રામાયણ · અધ્યાય 5.028

હનુમાન્ અપિ વિક્રાન્તઃ સર્વં શુશ્રાવ તત્ત્વતઃ
સીતાયાસ્ ત્રિજટાયાશ્ ચ રાક્ષસીનાં ચ તર્જનમ્

અવેક્ષમાણસ્ તાં દેવીં દેવતામ્ ઇવ નન્દને
તતો બહુવિધાં ચિન્તાં ચિન્તયામ્ આસ વાનરઃ

યાં કપીનાં સહસ્રાણિ સુબહૂન્ય્ અયુતાનિ ચ
દિક્ષુ સર્વાસુ માર્ગન્તે સેયમ્ આસાદિતા મયા

ચારેણ તુ સુયુક્તેન શત્રોઃ શક્તિમ્ અવેક્ષિતા
ગૂઢેન ચરતા તાવદ્ અવેક્ષિતમ્ ઇદં મયા

રાક્ષસાનાં વિશેષશ્ ચ પુરી ચેયમ્ અવેક્ષિતા
રાક્ષસાધિપતેર્ અસ્ય પ્રભાવો રાવણસ્ય ચ

યુક્તં તસ્યાપ્રમેયસ્ય સર્વસત્ત્વદયાવતઃ
સમાશ્વાસયિતું ભાર્યાં પતિદર્શનકાઙ્ક્ષિણીમ્

અહમ્ આશ્વાસયામ્ય્ એનાં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્
અદૃષ્ટદુઃખાં દુઃખસ્ય ન હ્ય્ અન્તમ્ અધિગચ્છતીમ્

યદિ હ્ય્ અહમ્ ઇમાં દેવીં શોકોપહતચેતનામ્
અનાશ્વાસ્ય ગમિષ્યામિ દોષવદ્ ગમનં ભવેત્

ગતે હિ મયિ તત્રેયં રાજપુત્રી યશસ્વિની
પરિત્રાણમ્ અવિન્દન્તી જાનકી જીવિતં ત્યજેત્

મયા ચ સ મહાબાહુઃ પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનઃ
સમાશ્વાસયિતું ન્યાય્યઃ સીતાદર્શનલાલસઃ

નિશાચરીણાં પ્રત્યક્ષમ્ અક્ષમં ચાભિભાષણમ્
કથં નુ ખલુ કર્તવ્યમ્ ઇદં કૃચ્છ્ર ગતો હ્ય્ અહમ્

અનેન રાત્રિશેષેણ યદિ નાશ્વાસ્યતે મયા
સર્વથા નાસ્તિ સંદેહઃ પરિત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્

રામશ્ ચ યદિ પૃચ્છેન્ માં કિં માં સીતાબ્રવીદ્ વચઃ
કિમ્ અહં તં પ્રતિબ્રૂયામ્ અસંભાષ્ય સુમધ્યમામ્

સીતાસંદેશરહિતં મામ્ ઇતસ્ ત્વરયા ગતમ્
નિર્દહેદ્ અપિ કાકુત્સ્થઃ ક્રુદ્ધસ્ તીવ્રેણ ચક્ષુષા

યદિ ચેદ્ યોજયિષ્યામિ ભર્તારં રામકારણાત્
વ્યર્થમ્ આગમનં તસ્ય સસૈન્યસ્ય ભવિષ્યતિ

અન્તરં ત્વ્ અહમ્ આસાદ્ય રાક્ષસીનામ્ ઇહ સ્થિતઃ
શનૈર્ આશ્વાસયિષ્યામિ સંતાપબહુલામ્ ઇમામ્

અહં હ્ય્ અતિતનુશ્ ચૈવ વનરશ્ ચ વિશેષતઃ
વાચં ચોદાહરિષ્યામિ માનુષીમ્ ઇહ સંસ્કૃતામ્

યદિ વાચં પ્રદાસ્યામિ દ્વિજાતિર્ ઇવ સંસ્કૃતામ્
રાવણં મન્યમાના માં સીતા ભીતા ભવિષ્યતિ

અવશ્યમ્ એવ વક્તવ્યં માનુષં વાક્યમ્ અર્થવત્
મયા સાન્ત્વયિતું શક્યા નાન્યથેયમ્ અનિન્દિતા

સેયમ્ આલોક્ય મે રૂપં જાનકી ભાષિતં તથા
રક્ષોભિસ્ ત્રાસિતા પૂર્વં ભૂયસ્ ત્રાસં ગમિષ્યતિ

તતો જાતપરિત્રાસા શબ્દં કુર્યાન્ મનસ્વિની
જાનમાના વિશાલાક્ષી રાવણં કામરૂપિણમ્

સીતયા ચ કૃતે શબ્દે સહસા રાક્ષસીગણઃ
નાનાપ્રહરણો ઘોરઃ સમેયાદ્ અન્તકોપમઃ

તતો માં સંપરિક્ષિપ્ય સર્વતો વિકૃતાનનાઃ
વધે ચ ગ્રહણે ચૈવ કુર્યુર્ યત્નં યથાબલમ્

તં માં શાખાઃ પ્રશાખાશ્ ચ સ્કન્ધાંશ્ ચોત્તમશાખિનામ્
દૃષ્ટ્વા વિપરિધાવન્તં ભવેયુર્ ભયશઙ્કિતાઃ

મમ રૂપં ચ સંપ્રેક્ષ્ય વનં વિચરતો મહત્
રાક્ષસ્યો ભયવિત્રસ્તા ભવેયુર્ વિકૃતાનનાઃ

તતઃ કુર્યુઃ સમાહ્વાનં રાક્ષસ્યો રક્ષસામ્ અપિ
રાક્ષસેન્દ્રનિયુક્તાનાં રાક્ષસેન્દ્રનિવેશને

તે શૂલશરનિસ્ત્રિંશ વિવિધાયુધપાણયઃ
આપતેયુર્ વિમર્દે ઽસ્મિન્ વેગેનોદ્વિગ્નકારિણઃ

સંક્રુદ્ધસ્ તૈસ્ તુ પરિતો વિધમન્ રક્ષસાં બલમ્
શક્નુયં ન તુ સંપ્રાપ્તું પરં પારં મહોદધેઃ

માં વા ગૃહ્ણીયુર્ આપ્લુત્ય બહવઃ શીઘ્રકારિણઃ
સ્યાદ્ ઇયં ચાગૃહીતાર્થા મમ ચ ગ્રહણં ભવેત્

હિંસાભિરુચયો હિંસ્યુર્ ઇમાં વા જનકાત્મજામ્
વિપન્નં સ્યાત્ તતઃ કાર્યં રામસુગ્રીવયોર્ ઇદમ્

ઉદ્દેશે નષ્ટમાર્ગે ઽસ્મિન્ રાક્ષસૈઃ પરિવારિતે
સાગરેણ પરિક્ષિપ્તે ગુપ્તે વસતિ જાનકી

વિશસ્તે વા ગૃહીતે વા રક્ષોભિર્ મયિ સંયુગે
નાન્યં પશ્યામિ રામસ્ય સહાયં કાર્યસાધને

વિમૃશંશ્ ચ ન પશ્યામિ યો હતે મયિ વાનરઃ
શતયોજનવિસ્તીર્ણં લઙ્ઘયેત મહોદધિમ્

કામં હન્તું સમર્થો ઽસ્મિ સહસ્રાણ્ય્ અપિ રક્ષસામ્
ન તુ શક્ષ્યામિ સંપ્રાપ્તું પરં પારં મહોદધેઃ

અસત્યાનિ ચ યુદ્ધાનિ સંશયો મે ન રોચતે
કશ્ ચ નિઃસંશયં કાર્યં કુર્યાત્ પ્રાજ્ઞઃ સસંશયમ્

એષ દોષો મહાન્ હિ સ્યાન્ મમ સીતાભિભાષણે
પ્રાણત્યાગશ્ ચ વૈદેહ્યા ભવેદ્ અનભિભાષણે

ભૂતાશ્ ચાર્થા વિનશ્યન્તિ દેશકાલવિરોધિતાઃ
વિક્લવં દૂતમ્ આસાદ્ય તમઃ સૂર્યોદયે યથા

અર્થાનર્થાન્તરે બુદ્ધિર્ નિશ્ચિતાપિ ન શોભતે
ઘાતયન્તિ હિ કાર્યાણિ દૂતાઃ પણ્ડિતમાનિનઃ

ન વિનશ્યેત્ કથં કાર્યં વૈક્લવ્યં ન કથં ભવેત્
લઙ્ઘનં ચ સમુદ્રસ્ય કથં નુ ન વૃથા ભવેત્

કથં નુ ખલુ વાક્યં મે શૃણુયાન્ નોદ્વિજેત ચ
ઇતિ સંચિન્ત્ય હનુમાંશ્ ચકાર મતિમાન્ મતિમ્

રામમ્ અક્લિષ્ટકર્માણં સ્વબન્ધુમ્ અનુકીર્તયન્
નૈનામ્ ઉદ્વેજયિષ્યામિ તદ્ બન્ધુગતમાનસામ્

ઇક્ષ્વાકૂણાં વરિષ્ઠસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ
શુભાનિ ધર્મયુક્તાનિ વચનાનિ સમર્પયન્

શ્રાવયિષ્યામિ સર્વાણિ મધુરાં પ્રબ્રુવન્ ગિરમ્
શ્રદ્ધાસ્યતિ યથા હીયં તથા સર્વં સમાદધે

ઇતિ સ બહુવિધં મહાનુભાવો જગતિપતેઃ પ્રમદામ્ અવેક્ષમાણઃ
મધુરમ્ અવિતથં જગાદ વાક્યં દ્રુમવિટપાન્તરમ્ આસ્થિતો હનૂમાન્