રામાયણ · અધ્યાય 6.004

શ્રુત્વા હનૂમતો વાક્યં યથાવદ્ અનુપૂર્વશઃ
તતો ઽબ્રવીન્ મહાતેજા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ

યાં નિવેદયસે લઙ્કાં પુરીં ભીમસ્ય રક્ષસઃ
ક્ષિપ્રમ્ એનાં વધિષ્યામિ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે

અસ્મિન્ મુહૂર્તે સુગ્રીવ પ્રયાણમ્ અભિરોચયે
યુક્તો મુહૂર્તો વિજયઃ પ્રાપ્તો મધ્યં દિવાકરઃ

ઉત્તરા ફલ્ગુની હ્ય્ અદ્ય શ્વસ્ તુ હસ્તેન યોક્ષ્યતે
અભિપ્રયામ સુગ્રીવ સર્વાનીકસમાવૃતાઃ

નિમિત્તાનિ ચ ધન્યાનિ યાનિ પ્રાદુર્ભવન્તિ મે
નિહત્ય રાવણં સીતામ્ આનયિષ્યામિ જાનકીમ્

ઉપરિષ્ટાદ્ ધિ નયનં સ્ફુરમાણમ્ ઇદં મમ
વિજયં સમનુપ્રાપ્તં શંસતીવ મનોરથમ્

અગ્રે યાતુ બલસ્યાસ્ય નીલો માર્ગમ્ અવેક્ષિતુમ્
વૃતઃ શતસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્

ફલમૂલવતા નીલ શીતકાનનવારિણા
પથા મધુમતા ચાશુ સેનાં સેનાપતે નય

દૂષયેયુર્ દુરાત્માનઃ પથિ મૂલફલોદકમ્
રાક્ષસાઃ પરિરક્ષેથાસ્ તેભ્યસ્ ત્વં નિત્યમ્ ઉદ્યતઃ

નિમ્નેષુ વનદુર્ગેષુ વનેષુ ચ વનૌકસઃ
અભિપ્લુત્યાભિપશ્યેયુઃ પરેષાં નિહતં બલમ્

સાગરૌઘનિભં ભીમમ્ અગ્રાનીકં મહાબલાઃ
કપિસિંહા પ્રકર્ષન્તુ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

ગજશ્ ચ ગિરિસંકાશો ગવયશ્ ચ મહાબલઃ
ગવાક્ષશ્ ચાગ્રતો યાન્તુ ગવાં દૃપ્તા ઇવર્ષભાઃ

યાતુ વાનરવાહિન્યા વાનરઃ પ્લવતાં પતિઃ
પાલયન્ દક્ષિણં પાર્શ્વમ્ ઋષભો વાનરર્ષભઃ

ગન્ધહસ્તીવ દુર્ધર્ષસ્ તરસ્વી ગન્ધમાદનઃ
યાતુ વાનરવાહિન્યાઃ સવ્યં પાર્શ્વમ્ અધિષ્ઠિતઃ

યાસ્યામિ બલમધ્યે ઽહં બલૌઘમ્ અભિહર્ષયન્
અધિરુહ્ય હનૂમન્તમ્ ઐરાવતમ્ ઇવેશ્વરઃ

અઙ્ગદેનૈષ સંયાતુ લક્ષ્મણશ્ ચાન્તકોપમઃ
સાર્વભૌમેણ ભૂતેશો દ્રવિણાધિપતિર્ યથા

જામ્બવાંશ્ ચ સુષેણશ્ ચ વેગદર્શી ચ વાનરઃ
ઋક્ષરાજો મહાસત્ત્વઃ કુક્ષિં રક્ષન્તુ તે ત્રયઃ

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સુગ્રીવો વાહિનીપતિઃ
વ્યાદિદેશ મહાવીર્યાન્ વાનરાન્ વાનરર્ષભઃ

તે વાનરગણાઃ સર્વે સમુત્પત્ય યુયુત્સવઃ
ગુહાભ્યઃ શિખરેભ્યશ્ ચ આશુ પુપ્લુવિરે તદા

તતો વાનરરાજેન લક્ષ્મણેન ચ પૂજિતઃ
જગામ રામો ધર્માત્મા સસૈન્યો દક્ષિણાં દિશમ્

શતૈઃ શતસહસ્રૈશ્ ચ કોટીભિર્ અયુતૈર્ અપિ
વારણાભિશ્ ચ હરિભિર્ યયૌ પરિવૃતસ્ તદા

તં યાન્તમ્ અનુયાતિ સ્મ મહતી હરિવાહિની

હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે સુગ્રીવેણાભિપાલિતાઃ
આપ્લવન્તઃ પ્લવન્તશ્ ચ ગર્જન્તશ્ ચ પ્લવંગમાઃ
ક્ષ્વેલન્તો નિનદન્તશ્ ચ જગ્મુર્ વૈ દક્ષિણાં દિશમ્

ભક્ષયન્તઃ સુગન્ધીનિ મધૂનિ ચ ફલાનિ ચ
ઉદ્વહન્તો મહાવૃક્ષાન્ મઞ્જરીપુઞ્જધારિણઃ

અન્યોન્યં સહસા દૃષ્ટા નિર્વહન્તિ ક્ષિપન્તિ ચ
પતન્તશ્ ચોત્પતન્ત્ય્ અન્યે પાતયન્ત્ય્ અપરે પરાન્

રાવણો નો નિહન્તવ્યઃ સર્વે ચ રજનીચરાઃ
ઇતિ ગર્જન્તિ હરયો રાઘવસ્ય સમીપતઃ

પુરસ્તાદ્ ઋષભો વીરો નીલઃ કુમુદ એવ ચ
પથાનં શોધયન્તિ સ્મ વાનરૈર્ બહુભિઃ સહ

મધ્યે તુ રાજા સુગ્રીવો રામો લક્ષ્મણ એવ ચ
બહુભિર્ બલિભિર્ ભીમૈર્ વૃતાઃ શત્રુનિબર્હણઃ

હરિઃ શતબલિર્ વીરઃ કોટીભિર્ દશભિર્ વૃતઃ
સર્વામ્ એકો હ્ય્ અવષ્ટભ્ય રરક્ષ હરિવાહિનીમ્

કોટીશતપરીવારઃ કેસરી પનસો ગજઃ
અર્કશ્ ચાતિબલઃ પાર્શ્વમ્ એકં તસ્યાભિરક્ષતિ

સુષેણો જામ્બવાંશ્ ચૈવ ઋક્ષૈર્ બહુભિર્ આવૃતઃ
સુગ્રીવં પુરતઃ કૃત્વા જઘનં સંરરક્ષતુઃ

તેષાં સેનાપતિર્ વીરો નીલો વાનરપુંગવઃ
સંપતન્ પતતાં શ્રેષ્ઠસ્ તદ્ બલં પર્યપાલયત્

દરીમિખઃ પ્રજઙ્ઘશ્ ચ જમ્ભો ઽથ રભસઃ કપિઃ
સર્વતશ્ ચ યયુર્ વીરાસ્ ત્વરયન્તઃ પ્લવંગમાન્

એવં તે હરિશાર્દૂલા ગચ્છન્તો બલદર્પિતાઃ
અપશ્યંસ્ તે ગિરિશ્રેષ્ઠં સહ્યં દ્રુમલતાયુતમ્

સાગરૌઘનિભં ભીમં તદ્ વાનરબલં મહત્
નિઃસસર્પ મહાઘોષં ભીમવેગ ઇવાર્ણવઃ

તસ્ય દાશરથેઃ પાર્શ્વે શૂરાસ્ તે કપિકુઞ્જરાઃ
તૂર્ણમ્ આપુપ્લુવુઃ સર્વે સદશ્વા ઇવ ચોદિતાઃ

કપિભ્યામ્ ઉહ્યમાનૌ તૌ શુશુભતે નરર્ષભૌ
મહદ્ભ્યામ્ ઇવ સંસ્પૃષ્ટૌ ગ્રાહાભ્યાં ચન્દ્રભાસ્કરૌ

તમ્ અઙ્ગદગતો રામં લક્ષ્મણઃ શુભયા ગિરા
ઉવાચ પ્રતિપૂર્ણાર્થઃ સ્મૃતિમાન્ પ્રતિભાનવાન્

હૃતામ્ અવાપ્ય વૈદેહીં ક્ષિપ્રં હત્વા ચ રાવણમ્
સમૃદ્ધાર્થઃ સમૃદ્ધાર્થામ્ અયોધ્યાં પ્રતિયાસ્યસિ

મહાન્તિ ચ નિમિત્તાનિ દિવિ ભૂમૌ ચ રાઘવ
શુભાન્તિ તવ પશ્યામિ સર્વાણ્ય્ એવાર્થસિદ્ધયે

અનુ વાતિ શુભો વાયુઃ સેનાં મૃદુહિતઃ સુખઃ
પૂર્ણવલ્ગુસ્વરાશ્ ચેમે પ્રવદન્તિ મૃગદ્વિજાઃ

પ્રસન્નાશ્ ચ દિશઃ સર્વા વિમલશ્ ચ દિવાકરઃ
ઉશના ચ પ્રસન્નાર્ચિર્ અનુ ત્વાં ભાર્ગવો ગતઃ

બ્રહ્મરાશિર્ વિશુદ્ધશ્ ચ શુદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ
અર્ચિષ્મન્તઃ પ્રકાશન્તે ધ્રુવં સર્વે પ્રદક્ષિણમ્

ત્રિશઙ્કુર્ વિમલો ભાતિ રાજર્ષિઃ સપુરોહિતઃ
પિતામહવરો ઽસ્માકમ્ ઇષ્ક્વાકૂણાં મહાત્મનામ્

વિમલે ચ પ્રકાશેતે વિશાખે નિરુપદ્રવે
નક્ષત્રં પરમ્ અસ્માકમ્ ઇક્ષ્વાકૂણાં મહાત્મનામ્

નૈરૃતં નૈરૃતાનાં ચ નક્ષત્રમ્ અભિપીડ્યતે
મૂલં મૂલવતા સ્પૃષ્ટં ધૂપ્યતે ધૂમકેતુના

સરં ચૈતદ્ વિનાશાય રાક્ષસાનામ્ ઉપસ્થિતમ્
કાલે કાલગૃહીતાનાં નકત્રં ગ્રહપીડિતમ્

પ્રસન્નાઃ સુરસાશ્ ચાપો વનાનિ ફલવન્તિ ચ
પ્રવાન્ત્ય્ અભ્યધિકં ગન્ધા યથર્તુકુસુમા દ્રુમાઃ

વ્યૂઢાનિ કપિસૈન્યાનિ પ્રકાશન્તે ઽધિકં પ્રભો
દેવાનામ્ ઇવ સૈન્યાનિ સંગ્રામે તારકામયે

એવમ્ આર્ય સમીક્ષ્યૈતાન્ પ્રીતો ભવિતુમ્ અર્હસિ
ઇતિ ભ્રાતરમ્ આશ્વાસ્ય હૃષ્ટઃ સૌમિત્રિર્ અબ્રવીત્

અથાવૃત્ય મહીં કૃત્સ્નાં જગામ મહતી ચમૂઃ
ઋક્ષવાનરશાર્દૂલૈર્ નખદંષ્ટ્રાયુધૈર્ વૃતા

કરાગ્રૈશ્ ચરણાગ્રૈશ્ ચ વાનરૈર્ ઉદ્ધતં રજઃ
ભૌમમ્ અન્તર્દધે લોકં નિવાર્ય સવિતુઃ પ્રભામ્

સા સ્મ યાતિ દિવારાત્રં મહતી હરિવાહિની
હૃષ્ટપ્રમુદિતા સેના સુગ્રીવેણાભિરક્ષિતા

વનરાસ્ ત્વરિતં યાન્તિ સર્વે યુદ્ધાભિનન્દનઃ
મુમોક્ષયિષવઃ સીતાં મુહૂર્તં ક્વાપિ નાસત

તતઃ પાદપસંબાધં નાનામૃગસમાકુલમ્
સહ્યપર્વતમ્ આસેદુર્ મલયં ચ મહી ધરમ્

કાનનાનિ વિચિત્રાણિ નદીપ્રસ્રવણાનિ ચ
પશ્યન્ન્ અપિ યયૌ રામઃ સહ્યસ્ય મલયસ્ય ચ

ચમ્પકાંસ્ તિલકાંશ્ ચૂતાન્ અશોકાન્ સિન્દુવારકાન્
કરવીરાંશ્ ચ તિમિશાન્ ભઞ્જન્તિ સ્મ પ્લવંગમાઃ

ફલાન્ય્ અમૃતગન્ધીનિ મૂલાનિ કુસુમાનિ ચ
બુભુજુર્ વાનરાસ્ તત્ર પાદપાનાં બલોત્કટાઃ

દ્રોણમાત્રપ્રમાણાનિ લમ્બમાનાનિ વાનરાઃ
યયુઃ પિબન્તો હૃષ્ટાસ્ તે મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ

પાદપાન્ અવભઞ્જન્તો વિકર્ષન્તસ્ તથા લતાઃ
વિધમન્તો ગિરિવરાન્ પ્રયયુઃ પ્લવગર્ષભાઃ

વૃક્ષેભ્યો ઽન્યે તુ કપયો નર્દન્તો મધુદર્પિતાઃ
અન્યે વૃક્ષાન્ પ્રપદ્યન્તે પ્રપતન્ત્ય્ અપિ ચાપરે

બભૂવ વસુધા તૈસ્ તુ સંપૂર્ણા હરિપુંગવૈઃ
યથા કમલકેદારૈઃ પક્વૈર્ ઇવ વસુંધરા

મહેન્દ્રમ્ અથ સંપ્રાપ્ય રામો રાજીવલોચનઃ
અધ્યારોહન્ મહાબાહુઃ શિખરં દ્રુમભૂષિતમ્

તતઃ શિખરમ્ આરુહ્ય રામો દશરથાત્મજઃ
કૂર્મમીનસમાકીર્ણમ્ અપશ્યત્ સલિલાશયમ્

તે સહ્યં સમતિક્રમ્ય મલયં ચ મહાગિરિમ્
આસેદુર્ આનુપૂર્વ્યેણ સમુદ્રં ભીમનિઃસ્વનમ્

અવરુહ્ય જગામાશુ વેલાવનમ્ અનુત્તમમ્
રામો રમયતાં શ્રેષ્ઠઃ સસુગ્રીવઃ સલક્ષ્મણઃ

અથ ધૌતોપલતલાં તોયૌઘૈઃ સહસોત્થિતૈઃ
વેલામ્ આસાદ્ય વિપુલાં રામો વચનમ્ અબ્રવીત્

એતે વયમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ સુગ્રીવ વરુણાલયમ્
ઇહેદાનીં વિચિન્તા સા યા ન પૂર્વં સમુત્થિતા

અતઃ પરમતીરો ઽયં સાગરઃ સરિતાં પતિ
ન ચાયમ્ અનુપાયેન શક્યસ્ તરિતુમ્ અર્ણવઃ

તદ્ ઇહૈવ નિવેશો ઽસ્તુ મન્ત્રઃ પ્રસ્તૂયતામ્ ઇહ
યથેદં વાનરબલં પરં પારમ્ અવાપ્નુયાત્

ઇતીવ સ મહાબાહુઃ સીતાહરણકર્શિતઃ
રામઃ સાગરમ્ આસાદ્ય વાસમ્ આજ્ઞાપયત્ તદા

સંપ્રાપ્તો મન્ત્રકાલો નઃ સાગરસ્યેહ લઙ્ઘને
સ્વાં સ્વાં સેનાં સમુત્સૃજ્ય મા ચ કશ્ ચિત્ કુતો વ્રજેત્
ગચ્છન્તુ વાનરાઃ શૂરા જ્ઞેયં છન્નં ભયં ચ નઃ

રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણઃ
સેનાં ન્યવેશયત્ તીરે સાગરસ્ય દ્રુમાયુતે

વિરરાજ સમીપસ્થં સાગરસ્ય તુ તદ્ બલમ્
મધુપાણ્ડુજલઃ શ્રીમાન્ દ્વિતીય ઇવ સાગરઃ

વેલાવનમ્ ઉપાગમ્ય તતસ્ તે હરિપુંગવાઃ
વિનિવિષ્ટાઃ પરં પારં કાઙ્ક્ષમાણા મહોદધેઃ

સા મહાર્ણવમ્ આસાદ્ય હૃષ્ટા વાનરવાહિની
વાયુવેગસમાધૂતં પશ્યમાના મહાર્ણવમ્

દૂરપારમ્ અસંબાધં રક્ષોગણનિષેવિતમ્
પશ્યન્તો વરુણાવાસં નિષેદુર્ હરિયૂથપાઃ

ચણ્ડનક્રગ્રહં ઘોરં ક્ષપાદૌ દિવસક્ષયે
ચન્દ્રોદયે સમાધૂતં પ્રતિચન્દ્રસમાકુલમ્

ચણ્ડાનિલમહાગ્રાહૈઃ કીર્ણં તિમિતિમિંગિલૈઃ
દીપ્તભોગૈર્ ઇવાક્રીર્ણં ભુજંગૈર્ વરુણાલયમ્

અવગાઢં મહાસત્તૈર્ નાનાશૈલસમાકુલમ્
દુર્ગં દ્રુગમ્ અમાર્ગં તમ્ અગાધમ્ અસુરાલયમ્

મકરૈર્ નાગભોગૈશ્ ચ વિગાઢા વાતલોહિતાઃ
ઉત્પેતુશ્ ચ નિપેતુશ્ ચ પ્રવૃદ્ધા જલરાશયઃ

અગ્નિચૂર્ણમ્ ઇવાવિદ્ધં ભાસ્કરામ્બુમનોરગમ્
સુરારિવિષયં ઘોરં પાતાલવિષમં સદા

સાગરં ચામ્બરપ્રખ્યમ્ અમ્બરં સાગરોપમમ્
સાગરં ચામ્બરં ચેતિ નિર્વિશેષમ્ અદૃશ્યત

સંપૃક્તં નભસા હ્ય્ અમ્ભઃ સંપૃક્તં ચ નભો ઽમ્ભસા
તાદૃગ્રૂપે સ્મ દૃશ્યેતે તારા રત્નસમાકુલે

સમુત્પતિતમેઘસ્ય વીચ્ચિ માલાકુલસ્ય ચ
વિશેષો ન દ્વયોર્ આસીત્ સાગરસ્યામ્બરસ્ય ચ

અન્યોન્યૈર્ આહતાઃ સક્તાઃ સસ્વનુર્ ભીમનિઃસ્વનાઃ
ઊર્મયઃ સિન્ધુરાજસ્ય મહાભેર્ય ઇવાહવે

રત્નૌઘજલસંનાદં વિષક્તમ્ ઇવ વાયુના
ઉત્પતન્તમ્ ઇવ ક્રુદ્ધં યાદોગણસમાકુલમ્

દદૃશુસ્ તે મહાત્માનો વાતાહતજલાશયમ્
અનિલોદ્ધૂતમ્ આકાશે પ્રવલ્ગતમ્ ઇવોર્મિભિઃ
ભ્રાન્તોર્મિજલસંનાદં પ્રલોલમ્ ઇવ સાગરમ્