રામાયણ · અધ્યાય 5.014

પ્રશસ્ય તુ પ્રશસ્તવ્યાં સીતાં તાં હરિપુંગવઃ
ગુણાભિરામં રામં ચ પુનશ્ ચિન્તાપરો ઽભવત્

સ મુહૂર્તમ્ ઇવ ધ્યાત્વા બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ
સીતામ્ આશ્રિત્ય તેજસ્વી હનુમાન્ વિલલાપ હ

માન્યા ગુરુવિનીતસ્ય લક્ષ્મણસ્ય ગુરુપ્રિયા
યદિ સીતાપિ દુઃખાર્તા કાલો હિ દુરતિક્રમઃ

રામસ્ય વ્યવસાયજ્ઞા લક્ષ્મણસ્ય ચ ધીમતઃ
નાત્યર્થં ક્ષુભ્યતે દેવી ગઙ્ગેવ જલદાગમે

તુલ્યશીલવયોવૃત્તાં તુલ્યાભિજનલક્ષણામ્
રાઘવો ઽર્હતિ વૈદેહીં તં ચેયમ્ અસિતેક્ષણા

તાં દૃષ્ટ્વા નવહેમાભાં લોકકાન્તામ્ ઇવ શ્રિયમ્
જગામ મનસા રામં વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્

અસ્યા હેતોર્ વિશાલાક્ષ્યા હતો વાલી મહાબલઃ
રાવણપ્રતિમો વીર્યે કબન્ધશ્ ચ નિપાતિતઃ

વિરાધશ્ ચ હતઃ સંખ્યે રાક્ષસો ભીમવિક્રમઃ
વને રામેણ વિક્રમ્ય મહેન્દ્રેણેવ શમ્બરઃ

ચતુર્દશસહસ્રાણિ રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
નિહતાનિ જનસ્થાને શરૈર્ અગ્નિશિખોપમૈઃ

ખરશ્ ચ નિહતઃ સંખ્યે ત્રિશિરાશ્ ચ નિપાતિતઃ
દૂષણશ્ ચ મહાતેજા રામેણ વિદિતાત્મના

ઐશ્વર્યં વાનરાણાં ચ દુર્લભં વાલિપાલિતમ્
અસ્યા નિમિત્તે સુગ્રીવઃ પ્રાપ્તવાંલ્ લોકસત્કૃતમ્

સાગરશ્ ચ મયા ક્રાન્તઃ શ્રીમાન્ નદનદીપતિઃ
અસ્યા હેતોર્ વિશાલાક્ષ્યાઃ પુરી ચેયં નિરીક્ષિતા

યદિ રામઃ સમુદ્રાન્તાં મેદિનીં પરિવર્તયેત્
અસ્યાઃ કૃતે જગચ્ ચાપિ યુક્તમ્ ઇત્ય્ એવ મે મતિઃ

રાજ્યં વા ત્રિષુ લોકેષુ સીતા વા જનકાત્મજા
ત્રૈલોક્યરાજ્યં સકલં સીતાયા નાપ્નુયાત્ કલામ્

ઇયં સા ધર્મશીલસ્ય મૈથિલસ્ય મહાત્મનઃ
સુતા જનકરાજસ્ય સીતા ભર્તૃદૃઢવ્રતા

ઉત્થિતા મેદિનીં ભિત્ત્વા ક્ષેત્રે હલમુખક્ષતે
પદ્મરેણુનિભૈઃ કીર્ણા શુભૈઃ કેદારપાંસુભિઃ

વિક્રાન્તસ્યાર્યશીલસ્ય સંયુગેષ્વ્ અનિવર્તિનઃ
સ્નુષા દશરથસ્યૈષા જ્યેષ્ઠા રાજ્ઞો યશસ્વિની

ધર્મજ્ઞસ્ય કૃતજ્ઞસ્ય રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ
ઇયં સા દયિતા ભાર્યા રાક્ષસી વશમ્ આગતા

સર્વાન્ ભોગાન્ પરિત્યજ્ય ભર્તૃસ્નેહબલાત્ કૃતા
અચિન્તયિત્વા દુઃખાનિ પ્રવિષ્ટા નિર્જનં વનમ્

સંતુષ્ટા ફલમૂલેન ભર્તૃશુશ્રૂષણે રતા
યા પરાં ભજતે પ્રીતિં વને ઽપિ ભવને યથા

સેયં કનકવર્ણાઙ્ગી નિત્યં સુસ્મિતભાષિણી
સહતે યાતનામ્ એતામ્ અનર્થાનામ્ અભાગિની

ઇમાં તુ શીલસંપન્નાં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છતિ રાઘવઃ
રાવણેન પ્રમથિતાં પ્રપામ્ ઇવ પિપાસિતઃ

અસ્યા નૂનં પુનર્ લાભાદ્ રાઘવઃ પ્રીતિમ્ એષ્યતિ
રાજા રાજ્યપરિભ્રષ્ટઃ પુનઃ પ્રાપ્યેવ મેદિનીમ્

કામભોગૈઃ પરિત્યક્તા હીના બન્ધુજનેન ચ
ધારયત્ય્ આત્મનો દેહં તત્સમાગમકાઙ્ક્ષિણી

નૈષા પશ્યતિ રાક્ષસ્યો નેમાન્ પુષ્પફલદ્રુમાન્
એકસ્થહૃદયા નૂનં રામમ્ એવાનુપશ્યતિ

ભર્તા નામ પરં નાર્યા ભૂષણં ભૂષણાદ્ અપિ
એષા હિ રહિતા તેન શોભનાર્હા ન શોભતે

દુષ્કરં કુરુતે રામો હીનો યદ્ અનયા પ્રભુઃ
ધારયત્ય્ આત્મનો દેહં ન દુઃખેનાવસીદતિ

ઇમામ્ અસિતકેશાન્તાં શતપત્રનિભેક્ષણામ્
સુખાર્હાં દુઃખિતાં દૃષ્ટ્વા મમાપિ વ્યથિતં મનઃ

ક્ષિતિક્ષમા પુષ્કરસંનિભાક્ષી યા રક્ષિતા રાઘવલક્ષ્મણાભ્યામ્
સા રાક્ષસીભિર્ વિકૃતેક્ષણાભિઃ સંરક્ષ્યતે સંપ્રતિ વૃક્ષમૂલે

હિમહતનલિનીવ નષ્ટશોભા વ્યસનપરમ્પરયા નિપીડ્યમાના
સહચરરહિતેવ ચક્રવાકી જનકસુતા કૃપણાં દશાં પ્રપન્ના

અસ્યા હિ પુષ્પાવનતાગ્રશાખાઃ શોકં દૃઢં વૈ જનયત્ય્ અશોકાઃ
હિમવ્યપાયેન ચ મન્દરશ્મિર્ અભ્યુત્થિતો નૈકસહસ્રરશ્મિઃ

ઇત્ય્ એવમ્ અર્થં કપિર્ અન્વવેક્ષ્ય સીતેયમ્ ઇત્ય્ એવ નિવિષ્ટબુદ્ધિઃ
સંશ્રિત્ય તસ્મિન્ નિષસાદ વૃક્ષે બલી હરીણામ્ ઋષભસ્ તરસ્વી