रामायण · अध्याय 5.060

तान् उवाच हरिश्रेष्ठो हनूमान् वानरर्षभः
अव्यग्रमनसो यूयं मधु सेवत वानराः

श्रुत्वा हनुमतो वाक्यं हरीणां प्रवरो ऽङ्गदः
प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पिबन्तु हरयो मधु

अवश्यं कृतकार्यस्य वाक्यं हनुमतो मया
अकार्यम् अपि कर्तव्यं किम् अङ्ग पुनर् ईदृशम्

अन्दगस्य मुखाच् छ्रुत्वा वचनं वानरर्षभाः
साधु साध्व् इति संहृष्टा वानराः प्रत्यपूजयन्

पूजयित्वाङ्गदं सर्वे वानरा वानरर्षभम्
जग्मुर् मधुवनं यत्र नदीवेग इव द्रुतम्

ते प्रहृष्टा मधुवनं पालान् आक्रम्य वीर्यतः
अतिसर्गाच् च पटवो दृष्ट्वा श्रुत्वा च मैथिलीम्

उत्पत्य च ततः सर्वे वनपालान् समागताः
ताडयन्ति स्म शतशः सक्तान् मधुवने तदा

मधूनि द्रोणमात्राणि बहुभिः परिगृह्य ते
घ्नन्ति स्म सहिताः सर्वे भक्षयन्ति तथापरे

के चित् पीत्वापविध्यन्ति मधूनि मधुपिङ्गलाः
मधूच्चिष्टेन के चिच् च जघ्नुर् अन्योन्यम् उत्कटाः

अपरे वृक्षमूलेषु शाखां गृह्य व्यवस्थितः
अत्यर्थं च मदग्लानाः पर्णान्य् आस्तीर्य शेरते

उन्मत्तभूताः प्लवगा मधुमत्ताश् च हृष्टवत्
क्षिपन्त्य् अपि तथान्योन्यं स्खलन्त्य् अपि तथापरे

के चित् क्ष्वेडान् प्रकुर्वन्ति के चित् कूजन्ति हृष्टवत्
हरयो मधुना मत्ताः के चित् सुप्ता महीतले

ये ऽप्य् अत्र मधुपालाः स्युः प्रेष्या दधिमुखस्य तु
ते ऽपि तैर् वानरैर् भीमैः प्रतिषिद्धा दिशो गताः

जानुभिश् च प्रकृष्टाश् च देवमार्गं च दर्शिताः
अब्रुवन् परमोद्विग्ना गत्वा दधिमुखं वचः

हनूमता दत्तवरैर् हतं मधुवनं बलात्
वयं च जानुभिः कृष्टा देवमार्गं च दर्शिताः

ततो दधिमुखः क्रुद्धो वनपस् तत्र वानरः
हतं मधुवनं श्रुत्वा सान्त्वयाम् आस तान् हरीन्

एतागच्छत गच्छामो वानरान् अतिदर्पितान्
बलेनावारयिष्यामो मधु भक्षयतो वयम्

श्रुत्वा दधिमुखस्येदं वचनं वानरर्षभाः
पुनर् वीरा मधुवनं तेनैव सहिता ययुः

मध्ये चैषां दधिमुखः प्रगृह्य सुमहातरुम्
समभ्यधावद् वेगेना ते च सर्वे प्लवंगमाः

ते शिलाः पादपांश् चापि पाषाणांश् चापि वानराः
गृहीत्वाभ्यागमन् क्रुद्धा यत्र ते कपिकुञ्जराः

ते स्वामिवचनं वीरा हृदयेष्व् अवसज्य तत्
त्वरया ह्य् अभ्यधावन्त सालतालशिलायुधाः

वृक्षस्थांश् च तलस्थांश् च वानरान् बलदर्पितान्
अभ्यक्रामन्त ते वीराः पालास् तत्र सहस्रशः

अथ दृष्ट्वा दधिमुखं क्रुद्धं वानरपुंगवाः
अभ्यधावन्त वेगेन हनूमत्प्रमुखास् तदा

तं सवृक्षं महाबाहुम् आपतन्तं महाबलम्
आर्यकं प्राहरत् तत्र बाहुभ्यां कुपितो ऽङ्गदः

मदान्धश् अ न वेदैनम् आर्यको ऽयं ममेति सः
अथैनं निष्पिपेषाशु वेगवद् वसुधातले

स भग्नबाहुर् विमुखो विह्वलः शोणितोक्षितः
मुमोह सहसा वीरो मुहूर्तं कपिकुञ्जरः

स कथं चिद् विमुक्तस् तैर् वानरैर् वानरर्षभः
उवाचैकान्तम् आगम्य भृत्यांस् तान् समुपागतान्

एते तिष्ठन्तु गच्छामो भर्ता नो यत्र वानरः
सुग्रीवो विपुलग्रीवः सह रामेण तिष्ठति

सर्वं चैवाङ्गदे दोषं श्रावयिष्यामि पार्थिव
अमर्षी वचनं श्रुत्वा घातयिष्यति वानरान्

इष्टं मधुवनं ह्य् एतत् सुग्रीवस्य महात्मनः
पितृपैतामहं दिव्यं देवैर् अपि दुरासदम्

स वानरान् इमान् सर्वान् मधुलुब्धान् गतायुषः
घातयिष्यति दण्डेन सुग्रीवः ससुहृज्जनान्

वध्या ह्य् एते दुरात्मानो नृपाज्ञा परिभाविनः
अमर्षप्रभवो रोषः सफलो नो भविष्यति

एवम् उक्त्वा दधिमुखो वनपालान् महाबलः
जगाम सहसोत्पत्य वनपालैः समन्वितः

निमेषान्तरमात्रेण स हि प्राप्तो वनालयः
सहस्रांशुसुतो धीमान् सुग्रीवो यत्र वानरः

रामं च लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा सुग्रीवम् एव च
समप्रतिष्ठां जगतीम् आकाशान् निपपात ह

स निपत्य महावीर्यः सर्वैस् तैः परिवारितः
हरिर् दधिमुखः पालैः पालानां परमेश्वरः

स दीनवदनो भूत्वा कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम्
सुग्रीवस्य शुभौ मूर्ध्ना चरणौ प्रत्यपीडयत्