રામાયણ · અધ્યાય 6.039

ઘોરેણ શરબન્ધેન બદ્ધૌ દશરથાત્મજૌ
નિશ્વસન્તૌ યથા નાગૌ શયાનૌ રુધિરોક્ષિતૌ

સર્વે તે વાનરશ્રેષ્ઠાઃ સસુગ્રીવા મહાબલાઃ
પરિવાર્ય મહાત્માનૌ તસ્થુઃ શોકપરિપ્લુતાઃ

એતસ્મિન્ન્ અન્તેરે રામઃ પ્રત્યબુધ્યત વીર્યવાન્
સ્થિરત્વાત્ સત્ત્વયોગાચ્ ચ શરૈઃ સંદાનિતો ઽપિ સન્

તતો દૃષ્ટ્વા સરુધિરં વિષણ્ણં ગાઢમ્ અર્પિતમ્
ભ્રાતરં દીનવદનં પર્યદેવયદ્ આતુરઃ

કિં નુ મે સીતયા કાર્યં કિં કાર્યં જીવિતેન વા
શયાનં યો ઽદ્ય પશ્યામિ ભ્રાતરં યુધિ નિર્જિતમ્

શક્યા સીતા સમા નારી પ્રાપ્તું લોકે વિચિન્વતા
ન લક્ષ્મણસમો ભ્રાતા સચિવઃ સામ્પરાયિકઃ

પરિત્યક્ષ્યામ્ય્ અહં પ્રાણાન્ વાનરાણાં તુ પશ્યતામ્
યદિ પઞ્ચત્વમ્ આપન્નઃ સુમિત્રાનન્દવર્ધનઃ

કિં નુ વક્ષ્યામિ કૌસલ્યાં માતરં કિં નુ કૈકયીમ્
કથમ્ અમ્બાં સુમિત્રાંચ પુત્રદર્શનલાલસામ્

વિવત્સાં વેપમાનાં ચ ક્રોશન્તીં કુરરીમ્ ઇવ
કથમ્ આશ્વાસયિષ્યામિ યદિ યાસ્યામિ તં વિના

કથં વક્ષ્યામિ શત્રુઘ્નં ભરતં ચ યશસ્વિનમ્
મયા સહ વનં યાતો વિના તેનાગતઃ પુનઃ

ઉપાલમ્ભં ન શક્ષ્યામિ સોઢું બત સુમિત્રયા
ઇહૈવ દેહં ત્યક્ષ્યામિ ન હિ જીવિતુમ્ ઉત્સહે

ધિઙ્ માં દુષ્કૃતકર્માણમ્ અનાર્યં યત્કૃતે હ્ય્ અસૌ
લક્ષ્મણઃ પતિતઃ શેતે શરતલ્પે ગતાસુવત્

ત્વં નિત્યં સુવિષણ્ણં મામ્ આશ્વાસયસિ લક્ષ્મણ
ગતાસુર્ નાદ્ય શક્નોષિ મામ્ આર્તમ્ અભિભાષિતુમ્

યેનાદ્ય બહવો યુદ્ધે રાક્ષસા નિહતાઃ ક્ષિતૌ
તસ્યામ્ એવ ક્ષિતૌ વીરઃ સ શેતે નિહતઃ પરૈઃ

શયાનઃ શરતલ્પે ઽસ્મિન્ સ્વશોણિતપરિપ્લુતઃ
શરજાલૈશ્ ચિતો ભાતિ ભાસ્કરો ઽસ્તમ્ ઇવ વ્રજન્

બાણાભિહતમર્મત્વાન્ ન શક્નોત્ય્ અભિવીક્ષિતુમ્
રુજા ચાબ્રુવતો હ્ય્ અસ્ય દૃષ્ટિરાગેણ સૂચ્યતે

યથૈવ માં વનં યાન્તમ્ અનુયાતો મહાદ્યુતિઃ
અહમ્ અપ્ય્ અનુયાસ્યામિ તથૈવૈનં યમક્ષયમ્

ઇષ્ટબન્ધુજનો નિત્યં માં ચ નિત્યમ્ અનુવ્રતઃ
ઇમામ્ અદ્ય ગતો ઽવસ્થાં મમાનાર્યસ્ય દુર્નયૈઃ

સુરુષ્ટેનાપિ વીરેણ લક્ષ્મણેના ન સંસ્મરે
પરુષં વિપ્રિયં વાપિ શ્રાવિતં ન કદા ચન

વિસસર્જૈકવેગેન પઞ્ચબાણશતાનિ યઃ
ઇષ્વસ્ત્રેષ્વ્ અધિકસ્ તસ્માત્ કાર્તવીર્યાચ્ ચ લક્ષ્મણઃ

અસ્ત્રૈર્ અસ્ત્રાણિ યો હન્યાચ્ છક્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
સો ઽયમ્ ઉર્વ્યાંહતઃ શેતે મહાર્હશયનોચિતઃ

તચ્ ચ મિથ્યા પ્રલપ્તં માં પ્રધક્ષ્યતિ ન સંશયઃ
યન્ મયા ન કૃતો રાજા રાક્ષસાનાં વિભીષણઃ

અસ્મિન્ મુહૂર્તે સુગ્રીવ પ્રતિયાતુમ્ ઇતો ઽર્હસિ
મત્વા હીનં મયા રાજન્ રાવણો ઽભિદ્રવેદ્ બલી

અઙ્ગદં તુ પુરસ્કૃત્ય સસૈન્યઃ સસુહૃજ્જનઃ
સાગરં તર સુગ્રીવ પુનસ્ તેનૈવ સેતુના

કૃતં હનુમતા કાર્યં યદ્ અન્યૈર્ દુષ્કરં રણે
ઋક્ષરાજેન તુષ્યામિ ગોલાઙ્ગૂલાધિપેન ચ

અઙ્ગદેન કૃતં કર્મ મૈન્દેન દ્વિવિદેન ચ
યુદ્ધં કેસરિણા સંખ્યે ઘોરં સંપાતિના કૃતમ્

ગવયેન ગવાક્ષેણ શરભેણ ગજેન ચ
અન્યૈશ્ ચ હરિભિર્ યુદ્ધં મદાર્થે ત્યક્તજીવિતૈઃ

ન ચાતિક્રમિતું શક્યં દૈવં સુગ્રીવ માનુષૈઃ
યત્ તુ શક્યં વયસ્યેન સુહૃદા વા પરંતપ
કૃતં સુગ્રીવ તત્ સર્વં ભવતાધર્મભીરુણા

મિત્રકાર્યં કૃતમ્ ઇદં ભવદ્ભિર્ વાનરર્ષભાઃ
અનુજ્ઞાતા મયા સર્વે યથેષ્ટં ગન્તુમ્ અર્હથ

શુશ્રુવુસ્ તસ્ય તે સર્વે વાનરાઃ પરિદેવિતમ્
વર્તયાં ચક્રુર્ અશ્રૂણિ નેત્રૈઃ કૃષ્ણેતરેક્ષણાઃ

તતઃ સર્વાણ્ય્ અનીકાનિ સ્થાપયિત્વા વિભીષણઃ
આજગામ ગદાપાણિસ્ ત્વરિતો યત્ર રાઘવઃ

તં દૃષ્ટ્વા ત્વરિતં યાન્તં નીલાઞ્જનચયોપમમ્
વાનરા દુદ્રુવુઃ સર્વે મન્યમાનાસ્ તુ રાવણિમ્