રામાયણ · અધ્યાય 5.060

તાન્ ઉવાચ હરિશ્રેષ્ઠો હનૂમાન્ વાનરર્ષભઃ
અવ્યગ્રમનસો યૂયં મધુ સેવત વાનરાઃ

શ્રુત્વા હનુમતો વાક્યં હરીણાં પ્રવરો ઽઙ્ગદઃ
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પિબન્તુ હરયો મધુ

અવશ્યં કૃતકાર્યસ્ય વાક્યં હનુમતો મયા
અકાર્યમ્ અપિ કર્તવ્યં કિમ્ અઙ્ગ પુનર્ ઈદૃશમ્

અન્દગસ્ય મુખાચ્ છ્રુત્વા વચનં વાનરર્ષભાઃ
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ સંહૃષ્ટા વાનરાઃ પ્રત્યપૂજયન્

પૂજયિત્વાઙ્ગદં સર્વે વાનરા વાનરર્ષભમ્
જગ્મુર્ મધુવનં યત્ર નદીવેગ ઇવ દ્રુતમ્

તે પ્રહૃષ્ટા મધુવનં પાલાન્ આક્રમ્ય વીર્યતઃ
અતિસર્ગાચ્ ચ પટવો દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વા ચ મૈથિલીમ્

ઉત્પત્ય ચ તતઃ સર્વે વનપાલાન્ સમાગતાઃ
તાડયન્તિ સ્મ શતશઃ સક્તાન્ મધુવને તદા

મધૂનિ દ્રોણમાત્રાણિ બહુભિઃ પરિગૃહ્ય તે
ઘ્નન્તિ સ્મ સહિતાઃ સર્વે ભક્ષયન્તિ તથાપરે

કે ચિત્ પીત્વાપવિધ્યન્તિ મધૂનિ મધુપિઙ્ગલાઃ
મધૂચ્ચિષ્ટેન કે ચિચ્ ચ જઘ્નુર્ અન્યોન્યમ્ ઉત્કટાઃ

અપરે વૃક્ષમૂલેષુ શાખાં ગૃહ્ય વ્યવસ્થિતઃ
અત્યર્થં ચ મદગ્લાનાઃ પર્ણાન્ય્ આસ્તીર્ય શેરતે

ઉન્મત્તભૂતાઃ પ્લવગા મધુમત્તાશ્ ચ હૃષ્ટવત્
ક્ષિપન્ત્ય્ અપિ તથાન્યોન્યં સ્ખલન્ત્ય્ અપિ તથાપરે

કે ચિત્ ક્ષ્વેડાન્ પ્રકુર્વન્તિ કે ચિત્ કૂજન્તિ હૃષ્ટવત્
હરયો મધુના મત્તાઃ કે ચિત્ સુપ્તા મહીતલે

યે ઽપ્ય્ અત્ર મધુપાલાઃ સ્યુઃ પ્રેષ્યા દધિમુખસ્ય તુ
તે ઽપિ તૈર્ વાનરૈર્ ભીમૈઃ પ્રતિષિદ્ધા દિશો ગતાઃ

જાનુભિશ્ ચ પ્રકૃષ્ટાશ્ ચ દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ
અબ્રુવન્ પરમોદ્વિગ્ના ગત્વા દધિમુખં વચઃ

હનૂમતા દત્તવરૈર્ હતં મધુવનં બલાત્
વયં ચ જાનુભિઃ કૃષ્ટા દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ

તતો દધિમુખઃ ક્રુદ્ધો વનપસ્ તત્ર વાનરઃ
હતં મધુવનં શ્રુત્વા સાન્ત્વયામ્ આસ તાન્ હરીન્

એતાગચ્છત ગચ્છામો વાનરાન્ અતિદર્પિતાન્
બલેનાવારયિષ્યામો મધુ ભક્ષયતો વયમ્

શ્રુત્વા દધિમુખસ્યેદં વચનં વાનરર્ષભાઃ
પુનર્ વીરા મધુવનં તેનૈવ સહિતા યયુઃ

મધ્યે ચૈષાં દધિમુખઃ પ્રગૃહ્ય સુમહાતરુમ્
સમભ્યધાવદ્ વેગેના તે ચ સર્વે પ્લવંગમાઃ

તે શિલાઃ પાદપાંશ્ ચાપિ પાષાણાંશ્ ચાપિ વાનરાઃ
ગૃહીત્વાભ્યાગમન્ ક્રુદ્ધા યત્ર તે કપિકુઞ્જરાઃ

તે સ્વામિવચનં વીરા હૃદયેષ્વ્ અવસજ્ય તત્
ત્વરયા હ્ય્ અભ્યધાવન્ત સાલતાલશિલાયુધાઃ

વૃક્ષસ્થાંશ્ ચ તલસ્થાંશ્ ચ વાનરાન્ બલદર્પિતાન્
અભ્યક્રામન્ત તે વીરાઃ પાલાસ્ તત્ર સહસ્રશઃ

અથ દૃષ્ટ્વા દધિમુખં ક્રુદ્ધં વાનરપુંગવાઃ
અભ્યધાવન્ત વેગેન હનૂમત્પ્રમુખાસ્ તદા

તં સવૃક્ષં મહાબાહુમ્ આપતન્તં મહાબલમ્
આર્યકં પ્રાહરત્ તત્ર બાહુભ્યાં કુપિતો ઽઙ્ગદઃ

મદાન્ધશ્ અ ન વેદૈનમ્ આર્યકો ઽયં મમેતિ સઃ
અથૈનં નિષ્પિપેષાશુ વેગવદ્ વસુધાતલે

સ ભગ્નબાહુર્ વિમુખો વિહ્વલઃ શોણિતોક્ષિતઃ
મુમોહ સહસા વીરો મુહૂર્તં કપિકુઞ્જરઃ

સ કથં ચિદ્ વિમુક્તસ્ તૈર્ વાનરૈર્ વાનરર્ષભઃ
ઉવાચૈકાન્તમ્ આગમ્ય ભૃત્યાંસ્ તાન્ સમુપાગતાન્

એતે તિષ્ઠન્તુ ગચ્છામો ભર્તા નો યત્ર વાનરઃ
સુગ્રીવો વિપુલગ્રીવઃ સહ રામેણ તિષ્ઠતિ

સર્વં ચૈવાઙ્ગદે દોષં શ્રાવયિષ્યામિ પાર્થિવ
અમર્ષી વચનં શ્રુત્વા ઘાતયિષ્યતિ વાનરાન્

ઇષ્ટં મધુવનં હ્ય્ એતત્ સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
પિતૃપૈતામહં દિવ્યં દેવૈર્ અપિ દુરાસદમ્

સ વાનરાન્ ઇમાન્ સર્વાન્ મધુલુબ્ધાન્ ગતાયુષઃ
ઘાતયિષ્યતિ દણ્ડેન સુગ્રીવઃ સસુહૃજ્જનાન્

વધ્યા હ્ય્ એતે દુરાત્માનો નૃપાજ્ઞા પરિભાવિનઃ
અમર્ષપ્રભવો રોષઃ સફલો નો ભવિષ્યતિ

એવમ્ ઉક્ત્વા દધિમુખો વનપાલાન્ મહાબલઃ
જગામ સહસોત્પત્ય વનપાલૈઃ સમન્વિતઃ

નિમેષાન્તરમાત્રેણ સ હિ પ્રાપ્તો વનાલયઃ
સહસ્રાંશુસુતો ધીમાન્ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ

રામં ચ લક્ષ્મણં ચૈવ દૃષ્ટ્વા સુગ્રીવમ્ એવ ચ
સમપ્રતિષ્ઠાં જગતીમ્ આકાશાન્ નિપપાત હ

સ નિપત્ય મહાવીર્યઃ સર્વૈસ્ તૈઃ પરિવારિતઃ
હરિર્ દધિમુખઃ પાલૈઃ પાલાનાં પરમેશ્વરઃ

સ દીનવદનો ભૂત્વા કૃત્વા શિરસિ ચાઞ્જલિમ્
સુગ્રીવસ્ય શુભૌ મૂર્ધ્ના ચરણૌ પ્રત્યપીડયત્