રામાયણ · અધ્યાય 6.040

અથોવાચ મહાતેજા હરિરાજો મહાબલઃ
કિમ્ ઇયં વ્યથિતા સેના મૂઢવાતેવ નૌર્ જલે

સુગ્રીવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વાલિપુત્રો ઽઙ્ગદો ઽબ્રવીત્
ન ત્વં પશ્યસિ રામં ચ લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્

શરજાલાચિતૌ વીરાવ્ ઉભૌ દશરથાત્મજૌ
શરતલ્પે મહાત્માનૌ શયાનૌ રુધિરોક્ષિતૌ

અથાબ્રવીદ્ વાનરેન્દ્રઃ સુગ્રીવઃ પુત્રમ્ અઙ્ગદમ્
નાનિમિત્તમ્ ઇદં મન્યે ભવિતવ્યં ભયેન તુ

વિષણ્ણવદના હ્ય્ એતે ત્યક્તપ્રહરણા દિશઃ
પ્રપલાયન્તિ હરયસ્ ત્રાસાદ્ ઉત્ફુલ્લલોચનાઃ

અન્યોન્યસ્ય ન લજ્જન્તે ન નિરીક્ષન્તિ પૃષ્ઠતઃ
વિપ્રકર્ષન્તિ ચાન્યોન્યં પતિતં લઙ્ઘયન્તિ ચ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વીરો ગદાપાણિર્ વિભીષણઃ
સુગ્રીવં વર્ધયામ્ આસ રાઘવં ચ નિરૈક્ષત

વિભીષણં તં સુગ્રીવો દૃષ્ટ્વા વાનરભીષણમ્
ઋક્ષરાજં સમીપસ્થં જામ્બવન્તમ્ ઉવાચ હ

વિભીષણો ઽયં સંપ્રાપ્તો યં દૃષ્ટ્વા વાનરર્ષભાઃ
વિદ્રવન્તિ પરિત્રસ્તા રાવણાત્મજશઙ્કયા

શીઘ્રમ્ એતાન્ સુવિત્રસ્તાન્ બહુધા વિપ્રધાવિતાન્
પર્યવસ્થાપયાખ્યાહિ વિભીષણમ્ ઉપસ્થિતમ્

સુગ્રીવેણૈવમ્ ઉક્તસ્ તુ જામ્બવાન્ ઋક્ષપાર્થિવઃ
વાનરાન્ સાન્ત્વયામ્ આસ સંનિવર્ત્ય પ્રહાવતઃ

તે નિવૃત્તાઃ પુનઃ સર્વે વાનરાસ્ ત્યક્તસંભ્રમાઃ
ઋક્ષરાજવચઃ શ્રુત્વા તં ચ દૃષ્ટ્વા વિભીષણમ્

વિભીષણસ્ તુ રામસ્ય દૃષ્ટ્વા ગાત્રં શરૈશ્ ચિતમ્
લક્ષ્મણસ્ય ચ ધર્માત્મા બભૂવ વ્યથિતેન્દ્રિયઃ

જલક્લિન્નેન હસ્તેન તયોર્ નેત્રે પ્રમૃજ્ય ચ
શોકસંપીડિતમના રુરોદ વિલલાપ ચ

ઇમૌ તૌ સત્ત્વસંપન્નૌ વિક્રાન્તૌ પ્રિયસંયુગૌ
ઇમામ્ અવસ્થાં ગમિતૌ રાકસૈઃ કૂટયોધિભિઃ

ભ્રાતુઃ પુત્રેણ મે તેન દુષ્પુત્રેણ દુરાત્મના
રાક્ષસ્યા જિહ્મયા બુદ્ધ્યા છલિતાવ્ ઋજુવિક્રમૌ

શરૈર્ ઇમાવ્ અલં વિદ્ધૌ રુધિરેણ સમુક્ષિતૌ
વસુધાયામ્ ઇમ સુપ્તૌ દૃશ્યેતે શલ્યકાવ્ ઇવ

યયોર્ વીર્યમ્ ઉપાશ્રિત્ય પ્રતિષ્ઠા કાઙ્ક્ષિતા મયા
તાવ્ ઉભૌ દેહનાશાય પ્રસુપ્તૌ પુરુષર્ષભૌ

જીવન્ન્ અદ્ય વિપન્નો ઽસ્મિ નષ્ટરાજ્યમનોરથઃ
પ્રાપ્તપ્રતિજ્ઞશ્ ચ રિપુઃ સકામો રાવણઃ કૃતઃ

એવં વિલપમાનં તં પરિષ્વજ્ય વિભીષણમ્
સુગ્રીવઃ સત્ત્વસંપન્નો હરિરાજો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્

રાજ્યં પ્રાપ્સ્યસિ ધર્મજ્ઞ લઙ્કાયાં નાત્ર સંશયઃ
રાવણઃ સહ પુત્રેણ સ રાજ્યં નેહ લપ્સ્યતે

શરસંપીડિતાવ્ એતાવ્ ઉભૌ રાઘવલક્ષ્મણૌ
ત્યક્ત્વા મોહં વધિષ્યેતે સગણં રાવણં રણે

તમ્ એવં સાન્ત્વયિત્વા તુ સમાશ્વાસ્ય ચ રાક્ષસં
સુષેણં શ્વશુરં પાર્શ્વે સુગ્રીવસ્ તમ્ ઉવાચ હ

સહ શૂરૈર્ હરિગણૈર્ લબ્ધસંજ્ઞાવ્ અરિંદમૌ
ગચ્છ ત્વં ભ્રાતરૌ ગૃહ્ય કિષ્કિન્ધાં રામલક્ષ્મણૌ

અહં તુ રાવણં હત્વા સપુત્રં સહબાન્ધવમ્
મૈથિલીમ્ આનયિષ્યામિ શક્રો નષ્ટામ્ ઇવ શ્રિયમ્

શ્રુત્વૈતદ્ વાનરેન્દ્રસ્ય સુષેણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
દેવાસુરં મહાયુદ્ધમ્ અનુભૂતં સુદારુણમ્

તદા સ્મ દાનવા દેવાઞ્ શરસંસ્પર્શકોવિદાઃ
નિજઘ્નુઃ શસ્ત્રવિદુષશ્ છાદયન્તો મુહુર્ મુહુઃ

તાન્ આર્તાન્ નષ્ટસંજ્ઞાંશ્ ચ પરાસૂંશ્ ચ બૃહસ્પતિઃ
વિધ્યાભિર્ મન્ત્રયુક્તાભિર્ ઓષધીભિશ્ ચિકિત્સતિ

તાન્ય્ ઔષધાન્ય્ આનયિતું ક્ષીરોદં યાન્તુ સાગરમ્
જવેન વાનરાઃ શીઘ્રં સંપાતિ પનસાદયઃ

હરયસ્ તુ વિજાનન્તિ પાર્વતી તે મહૌષધી
સંજીવકરણીં દિવ્યાં વિશલ્યાં દેવનિર્મિતામ્

ચન્દ્રશ્ ચ નામ દ્રોણશ્ ચ પર્વતૌ સાગરોત્તમે
અમૃતં યત્ર મથિતં તત્ર તે પરમૌષધી

તે તત્ર નિહિતે દેવૈઃ પર્વતે પરમૌષધી
અયં વાયુસુતો રાજન્ હનૂમાંસ્ તત્ર ગચ્છતુ

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વાયુર્ મેઘાંશ્ ચાપિ સવિદ્યુતઃ
પર્યસ્યન્ સાગરે તોયં કમ્પયન્ન્ ઇવ પર્વતાન્

મહતા પક્ષવાતેન સર્વે દ્વીપમહાદ્રુમાઃ
નિપેતુર્ ભગ્નવિટપાઃ સમૂલા લવણામ્ભસિ

અભવન્ પન્નગાસ્ ત્રસ્તા ભોગિનસ્ તત્રવાસિનઃ
શીઘ્રં સર્વાણિ યાદાંસિ જગ્મુશ્ ચ લવણાર્ણવમ્

તતો મુહૂર્તદ્ ગરુડં વૈનતેયં મહાબલમ્
વાનરા દદૃશુઃ સર્વે જ્વલન્તમ્ ઇવ પાવકમ્

તમ્ આગતમ્ અભિપ્રેક્ષ્ય નાગાસ્ તે વિપ્રદુદ્રુવુઃ
યૈસ્ તૌ સત્પુરુષૌ બદ્ધૌ શરભૂતૈર્ મહાબલૌ

તતઃ સુપર્ણઃ કાકુત્સ્થૌ દૃષ્ટ્વા પ્રત્યભિનન્દ્ય ચ
વિમમર્શ ચ પાણિભ્યાં મુખે ચન્દ્રસમપ્રભે

વૈનતેયેન સંસ્પૃષ્ટાસ્ તયોઃ સંરુરુહુર્ વ્રણાઃ
સુવર્ણે ચ તનૂ સ્નિગ્ધે તયોર્ આશુ બભૂવતુઃ

તેજો વીર્યં બલં ચૌજ ઉત્સાહશ્ ચ મહાગુણાઃ
પ્રદર્શનં ચ બુદ્ધિશ્ ચ સ્મૃતિશ્ ચ દ્વિગુણં તયોઃ

તાવ્ ઉત્થાપ્ય મહાવીર્યૌ ગરુડો વાસવોપમૌ
ઉભૌ તૌ સસ્વજે હૃષ્ટૌ રામશ્ ચૈનમ્ ઉવાચ હ

ભવત્પ્રસાદાદ્ વ્યસનં રાવણિપ્રભવં મહત્
આવામ્ ઇહ વ્યતિક્રાન્તૌ શીઘ્રં ચ બલિનૌ કૃતૌ

યથા તાતં દશરથં યથાજં ચ પિતામહમ્
તથા ભવન્તમ્ આસાદ્ય હૃષયં મે પ્રસીદતિ

કો ભવાન્ રૂપસંપન્નો દિવ્યસ્રગનુલેપનઃ
વસાનો વિરજે વસ્ત્રે દિવ્યાભરણભૂષિતઃ

તમ્ ઉવાચ મહાતેજા વૈનતેયો મહાબલઃ
પતત્રિરાજઃ પ્રીતાત્મા હર્ષપર્યાકુલેક્ષણઃ

અહં સખા તે કાકુત્સ્થ પ્રિયઃ પ્રાણો બહિશ્ચરઃ
ગરુત્માન્ ઇહ સંપ્રાપ્તો યુવયોઃ સાહ્યકારણાત્

અસુરા વા મહાવીર્યા દાનવા વા મહાબલાઃ
સુરાશ્ ચાપિ સગન્ધર્વાઃ પુરસ્કૃત્ય શતક્રતુમ્

નેમં મોક્ષયિતું શક્તાઃ શરબન્ધં સુદારુણમ્
માયા બલાદ્ ઇન્દ્રજિતા નિર્મિતં ક્રૂરકર્મણા

એતે નાગાઃ કાદ્રવેયાસ્ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાવિષોલ્બણાઃ
રક્ષોમાયા પ્રભાવેન શરા ભૂત્વા ત્વદાશ્રિતાઃ

સભાગ્યશ્ ચાસિ ધર્મજ્ઞ રામ સત્યપરાક્રમ
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાત્રા સમરે રિપુઘાતિના

ઇમં શ્રુત્વા તુ વૃત્તાન્તં ત્વરમાણો ઽહમ્ આગતઃ
સહસા યુવયોઃ સ્નેહાત્ સખિત્વમ્ અનુપાલયન્

મોક્ષિતૌ ચ મહાઘોરાદ્ અસ્માત્ સાયકબન્ધનાત્
અપ્રમાદશ્ ચ કર્તવ્યો યુવાભ્યાં નિત્યમ્ એવ હિ

પ્રકૃત્યા રાક્ષસાઃ સર્વે સંગ્રામે કૂટયોધિનઃ
શૂરાણાં શુદ્ધભાવાનાં ભવતામ્ આર્જવં બલમ્

તન્ ન વિશ્વસિતવ્યં વો રાક્ષસાનાં રણાજિરે
એતેનૈવોપમાનેન નિત્યજિહ્મા હિ રાક્ષસાઃ

એવમ્ ઉક્ત્વા તતો રામં સુપર્ણઃ સુમહાબલઃ
પરિષ્વજ્ય સુહૃત્સ્નિગ્ધમ્ આપ્રષ્ટુમ્ ઉપચક્રમે

સખે રાઘવ ધર્મજ્ઞ રિપૂણામ્ અપિ વત્સલ
અભ્યનુજ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ ગમિષ્યામિ યથાગતમ્

બાલવૃદ્ધાવશેષાં તુ લઙ્કાં કૃત્વા શરોર્મિભિઃ
રાવણં ચ રિપું હત્વા સીતાં સમુપલપ્સ્યસે

ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્ત્વા વચનં સુપર્ણઃ શીઘ્રવિક્રમઃ
રામં ચ વિરુજં કૃત્વા મધ્યે તેષાં વનૌકસામ્

પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા પરિષ્વજ્ય ચ વીર્યવાન્
જગામાકાશમ્ આવિશ્ય સુપર્ણઃ પવનો યથા

વિરુજૌ રાઘવૌ દૃષ્ટ્વા તતો વાનરયૂથપાઃ
સિંહનાદાંસ્ તદા નેદુર્ લાઙ્ગૂલં દુધુવુશ્ ચ તે

તતો ભેરીઃ સમાજઘ્નુર્ મૃદઙ્ગાંશ્ ચ વ્યનાદયન્
દધ્મુઃ શઙ્ખાન્ સંપ્રહૃષ્ટાઃ ક્ષ્વેલન્ત્ય્ અપિ યથાપુરમ્

આસ્ફોટ્યાસ્ફોટ્ય વિક્રાન્તા વાનરા નગયોધિનઃ
દ્રુમાન્ ઉત્પાટ્ય વિવિધાંસ્ તસ્થુઃ શતસહસ્રશઃ

વિસૃજન્તો મહાનાદાંસ્ ત્રાસયન્તો નિશાચરાન્
લઙ્કાદ્વારાણ્ય્ ઉપાજગ્મુર્ યોદ્ધુકામાઃ પ્લવંગમાઃ

તતસ્ તુ ભીમસ્ તુમુલો નિનાદો બભૂવ શાખામૃગયૂથપાનામ્
ક્ષયે નિદાઘસ્ય યથા ઘનાનાં નાદઃ સુભીમો નદતાં નિશીથે