં તાં પાતયામ્ આસ ધૂમ્રાક્ષસ્ય રથં પ્રતિ

આપતન્તીં શિલાં દૃષ્ટ્વા ગદામ્ ઉદ્યમ્ય સંભ્રમાત્
રથાદ્ આપ્લુત્ય વેગેન વસુધાયાં વ્યતિષ્ઠત

સા પ્રમથ્ય રથં તસ્ય નિપપાત શિલાભુવિ
સચક્રકૂબરં સાશ્વં સધ્વજં સશરાસનમ્

સ ભઙ્ક્ત્વા તુ રથં તસ્ય હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
રક્ષસાં કદનં ચક્રે સસ્કન્ધવિટપૈર્ દ્રુમૈઃ

વિભિન્નશિરસો ભૂત્વા રાક્ષસાઃ શોણિતોક્ષિતાઃ
દ્રુમૈઃ પ્રમથિતાશ્ ચાન્યે નિપેતુર્ ધરણીતલે

વિદ્રાવ્ય રાક્ષસં સૈન્યં હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
ગિરેઃ શિખરમ્ આદાય ધૂમ્રાક્ષમ્ અભિદુદ્રુવે

તમ્ આપતન્તં ધૂમ્રાક્ષો ગદામ્ ઉદ્યમ્ય વીર્યવાન્
વિનર્દમાનઃ સહસા હનૂમન્તમ્ અભિદ્રવત્

તતઃ ક્રુદ્ધસ્ તુ વેગેન ગદાં તાં બહુકણ્ટકામ્
પાતયામ્ આસ ધૂમ્રાક્ષો મસ્તકે તુ હનૂમતઃ

તાડિતઃ સ તયા તત્ર ગદયા ભીમરૂપયા
સ કપિર્ મારુતબલસ્ તં પ્રહારમ્ અચિન્તયન્
ધૂમ્રાક્ષસ્ય શિરો મધ્યે ગિરિશૃઙ્ગમ્ અપાતયત્

સ વિહ્વલિતસર્વાઙ્ગો ગિરિશૃઙ્ગેણ તાડિતઃ
પપાત સહસા ભૂમૌ વિકીર્ણ ઇવ પર્વતઃ

ધૂમ્રાક્ષં નિહતં દૃષ્ટ્વા હતશેષા નિશાચરાઃ
ત્રસ્તાઃ પ્રવિવિશુર્ લઙ્કાં વધ્યમાનાઃ પ્લવંગમૈઃ

સ તુ પવનસુતો નિહત્ય શત્રું ક્ષતજવહાઃ સરિતશ્ ચ સંવિકીર્ય
રિપુવધજનિતશ્રમો મહાત્મા મુદમ્ અગમત્ કપિભિશ્ ચ પૂજ્યમાનઃ