રામાયણ · અધ્યાય 5.013

સ વીક્ષમાણસ્ તત્રસ્થો માર્ગમાણશ્ ચ મૈથિલીમ્
અવેક્ષમાણશ્ ચ મહીં સર્વાં તામ્ અન્વવૈક્ષત

સન્તાન કલતાભિશ્ ચ પાદપૈર્ ઉપશોભિતામ્
દિવ્યગન્ધરસોપેતાં સર્વતઃ સમલંકૃતામ્

તાં સ નન્દનસંકાશાં મૃગપક્ષિભિર્ આવૃતામ્
હર્મ્યપ્રાસાદસંબાધાં કોકિલાકુલનિઃસ્વનામ્

કાઞ્ચનોત્પલપદ્માભિર્ વાપીભિર્ ઉપશોભિતામ્
બહ્વાસનકુથોપેતાં બહુભૂમિગૃહાયુતામ્

સર્વર્તુકુસુમૈ રમ્યૈઃ ફલવદ્ભિશ્ ચ પાદપૈઃ
પુષ્પિતાનામ્ અશોકાનાં શ્રિયા સૂર્યોદયપ્રભામ્

પ્રદીપ્તામ્ ઇવ તત્રસ્થો મારુતિઃ સમુદૈક્ષત
નિષ્પત્રશાખાં વિહગૈઃ ક્રિયમાણામ્ ઇવાસકૃત્
વિનિષ્પતદ્ભિઃ શતશશ્ ચિત્રૈઃ પુષ્પાવતંસકૈઃ

આમૂલપુષ્પનિચિતૈર્ અશોકૈઃ શોકનાશનૈઃ
પુષ્પભારાતિભારૈશ્ ચ સ્પૃશદ્ભિર્ ઇવ મેદિનીમ્

કર્ણિકારૈઃ કુસુમિતૈઃ કિંશુકૈશ્ ચ સુપુષ્પિતૈઃ
સ દેશઃ પ્રભયા તેષાં પ્રદીપ્ત ઇવ સર્વતઃ

પુંનાગાઃ સપ્તપર્ણાશ્ ચ ચમ્પકોદ્દાલકાસ્ તથા
વિવૃદ્ધમૂલા બહવઃ શોભન્તે સ્મ સુપુષ્પિતાઃ

શાતકુમ્ભનિભાઃ કે ચિત્ કે ચિદ્ અગ્નિશિખોપમાઃ
નીલાઞ્જનનિભાઃ કે ચિત્ તત્રાશોકાઃ સહસ્રશઃ

નન્દનં વિવિધોદ્યાનં ચિત્રં ચૈત્રરથં યથા
અતિવૃત્તમ્ ઇવાચિન્ત્યં દિવ્યં રમ્યં શ્રિયા વૃતમ્

દ્વિતીયમ્ ઇવ ચાકાશં પુષ્પજ્યોતિર્ગણાયુતમ્
પુષ્પરત્નશતૈશ્ ચિત્રં પઞ્ચમં સાગરં યથા

સર્વર્તુપુષ્પૈર્ નિચિતં પાદપૈર્ મધુગન્ધિભિઃ
નાનાનિનાદૈર્ ઉદ્યાનં રમ્યં મૃગગણૈર્ દ્વિજૈઃ

અનેકગન્ધપ્રવહં પુણ્યગન્ધં મનોરમમ્
શૈલેન્દ્રમ્ ઇવ ગન્ધાઢ્યં દ્વિતીયં ગન્ધમાદનમ્

અશોકવનિકાયાં તુ તસ્યાં વાનરપુંગવઃ
સ દદર્શાવિદૂરસ્થં ચૈત્યપ્રાસાદમ્ ઊર્જિતમ્

મધ્યે સ્તમ્ભસહસ્રેણ સ્થિતં કૈલાસપાણ્ડુરમ્
પ્રવાલકૃતસોપાનં તપ્તકાઞ્ચનવેદિકમ્

મુષ્ણન્તમ્ ઇવ ચક્ષૂંષિ દ્યોતમાનમ્ ઇવ શ્રિયા
વિમલં પ્રાંશુભાવત્વાદ્ ઉલ્લિખન્તમ્ ઇવામ્બરમ્

તતો મલિનસંવીતાં રાક્ષસીભિઃ સમાવૃતામ્
ઉપવાસકૃશાં દીનાં નિઃશ્વસાન્તીં પુનઃ પુનઃ
દદર્શ શુક્લપક્ષાદૌ ચન્દ્રરેખામ્ ઇવામલામ્

મન્દપ્રખ્યાયમાનેન રૂપેણ રુચિરપ્રભામ્
પિનદ્ધાં ધૂમજાલેન શિખામ્ ઇવ વિભાવસોઃ

પીતેનૈકેન સંવીતાં ક્લિષ્ટેનોત્તમવાસસા
સપઙ્કામ્ અનલંકારાં વિપદ્મામ્ ઇવ પદ્મિનીમ્

વ્રીડિતાં દુઃખસંતપ્તાં પરિમ્લાનાં તપસ્વિનીમ્
ગ્રહેણાઙ્ગારકેણૈવ પીડિતામ્ ઇવ રોહિણીમ્

અશ્રુપૂર્ણમુખીં દીનાં કૃશામ્ અનનશેન ચ
શોકધ્યાનપરાં દીનાં નિત્યં દુઃખપરાયણામ્

પ્રિયં જનમ્ અપશ્યન્તીં પશ્યન્તીં રાક્ષસીગણમ્
સ્વગણેન મૃગીં હીનાં શ્વગણાભિવૃતામ્ ઇવ

નીલનાગાભયા વેણ્યા જઘનં ગતયૈકયા
સુખાર્હાં દુઃખસંતપ્તાં વ્યસનાનામ્ અકોદિવામ્

તાં સમીક્ષ્ય વિશાલાક્ષીમ્ અધિકં મલિનાં કૃશામ્
તર્કયામ્ આસ સીતેતિ કારણૈર્ ઉપપાદિભિઃ

હ્રિયમાણા તદા તેન રક્ષસા કામરૂપિણા
યથારૂપા હિ દૃષ્ટા વૈ તથારૂપેયમ્ અઙ્ગના

પૂર્ણચન્દ્રાનનાં સુભ્રૂં ચારુવૃત્તપયોધરામ્
કુર્વન્તીં પ્રભયા દેવીં સર્વા વિતિમિરા દિશઃ

તાં નીલકેશીં બિમ્બૌષ્ઠીં સુમધ્યાં સુપ્રતિષ્ઠિતામ્
સીતાં પદ્મપલાશાક્ષીં મન્મથસ્ય રતિં યથા

ઇષ્ટાં સર્વસ્ય જગતઃ પૂર્ણચન્દ્રપ્રભામ્ ઇવ
ભૂમૌ સુતનુમ્ આસીનાં નિયતામ્ ઇવ તાપસીમ્

નિઃશ્વાસબહુલાં ભીરું ભુજગેન્દ્રવધૂમ્ ઇવ
શોકજાલેન મહતા વિતતેન ન રાજતીમ્

સંસક્તાં ધૂમજાલેન શિખામ્ ઇવ વિભાવસોઃ
તાં સ્મૃતીમ્ ઇવ સંદિગ્ધામ્ ઋદ્ધિં નિપતિતામ્ ઇવ

વિહતામ્ ઇવ ચ શ્રદ્ધામ્ આશાં પ્રતિહતામ્ ઇવ
સોપસર્ગાં યથા સિદ્ધિં બુદ્ધિં સકલુષામ્ ઇવ

અભૂતેનાપવાદેન કીર્તિં નિપતિતામ્ ઇવ
રામોપરોધવ્યથિતાં રક્ષોહરણકર્શિતામ્

અબલાં મૃગશાવાક્ષીં વીક્ષમાણાં તતસ્ તતઃ
બાષ્પામ્બુપ્રતિપૂર્ણેન કૃષ્ણવક્ત્રાક્ષિપક્ષ્મણા
વદનેનાપ્રસન્નેન નિઃશ્વસન્તીં પુનઃ પુનઃ

મલપઙ્કધરાં દીનાં મણ્ડનાર્હામ્ અમણ્ડિતામ્
પ્રભાં નક્ષત્રરાજસ્ય કાલમેઘૈર્ ઇવાવૃતામ્

તસ્ય સંદિદિહે બુદ્ધિર્ મુહુઃ સીતાં નિરીક્ષ્ય તુ
આમ્નાયાનામ્ અયોગેન વિદ્યાં પ્રશિથિલામ્ ઇવ

દુઃખેન બુબુધે સીતાં હનુમાન્ અનલંકૃતામ્
સંસ્કારેણ યથાહીનાં વાચમ્ અર્થાન્તરં ગતામ્

તાં સમીક્ષ્ય વિશાલાક્ષીં રાજપુત્રીમ્ અનિન્દિતામ્
તર્કયામ્ આસ સીતેતિ કારણૈર્ ઉપપાદયન્

વૈદેહ્યા યાનિ ચાઙ્ગેષુ તદા રામો ઽન્વકીર્તયત્
તાન્ય્ આભરણજાલાનિ ગાત્રશોભીન્ય્ અલક્ષયત્

સુકૃતૌ કર્ણવેષ્ટૌ ચ શ્વદંષ્ટ્રૌ ચ સુસંસ્થિતૌ
મણિવિદ્રુમચિત્રાણિ હસ્તેષ્વ્ આભરણાનિ ચ

શ્યામાનિ ચિરયુક્તત્વાત્ તથા સંસ્થાનવન્તિ ચ
તાન્ય્ એવૈતાનિ મન્યે ઽહં યાનિ રામો ઽવ્નકીર્તયત્

તત્ર યાન્ય્ અવહીનાનિ તાન્ય્ અહં નોપલક્ષયે
યાન્ય્ અસ્યા નાવહીનાનિ તાનીમાનિ ન સંશયઃ

પીતં કનકપટ્ટાભં સ્રસ્તં તદ્ વસનં શુભમ્
ઉત્તરીયં નગાસક્તં તદા દૃષ્ટં પ્લવંગમૈઃ

ભૂષણાનિ ચ મુખ્યાનિ દૃષ્ટાનિ ધરણીતલે
અનયૈવાપવિદ્ધાનિ સ્વનવન્તિ મહાન્તિ ચ

ઇદં ચિરગૃહીતત્વાદ્ વસનં ક્લિષ્ટવત્તરમ્
તથા હિ નૂનં તદ્ વર્ણં તથા શ્રીમદ્ યથેતરત્

ઇયં કનકવર્ણાઙ્ગી રામસ્ય મહિષી પ્રિયા
પ્રનષ્ટાપિ સતી યસ્ય મનસો ન પ્રણશ્યતિ

ઇયં સા યત્ કૃતે રામશ્ ચતુર્ભિઃ પરિતપ્યતે
કારુણ્યેનાનૃશંસ્યેન શોકેન મદનેન ચ

સ્ત્રી પ્રનષ્ટેતિ કારુણ્યાદ્ આશ્રિતેત્ય્ આનૃશંસ્યતઃ
પત્ની નષ્ટેતિ શોકેન પ્રિયેતિ મદનેન ચ

અસ્યા દેવ્યા યથા રૂપમ્ અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસૌષ્ઠવમ્
રામસ્ય ચ યથારૂપં તસ્યેયમ્ અસિતેક્ષણા

અસ્યા દેવ્યા મનસ્ તસ્મિંસ્ તસ્ય ચાસ્યાં પ્રતિષ્ઠિતમ્
તેનેયં સ ચ ધર્માત્મા મુહૂર્તમ્ અપિ જીવતિ

દુષ્કરં કુરુતે રામો ય ઇમાં મત્તકાશિનીમ્
સીતાં વિના મહાબાહુર્ મુહૂર્તમ્ અપિ જીવતિ

એવં સીતાં તદા દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટઃ પવનસંભવઃ
જગામ મનસા રામં પ્રશશંસ ચ તં પ્રભુમ્