રામાયણ · અધ્યાય 5.036

તતઃ સ કપિશાર્દૂલસ્ તેન વાક્યેન હર્ષિતઃ
સીતામ્ ઉવાચ તચ્ છ્રુત્વા વાક્યં વાક્યવિશારદઃ

યુક્તરૂપં ત્વયા દેવિ ભાષિતં શુભદર્શને
સદૃશં સ્ત્રીસ્વભાવસ્ય સાધ્વીનાં વિનયસ્ય ચ

સ્ત્રીત્વં ન તુ સમર્થં હિ સાગરં વ્યતિવર્તિતુમ્
મામ્ અધિષ્ઠાય વિસ્તીર્ણં શતયોજનમ્ આયતમ્

દ્વિતીયં કારણં યચ્ ચ બ્રવીષિ વિનયાન્વિતે
રામાદ્ અન્યસ્ય નાર્હામિ સંસ્પર્શમ્ ઇતિ જાનકિ

એતત્ તે દેવિ સદૃશં પત્ન્યાસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ
કા હ્ય્ અન્યા ત્વામ્ ઋતે દેવિ બ્રૂયાદ્ વચનમ્ ઈદૃશમ્

શ્રોષ્યતે ચૈવ કાકુત્સ્થઃ સર્વં નિરવશેષતઃ
ચેષ્ટિતં યત્ ત્વયા દેવિ ભાષિતં મમ ચાગ્રતઃ

કારણૈર્ બહુભિર્ દેવિ રામ પ્રિયચિકીર્ષયા
સ્નેહપ્રસ્કન્નમનસા મયૈતત્ સમુદીરિતમ્

લઙ્કાયા દુષ્પ્રવેશત્વાદ્ દુસ્તરત્વાન્ મહોદધેઃ
સામર્થ્યાદ્ આત્મનશ્ ચૈવ મયૈતત્ સમુદાહૃતમ્

ઇચ્છામિ ત્વાં સમાનેતુમ્ અદ્યૈવ રઘુબન્ધુના
ગુરુસ્નેહેન ભક્ત્યા ચ નાન્યથા તદ્ ઉદાહૃતમ્

યદિ નોત્સહસે યાતું મયા સાર્ધમ્ અનિન્દિતે
અભિજ્ઞાનં પ્રયચ્છ ત્વં જાનીયાદ્ રાઘવો હિ યત્

એવમ્ ઉક્તા હનુમતા સીતા સુરસુતોપમા
ઉવાચ વચનં મન્દં બાષ્પપ્રગ્રથિતાક્ષરમ્

ઇદં શ્રેષ્ઠમ્ અભિજ્ઞાનં બ્રૂયાસ્ ત્વં તુ મમ પ્રિયમ્
શૈલસ્ય ચિત્રકૂટસ્ય પાદે પૂર્વોત્તરે તદા

તાપસાશ્રમવાસિન્યાઃ પ્રાજ્યમૂલફલોદકે
તસ્મિન્ સિદ્ધાશ્રમે દેશે મન્દાકિન્યા અદૂરતઃ

તસ્યોપવનષણ્ડેષુ નાનાપુષ્પસુગન્ધિષુ
વિહૃત્ય સલિલક્લિન્ના તવાઙ્કે સમુપાવિશમ્

પર્યાયેણ પ્રસુપ્તશ્ ચ મમાઙ્કે ભરતાગ્રજઃ

તતો માંસસમાયુક્તો વાયસઃ પર્યતુણ્ડયત્
તમ્ અહં લોષ્ટમ્ ઉદ્યમ્ય વારયામિ સ્મ વાયસં

દારયન્ સ ચ માં કાકસ્ તત્રૈવ પરિલીયતે
ન ચાપ્ય્ ઉપરમન્ માંસાદ્ ભક્ષાર્થી બલિભોજનઃ

ઉત્કર્ષન્ત્યાં ચ રશનાં ક્રુદ્ધાયાં મયિ પક્ષિણે
સ્રંસમાને ચ વસને તતો દૃષ્ટા ત્વયા હ્ય્ અહમ્

ત્વયા વિહસિતા ચાહં ક્રુદ્ધા સંલજ્જિતા તદા
ભક્ષ્ય ગૃદ્ધેન કાલેન દારિતા ત્વામ્ ઉપાગતા

આસીનસ્ય ચ તે શ્રાન્તા પુનર્ ઉત્સઙ્ગમ્ આવિશમ્
ક્રુધ્યન્તી ચ પ્રહૃષ્ટેન ત્વયાહં પરિસાન્ત્વિતા

બાષ્પપૂર્ણમુખી મન્દં ચક્ષુષી પરિમાર્જતી
લક્ષિતાહં ત્વયા નાથ વાયસેન પ્રકોપિતા

આશીવિષ ઇવ ક્રુદ્ધઃ શ્વસાન્ વાક્યમ્ અભાષથાઃ
કેન તે નાગનાસોરુ વિક્ષતં વૈ સ્તનાન્તરમ્
કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ પઞ્ચવક્ત્રેણ ભોગિના

વીક્ષમાણસ્ તતસ્ તં વૈ વાયસં સમવૈક્ષથાઃ
નખૈઃ સરુધિરૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ મામ્ એવાભિમુખં સ્થિતમ્

પુત્રઃ કિલ સ શક્રસ્ય વાયસઃ પતતાં વરઃ
ધરાન્તરચરઃ શીઘ્રં પવનસ્ય ગતૌ સમઃ

તતસ્ તસ્મિન્ મહાબાહુઃ કોપસંવર્તિતેક્ષણઃ
વાયસે કૃતવાન્ ક્રૂરાં મતિં મતિમતાં વર

સ દર્ભસંસ્તરાદ્ ગૃહ્ય બ્રહ્મણો ઽસ્ત્રેણ યોજયઃ
સ દીપ્ત ઇવ કાલાગ્નિર્ જજ્વાલાભિમુખો દ્વિજમ્

ચિક્ષેપિથ પ્રદીપ્તાં તામ્ ઇષીકાં વાયસં પ્રતિ
અનુસૃષ્ટસ્ તદા કાલો જગામ વિવિધાં ગતિમ્
ત્રાણકામ ઇમં લોકં સર્વં વૈ વિચચાર હ

સ પિત્રા ચ પરિત્યક્તઃ સુરૈઃ સર્વૈર્ મહર્ષિભિઃ
ત્રીંલ્ લોકાન્ સંપરિક્રમ્ય ત્વામ્ એવ શરણં ગતઃ

તં ત્વં નિપતિતં ભૂમૌ શરણ્યઃ શરણાગતમ્
વધાર્હમ્ અપિ કાકુત્સ્થ કૃપયા પર્યપાલયઃ
ન શર્મ લબ્ધ્વા લોકેષુ ત્વામ્ એવ શરણં ગતઃ

પરિદ્યૂનં વિષણ્ણં ચ સ ત્વમ્ આયાન્તમ્ ઉક્તવાન્
મોઘં કર્તું ન શક્યં તુ બ્રાહ્મમ્ અસ્ત્રં તદ્ ઉચ્યતામ્

તતસ્ તસ્યાક્ષિ કાકસ્ય હિનસ્તિ સ્મ સ દક્ષિણમ્

સ તે તદા નમસ્કૃત્વા રાજ્ઞે દશરથાય ચ
ત્વયા વીર વિસૃષ્ટસ્ તુ પ્રતિપેદે સ્વમ્ આલયમ્

મત્કૃતે કાકમાત્રે ઽપિ બ્રહ્માસ્ત્રં સમુદીરિતમ્
કસ્માદ્ યો માં હરત્ ત્વત્તઃ ક્ષમસે તં મહીપતે

સ કુરુષ્વ મહોત્સાહં કૃપાં મયિ નરર્ષભ
આનૃશંસ્યં પરો ધર્મસ્ ત્વત્ત એવ મયા શ્રુતઃ

જાનામિ ત્વાં મહાવીર્યં મહોત્સાહં મહાબલમ્
અપારપારમ્ અક્ષોભ્યં ગામ્ભીર્યાત્ સાગરોપમમ્
ભર્તારં સસમુદ્રાયા ધરણ્યા વાસવોપમમ્

એવમ્ અસ્ત્રવિદાં શ્રેષ્ઠઃ સત્ત્વવાન્ બલવાન્ અપિ
કિમર્થમ્ અસ્ત્રં રક્ષઃસુ ન યોજયસિ રાઘવ

ન નાગા નાપિ ગન્ધર્વા નાસુરા ન મરુદ્ગણાઃ
રામસ્ય સમરે વેગં શક્તાઃ પ્રતિ સમાધિતુમ્

તસ્યા વીર્યવતઃ કશ્ ચિદ્ યદ્ય્ અસ્તિ મયિ સંભ્રમઃ
કિમર્થં ન શરૈસ્ તીક્ષ્ણૈઃ ક્ષયં નયતિ રાક્ષસાન્

ભ્રાતુર્ આદેશમ્ આદાય લક્ષ્મણો વા પરંતપઃ
કસ્ય હેતોર્ ન માં વીરઃ પરિત્રાતિ મહાબલઃ

યદિ તૌ પુરુષવ્યાઘ્રૌ વાય્વિન્દ્રસમતેજસૌ
સુરાણામ્ અપિ દુર્ધર્ષો કિમર્થં મામ્ ઉપેક્ષતઃ

મમૈવ દુષ્કૃતં કિં ચિન્ મહદ્ અસ્તિ ન સંશયઃ
સમર્થાવ્ અપિ તૌ યન્ માં નાવેક્ષેતે પરંતપૌ

કૌસલ્યા લોકભર્તારં સુષુવે યં મનસ્વિની
તં મમાર્થે સુખં પૃચ્છ શિરસા ચાભિવાદય

સ્રજશ્ ચ સર્વરત્નાનિ પ્રિયા યાશ્ ચ વરાઙ્ગનાઃ
ઐશ્વર્યં ચ વિશાલાયાં પૃથિવ્યામ્ અપિ દુર્લભમ્

પિતરં માતરં ચૈવ સંમાન્યાભિપ્રસાદ્ય ચ
અનુપ્રવ્રજિતો રામં સુમિત્રા યેન સુપ્રજાઃ
આનુકૂલ્યેન ધર્માત્મા ત્યક્ત્વા સુખમ્ અનુત્તમમ્

અનુગચ્છતિ કાકુત્સ્થં ભ્રાતરં પાલયન્ વને
સિંહસ્કન્ધો મહાબાહુર્ મનસ્વી પ્રિયદર્શનઃ

પિતૃવદ્ વર્તતે રામે માતૃવન્ માં સમાચરન્
હ્રિયમાણાં તદા વીરો ન તુ માં વેદ લક્ષ્મણઃ

વૃદ્ધોપસેવી લક્ષ્મીવાઞ્ શક્તો ન બહુભાષિતા
રાજપુત્રઃ પ્રિયશ્રેષ્ઠઃ સદૃશઃ શ્વશુરસ્ય મે

મત્તઃ પ્રિયતરો નિત્યં ભ્રાતા રામસ્ય લક્ષ્મણઃ
નિયુક્તો ધુરિ યસ્યાં તુ તામ્ ઉદ્વહતિ વીર્યવાન્

યં દૃષ્ટ્વા રાઘવો નૈવ વૃદ્ધમ્ આર્યમ્ અનુસ્મરત્
સ મમાર્થાય કુશલં વક્તવ્યો વચનાન્ મમ
મૃદુર્ નિત્યં શુચિર્ દક્ષઃ પ્રિયો રામસ્ય લક્ષ્મણઃ

ઇદં બ્રૂયાશ્ ચ મે નાથં શૂરં રામં પુનઃ પુનઃ
જીવિતં ધારયિષ્યામિ માસં દશરથાત્મજ
ઊર્ધ્વં માસાન્ ન જીવેયં સત્યેનાહં બ્રવીમિ તે

રાવણેનોપરુદ્ધાં માં નિકૃત્યા પાપકર્મણા
ત્રાતુમ્ અર્હસિ વીર ત્વં પાતાલાદ્ ઇવ કૌશિકીમ્

તતો વસ્ત્રગતં મુક્ત્વા દિવ્યં ચૂડામણિં શુભમ્
પ્રદેયો રાઘવાયેતિ સીતા હનુમતે દદૌ

પ્રતિગૃહ્ય તતો વીરો મણિરત્નમ્ અનુત્તમમ્
અઙ્ગુલ્યા યોજયામ્ આસ ન હ્ય્ અસ્યા પ્રાભવદ્ ભુજઃ

મણિરત્નં કપિવરઃ પ્રતિગૃહ્યાભિવાદ્ય ચ
સીતાં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા પ્રણતઃ પાર્શ્વતઃ સ્થિતઃ

હર્ષેણ મહતા યુક્તઃ સીતાદર્શનજેન સઃ
હૃદયેન ગતો રામં શરીરેણ તુ વિષ્ઠિતઃ

મણિવરમ્ ઉપગૃહ્ય તં મહાર્હં જનકનૃપાત્મજયા ધૃતં પ્રભાવાત્
ગિરિવરપવનાવધૂતમુક્તઃ સુખિતમનાઃ પ્રતિસંક્રમં પ્રપેદે