રામાયણ · અધ્યાય 5.061

તતો મૂર્ધ્ના નિપતિતં વાનરં વાનરર્ષભઃ
દૃષ્ટ્વૈવોદ્વિગ્નહૃદયો વાક્યમ્ એતદ્ ઉવાચ હ

ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ કસ્માત્ ત્વં પાદયોઃ પતિતો મમ
અભયં તે ભવેદ્ વીર સત્યમ્ એવાભિધીયતામ્

સ તુ વિશ્વાસિતસ્ તેન સુગ્રીવેણ મહાત્મના
ઉત્થાય ચ મહાપ્રાજ્ઞો વાક્યં દધિમુખો ઽબ્રવીત્

નૈવર્ક્ષરજસા રાજન્ ન ત્વયા નાપિ વાલિના
વનં નિસૃષ્ટપૂર્વં હિ ભક્ષિતં તત્ તુ વાનરૈઃ

એભિઃ પ્રધર્ષિતાશ્ ચૈવ વારિતા વનરક્ષિભિઃ
મધૂન્ય્ અચિન્તયિત્વેમાન્ ભક્ષયન્તિ પિબન્તિ ચ

શિષ્ટમ્ અત્રાપવિધ્યન્તિ ભક્ષયન્તિ તથાપરે
નિવાર્યમાણાસ્ તે સર્વે ભ્રુવૌ વૈ દર્શયન્તિ હિ

ઇમે હિ સંરબ્ધતરાસ્ તથા તૈઃ સંપ્રધર્ષિતાઃ
વારયન્તો વનાત્ તસ્માત્ ક્રુદ્ધૈર્ વાનરપુંગવૈઃ

તતસ્ તૈર્ બહુભિર્ વીરૈર્ વાનરૈર્ વાનરર્ષભાઃ
સંરક્તનયનૈઃ ક્રોધાદ્ ધરયઃ સંપ્રચાલિતાઃ

પાણિભિર્ નિહતાઃ કે ચિત્ કે ચિજ્ જાનુભિર્ આહતાઃ
પ્રકૃષ્ટાશ્ ચ યથાકામં દેવમાર્ગં ચ દર્શિતાઃ

એવમ્ એતે હતાઃ શૂરાસ્ ત્વયિ તિષ્ઠતિ ભર્તરિ
કૃત્સ્નં મધુવનં ચૈવ પ્રકામં તૈઃ પ્રભક્ષ્યતે

એવં વિજ્ઞાપ્યમાનં તુ સુગ્રીવં વાનરર્ષભમ્
અપૃચ્છત્ તં મહાપ્રાજ્ઞો લક્ષ્મણઃ પરવીરહા

કિમ્ અયં વાનરો રાજન્ વનપઃ પ્રત્યુપસ્થિતઃ
કં ચાર્થમ્ અભિનિર્દિશ્ય દુઃખિતો વાક્યમ્ અબ્રવીત્

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ સુગ્રીવો લક્ષ્મણેન મહાત્મના
લક્ષ્મણં પ્રત્યુવાચેદં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ

આર્ય લક્ષ્મણ સંપ્રાહ વીરો દધિમુખઃ કપિઃ
અઙ્ગદપ્રમુખૈર્ વીરૈર્ ભક્ષિતં મધુવાનરૈઃ

નૈષામ્ અકૃતકૃત્યાનામ્ ઈદૃશઃ સ્યાદ્ ઉપક્રમઃ
વનં યથાભિપન્નં તૈઃ સાધિતં કર્મ વાનરૈઃ

દૃષ્ટા દેવી ન સંદેહો ન ચાન્યેન હનૂમતા
ન હ્ય્ અન્યઃ સાધને હેતુઃ કર્મણો ઽસ્ય હનૂમતઃ

કાર્યસિદ્ધિર્ હનુમતિ મતિશ્ ચ હરિપુંગવ
વ્યવસાયશ્ ચ વીર્યં ચ શ્રુતં ચાપિ પ્રતિષ્ઠિતમ્

જામ્બવાન્ યત્ર નેતા સ્યાદ્ અઙ્ગદસ્ય બલેશ્વરઃ
હનૂમાંશ્ ચાપ્ય્ અધિષ્ઠાતા ન તસ્ય ગતિર્ અન્યથા

અઙ્ગદપ્રમુખૈર્ વીરૈર્ હતં મધુવનં કિલ
વિચિન્ત્ય દક્ષિણામ્ આશામ્ આગતૈર્ હરિપુંગવૈઃ

આગતૈશ્ ચ પ્રવિષ્ટં તદ્ યથા મધુવનં હિ તૈઃ
ધર્ષિતં ચ વનં કૃત્સ્નમ્ ઉપયુક્તં ચ વાનરૈઃ
વારિતાઃ સહિતાઃ પાલાસ્ તથા જાનુભિર્ આહતાઃ

એતદર્થમ્ અયં પ્રાપ્તો વક્તું મધુરવાગ્ ઇહ
નામ્ના દધિમુખો નામ હરિઃ પ્રખ્યાતવિક્રમઃ

દૃષ્ટા સીતા મહાબાહો સૌમિત્રે પશ્ય તત્ત્વતઃ
અભિગમ્ય યથા સર્વે પિબન્તિ મધુ વાનરાઃ

ન ચાપ્ય્ અદૃષ્ટ્વા વૈદેહીં વિશ્રુતાઃ પુરુષર્ષભ
વનં દાત્ત વરં દિવ્યં ધર્ષયેયુર્ વનૌકસઃ

તતઃ પ્રહૃષ્ટો ધર્માત્મા લક્ષ્મણઃ સહરાઘવઃ
શ્રુત્વા કર્ણસુખાં વાણીં સુગ્રીવવદનાચ્ ચ્યુતામ્

પ્રાહૃષ્યત ભૃશં રામો લક્ષ્મણશ્ ચ મહાયશાઃ
શ્રુત્વા દધિમુખસ્યેદં સુગ્રીવસ્ તુ પ્રહૃષ્ય ચ
વનપાલં પુનર્ વાક્યં સુગ્રીવઃ પ્રત્યભાષત

પ્રીતો ઽસ્મિ સૌમ્ય યદ્ ભુક્તં વનં તૈઃ કૃતકર્મભિઃ
મર્ષિતં મર્ષણીયં ચ ચેષ્ટિતં કૃતકર્મણામ્

ઇચ્છામિ શીઘ્રં હનુમત્પ્રધાનાન્ શાખામૃગાંસ્ તાન્ મૃગરાજદર્પાન્
દ્રષ્ટું કૃતાર્થાન્ સહ રાઘવાભ્યાં શ્રોતું ચ સીતાધિગમે પ્રયત્નમ્