રામાયણ · અધ્યાય 5.035

સીતા તદ્ વચનં શ્રુત્વા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના
હનૂમન્તમ્ ઉવાચેદં ધર્માર્થસહિતં વચઃ

અમૃતં વિષસંસૃષ્ટં ત્વયા વાનરભાષિતમ્
યચ્ ચ નાન્યમના રામો યચ્ ચ શોકપરાયણઃ

ઐશ્વર્યે વા સુવિસ્તીર્ણે વ્યસને વા સુદારુણે
રજ્જ્વેવ પુરુષં બદ્ધ્વા કૃતાન્તઃ પરિકર્ષતિ

વિધિર્ નૂનમ્ અસંહાર્યઃ પ્રાણિનાં પ્લવગોત્તમ
સૌમિત્રિં માં ચ રામં ચ વ્યસનૈઃ પશ્ય મોહિતાન્

શોકસ્યાસ્ય કદા પારં રાઘવો ઽધિગમિષ્યતિ
પ્લવમાનઃ પરિશ્રાન્તો હતનૌઃ સાગરે યથા

રાક્ષસાનાં ક્ષયં કૃત્વા સૂદયિત્વા ચ રાવણમ્
લઙ્કામ્ ઉન્મૂલિતાં કૃત્વા કદા દ્રક્ષ્યતિ માં પતિઃ

સ વાચ્યઃ સંત્વરસ્વેતિ યાવદ્ એવ ન પૂર્યતે
અયં સંવત્સરઃ કાલસ્ તાવદ્ ધિ મમ જીવિતમ્

વર્તતે દશમો માસો દ્વૌ તુ શેષૌ પ્લવંગમ
રાવણેન નૃશંસેન સમયો યઃ કૃતો મમ

વિભીષણેન ચ ભ્રાત્રા મમ નિર્યાતનં પ્રતિ
અનુનીતઃ પ્રયત્નેન ન ચ તત્ કુરુતે મતિમ્

મમ પ્રતિપ્રદાનં હિ રાવણસ્ય ન રોચતે
રાવણં માર્ગતે સંખ્યે મૃત્યુઃ કાલવશં ગતમ્

જ્યેષ્ઠા કન્યાનલા નમ વિભીષણસુતા કપે
તયા મમૈતદ્ આખ્યાતં માત્રા પ્રહિતયા સ્વયમ્

અવિન્ધ્યો નામ મેધાવી વિદ્વાન્ રાક્ષસપુંગવઃ
ધૃતિમાઞ્ શીલવાન્ વૃદ્ધો રાવણસ્ય સુસંમતઃ

રામાત્ ક્ષયમ્ અનુપ્રાપ્તં રક્ષસાં પ્રત્યચોદયત્
ન ચ તસ્યાપિ દુષ્ટાત્મા શૃણોતિ વચનં હિતમ્

આશંસેતિ હરિશ્રેષ્ઠ ક્ષિપ્રં માં પ્રાપ્સ્યતે પતિઃ
અન્તરાત્મા હિ મે શુદ્ધસ્ તસ્મિંશ્ ચ બહવો ગુણાઃ

ઉત્સાહઃ પૌરુષં સત્ત્વમ્ આનૃશંસ્યં કૃતજ્ઞતા
વિક્રમશ્ ચ પ્રભાવશ્ ચ સન્તિ વાનરરાઘવે

ચતુર્દશસહસ્રાણિ રાક્ષસાનાં જઘાન યઃ
જનસ્થાને વિના ભ્રાત્રા શત્રુઃ કસ્ તસ્ય નોદ્વિજેત્

ન સ શક્યસ્ તુલયિતું વ્યસનૈઃ પુરુષર્ષભઃ
અહં તસ્યાનુભાવજ્ઞા શક્રસ્યેવ પુલોમજા

શરજાલાંશુમાઞ્ શૂરઃ કપે રામદિવાકરઃ
શત્રુરક્ષોમયં તોયમ્ ઉપશોષં નયિષ્યતિ

ઇતિ સંજલ્પમાનાં તાં રામાર્થે શોકકર્શિતામ્
અશ્રુસંપૂર્ણવદનામ્ ઉવાચ હનુમાન્ કપિઃ

શ્રુત્વૈવ તુ વચો મહ્યં ક્ષિપ્રમ્ એષ્યતિ રાઘવઃ
ચમૂં પ્રકર્ષન્ મહતીં હર્યૃક્ષગણસંકુલામ્

અથ વા મોચયિષ્યામિ તામ્ અદ્યૈવ હિ રાક્ષસાત્
અસ્માદ્ દુઃખાદ્ ઉપારોહ મમ પૃષ્ઠમ્ અનિન્દિતે

ત્વં હિ પૃષ્ઠગતાં કૃત્વા સંતરિષ્યામિ સાગરમ્
શક્તિર્ અસ્તિ હિ મે વોઢું લઙ્કામ્ અપિ સરાવણામ્

અહં પ્રસ્રવણસ્થાય રાઘવાયાદ્ય મૈથિલિ
પ્રાપયિષ્યામિ શક્રાય હવ્યં હુતમ્ ઇવાનલઃ

દ્રક્ષ્યસ્ય્ અદ્યૈવ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્
વ્યવસાય સમાયુક્તં વિષ્ણું દૈત્યવધે યથા

ત્વદ્દર્શનકૃતોત્સાહમ્ આશ્રમસ્થં મહાબલમ્
પુરંદરમ્ ઇવાસીનં નાગરાજસ્ય મૂર્ધનિ

પૃષ્ઠમ્ આરોહ મે દેવિ મા વિકાઙ્ક્ષસ્વ શોભને
યોગમ્ અન્વિચ્છ રામેણ શશાઙ્કેનેવ રોહિણી

કથયન્તીવ ચન્દ્રેણ સૂર્યેણેવ સુવર્ચલા
મત્પૃષ્ઠમ્ અધિરુહ્ય ત્વં તરાકાશમહાર્ણવમ્

ન હિ મે સંપ્રયાતસ્ય ત્વામ્ ઇતો નયતો ઽઙ્ગને
અનુગન્તું ગતિં શક્તાઃ સર્વે લઙ્કાનિવાસિનઃ

યથૈવાહમ્ ઇહ પ્રાપ્તસ્ તથૈવાહમ્ અસંશયમ્
યાસ્યામિ પશ્ય વૈદેહિ ત્વામ્ ઉદ્યમ્ય વિહાયસં

મૈથિલી તુ હરિશ્રેષ્ઠાચ્ છ્રુત્વા વચનમ્ અદ્ભુતમ્
હર્ષવિસ્મિતસર્વાઙ્ગી હનૂમન્તમ્ અથાબ્રવીત્

હનૂમન્ દૂરમ્ અધ્વનં કથં માં વોઢુમ્ ઇચ્છસિ
તદ્ એવ ખલુ તે મન્યે કપિત્વં હરિયૂથપ

કથં વાલ્પશરીરસ્ ત્વં મામ્ ઇતો નેતુમ્ ઇચ્છસિ
સકાશં માનવેન્દ્રસ્ય ભર્તુર્ મે પ્લવગર્ષભ

સીતાયા વચનં શ્રુત્વા હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ
ચિન્તયામ્ આસ લક્ષ્મીવાન્ નવં પરિભવં કૃતમ્

ન મે જાનાતિ સત્ત્વં વા પ્રભાવં વાસિતેક્ષણા
તસ્માત્ પશ્યતુ વૈદેહી યદ્ રૂપં મમ કામતઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય હનુમાંસ્ તદા પ્લવગસત્તમઃ
દર્શયામ્ આસ વૈદેહ્યાઃ સ્વરૂપમ્ અરિમર્દનઃ

સ તસ્માત્ પાદપાદ્ ધીમાન્ આપ્લુત્ય પ્લવગર્ષભઃ
તતો વર્ધિતુમ્ આરેભે સીતાપ્રત્યયકારણાત્

મેરુમન્દારસંકાશો બભૌ દીપ્તાનલપ્રભઃ
અગ્રતો વ્યવતસ્થે ચ સીતાયા વાનરર્ષભઃ

હરિઃ પર્વતસંકાશસ્ તામ્રવક્ત્રો મહાબલઃ
વજ્રદંષ્ટ્રનખો ભીમો વૈદેહીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

સપર્વતવનોદ્દેશાં સાટ્ટપ્રાકારતોરણામ્
લઙ્કામ્ ઇમાં સનથાં વા નયિતું શક્તિર્ અસ્તિ મે

તદ્ અવસ્થાપ્ય તાં બુદ્ધિર્ અલં દેવિ વિકાઙ્ક્ષયા
વિશોકં કુરુ વૈદેહિ રાઘવં સહલક્ષ્મણમ્

તં દૃષ્ટ્વાચલસંકાશમ્ ઉવાચ જનકાત્મજા
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષી મારુતસ્યૌરસં સુતમ્

તવ સત્ત્વં બલં ચૈવ વિજાનામિ મહાકપે
વાયોર્ ઇવ ગતિં ચાપિ તેજશ્ ચાગ્નિર્ ઇવાદ્ભુતમ્

પ્રાકૃતો ઽન્યઃ કથં ચેમાં ભૂમિમ્ આગન્તુમ્ અર્હતિ
ઉદધેર્ અપ્રમેયસ્ય પારં વાનરપુંગવ

જાનામિ ગમને શક્તિં નયને ચાપિ તે મમ
અવશ્યં સામ્પ્રધાર્યાશુ કાર્યસિદ્ધિર્ ઇહાત્મનઃ

અયુક્તં તુ કપિશ્રેષ્ઠ મયા ગન્તું ત્વયા સહ
વાયુવેગસવેગસ્ય વેગો માં મોહયેત્ તવ

અહમ્ આકાશમ્ આસક્તા ઉપર્ય્ ઉપરિ સાગરમ્
પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠાદ્ ભયાદ્ વેગેન ગચ્છતઃ

પતિતા સાગરે ચાહં તિમિનક્રઝષાકુલે
ભયેયમ્ આશુ વિવશા યાદસામ્ અન્નમ્ ઉત્તમમ્

ન ચ શક્ષ્યે ત્વયા સાર્ધં ગન્તું શત્રુવિનાશન
કલત્રવતિ સંદેહસ્ ત્વય્ય્ અપિ સ્યાદ્ અસંશયમ્

હ્રિયમાણાં તુ માં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસા ભીમવિક્રમાઃ
અનુગચ્છેયુર્ આદિષ્ટા રાવણેન દુરાત્મના

તૈસ્ ત્વં પરિવૃતઃ શૂરૈઃ શૂલમ્ ઉદ્ગર પાણિભિઃ
ભવેસ્ ત્વં સંશયં પ્રાપ્તો મયા વીર કલત્રવાન્

સાયુધા બહવો વ્યોમ્નિ રાક્ષસાસ્ ત્વં નિરાયુધઃ
કથં શક્ષ્યસિ સંયાતું માં ચૈવ પરિરક્ષિતુમ્

યુધ્યમાનસ્ય રક્ષોભિસ્ તતસ્ તૈઃ ક્રૂરકર્મભિઃ
પ્રપતેયં હિ તે પૃષ્ઠદ્ ભયાર્તા કપિસત્તમ

અથ રક્ષાંસિ ભીમાનિ મહાન્તિ બલવન્તિ ચ
કથં ચિત્ સામ્પરાયે ત્વાં જયેયુઃ કપિસત્તમ

અથ વા યુધ્યમાનસ્ય પતેયં વિમુખસ્ય તે
પતિતાં ચ ગૃહીત્વા માં નયેયુઃ પાપરાક્ષસાઃ

માં વા હરેયુસ્ ત્વદ્ધસ્તાદ્ વિશસેયુર્ અથાપિ વા
અવ્યવસ્થૌ હિ દૃશ્યેતે યુદ્ધે જયપરાજયૌ

અહં વાપિ વિપદ્યેયં રક્ષોભિર્ અભિતર્જિતા
ત્વત્પ્રયત્નો હરિશ્રેષ્ઠ ભવેન્ નિષ્ફલ એવ તુ

કામં ત્વમ્ અપિ પર્યાપ્તો નિહન્તું સર્વરાક્ષસાન્
રાઘવસ્ય યશો હીયેત્ ત્વયા શસ્તૈસ્ તુ રાક્ષસૈઃ

અથ વાદાય રક્ષાંસિ ન્યસ્યેયુઃ સંવૃતે હિ મામ્
યત્ર તે નાભિજાનીયુર્ હરયો નાપિ રાઘવઃ

આરમ્ભસ્ તુ મદર્થો ઽયં તતસ્ તવ નિરર્થકઃ
ત્વયા હિ સહ રામસ્ય મહાન્ આગમને ગુણઃ

મયિ જીવિતમ્ આયત્તં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ
ભ્રાતૄણાં ચ મહાબાહો તવ રાજકુલસ્ય ચ

તૌ નિરાશૌ મદર્થે તુ શોકસંતાપકર્શિતૌ
સહ સર્વર્ક્ષહરિભિસ્ ત્યક્ષ્યતઃ પ્રાણસંગ્રહમ્

ભર્તુર્ ભક્તિં પુરસ્કૃત્ય રામાદ્ અન્યસ્ય વાનર
નાહં સ્પ્રષ્ટું પદા ગાત્રમ્ ઇચ્છેયં વાનરોત્તમ

યદ્ અહં ગાત્રસંસ્પર્શં રાવણસ્ય ગતા બલાત્
અનીશા કિં કરિષ્યામિ વિનાથા વિવશા સતી

યદિ રામો દશગ્રીવમ્ ઇહ હત્વા સરાક્ષસં
મામ્ ઇતો ગૃહ્ય ગચ્છેત તત્ તસ્ય સદૃશં ભવેત્

શ્રુતા હિ દૃષ્ટાશ્ ચ મયા પરાક્રમા મહાત્મનસ્ તસ્ય રણાવમર્દિનઃ
ન દેવગન્ધર્વભુજંગરાક્ષસા ભવન્તિ રામેણ સમા હિ સંયુગે

સમીક્ષ્ય તં સંયતિ ચિત્રકાર્મુકં મહાબલં વાસવતુલ્યવિક્રમમ્
સલક્ષ્મણં કો વિષહેત રાઘવં હુતાશનં દીપ્તમ્ ઇવાનિલેરિતમ્

સલક્ષ્મણં રાઘવમ્ આજિમર્દનં દિશાગજં મત્તમ્ ઇવ વ્યવસ્થિતમ્
સહેત કો વાનરમુખ્ય સંયુગે યુગાન્તસૂર્યપ્રતિમં શરાર્ચિષમ્

સ મે હરિશ્રેષ્ઠ સલક્ષ્મણં પતિં સયૂથપં ક્ષિપ્રમ્ ઇહોપપાદય
ચિરાય રામં પ્રતિ શોકકર્શિતાં કુરુષ્વ માં વાનરમુખ્ય હર્ષિતામ્