રામાયણ · અધ્યાય 5.012

સ મુહૂર્તમ્ ઇવ ધ્યત્વા મનસા ચાધિગમ્ય તામ્
અવપ્લુતો મહાતેજાઃ પ્રાકારં તસ્ય વેશ્મનઃ

સ તુ સંહૃષ્ટસર્વાઙ્ગઃ પ્રાકારસ્થો મહાકપિઃ
પુષ્પિતાગ્રાન્ વસન્તાદૌ દદર્શ વિવિધાન્ દ્રુમાન્

સાલાન્ અશોકાન્ ભવ્યાંશ્ ચ ચમ્પકાંશ્ ચ સુપુષ્પિતાન્
ઉદ્દાલકાન્ નાગવૃક્ષાંશ્ ચૂતાન્ કપિમુખાન્ અપિ

અથામ્રવણસંછન્નાં લતાશતસમાવૃતામ્
જ્યામુક્ત ઇવ નારાચઃ પુપ્લુવે વૃક્ષવાટિકામ્

સ પ્રવિષ્ય વિચિત્રાં તાં વિહગૈર્ અભિનાદિતામ્
રાજતૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ ચૈવ પાદપૈઃ સર્વતોવૃતામ્

વિહગૈર્ મૃગસંઘૈશ્ ચ વિચિત્રાં ચિત્રકાનનામ્
ઉદિતાદિત્યસંકાશાં દદર્શ હનુમાન્ કપિઃ

વૃતાં નાનાવિધૈર્ વૃક્ષૈઃ પુષ્પોપગફલોપગૈઃ
કોકિલૈર્ ભૃઙ્ગરાજૈશ્ ચ મત્તૈર્ નિત્યનિષેવિતામ્

પ્રહૃષ્ટમનુજે કલે મૃગપક્ષિસમાકુલે
મત્તબર્હિણસંઘુષ્ટાં નાનાદ્વિજગણાયુતામ્

માર્ગમાણો વરારોહાં રાજપુત્રીમ્ અનિન્દિતામ્
સુખપ્રસુપ્તાન્ વિહગાન્ બોધયામ્ આસ વાનરઃ

ઉત્પતદ્ભિર્ દ્વિજગણૈઃ પક્ષૈઃ સાલાઃ સમાહતાઃ
અનેકવર્ણા વિવિધા મુમુચુઃ પુષ્પવૃષ્ટયઃ

પુષ્પાવકીર્ણઃ શુશુભે હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ
અશોકવનિકામધ્યે યથા પુષ્પમયો ગિરિઃ

દિશઃ સર્વાભિદાવન્તં વૃક્ષષણ્ડગતં કપિમ્
દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ વસન્ત ઇતિ મેનિરે

વૃક્ષેભ્યઃ પતિતૈઃ પુષ્પૈર્ અવકીર્ણા પૃથગ્વિધૈઃ
રરાજ વસુધા તત્ર પ્રમદેવ વિભૂષિતા

તરસ્વિના તે તરવસ્ તરસાભિપ્રકમ્પિતાઃ
કુસુમાનિ વિચિત્રાણિ સસૃજુઃ કપિના તદા

નિર્ધૂતપત્રશિખરાઃ શીર્ણપુષ્પફલદ્રુમાઃ
નિક્ષિપ્તવસ્ત્રાભરણા ધૂર્તા ઇવ પરાજિતાઃ

હનૂમતા વેગવતા કમ્પિતાસ્ તે નગોત્તમાઃ
પુષ્પપર્ણફલાન્ય્ આશુ મુમુચુઃ પુષ્પશાલિનઃ

વિહંગસંઘૈર્ હીનાસ્ તે સ્કન્ધમાત્રાશ્રયા દ્રુમાઃ
બભૂવુર્ અગમાઃ સર્વે મારુતેનેવ નિર્ધુતાઃ

વિધૂતકેશી યુવતિર્ યથા મૃદિતવર્ણિકા
નિષ્પીતશુભદન્તૌષ્ઠી નખૈર્ દન્તૈશ્ ચ વિક્ષતા

તથા લાઙ્ગૂલહસ્તૈશ્ ચ ચરણાભ્યાં ચ મર્દિતા
બભૂવાશોકવનિકા પ્રભગ્નવરપાદપા

મહાલતાનાં દામાનિ વ્યધમત્ તરસા કપિઃ
યથા પ્રાવૃષિ વિન્ધ્યસ્ય મેઘજાલાનિ મારુતઃ

સ તત્ર મણિભૂમીશ્ ચ રાજતીશ્ ચ મનોરમાઃ
તથા કાઞ્ચનભૂમીશ્ ચ વિચરન્ દદૃશે કપિઃ

વાપીશ્ ચ વિવિધાકારાઃ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા
મહાર્હૈર્ મણિસોપાનૈર્ ઉપપન્નાસ્ તતસ્ તતઃ

મુક્તાપ્રવાલસિકતા સ્ફટિકાન્તરકુટ્ટિમાઃ
કાઞ્ચનૈસ્ તરુભિશ્ ચિત્રૈસ્ તીરજૈર્ ઉપશોભિતાઃ

ફુલ્લપદ્મોત્પલવનાશ્ ચક્રવાકોપકૂજિતાઃ
નત્યૂહરુતસંઘુષ્ટા હંસસારસનાદિતાઃ

દીર્ઘાભિર્ દ્રુમયુક્તાભિઃ સરિદ્ભિશ્ ચ સમન્તતઃ
અમૃતોપમતોયાભિઃ શિવાભિર્ ઉપસંસ્કૃતાઃ

લતાશતૈર્ અવતતાઃ સન્તાનકસમાવૃતાઃ
નાનાગુલ્માવૃતવનાઃ કરવીરકૃતાન્તરાઃ

તતો ઽમ્બુધરસંકાશં પ્રવૃદ્ધશિખરં ગિરિમ્
વિચિત્રકૂટં કૂટૈશ્ ચ સર્વતઃ પરિવારિતમ્

શિલાગૃહૈર્ અવતતં નાનાવૃક્ષૈઃ સમાવૃતમ્
દદર્શ કપિશાર્દૂલો રમ્યં જગતિ પર્વતમ્

દદર્શ ચ નગાત્ તસ્માન્ નદીં નિપતિતાં કપિઃ
અઙ્કાદ્ ઇવ સમુત્પત્ય પ્રિયસ્ય પતિતાં પ્રિયામ્

જલે નિપતિતાગ્રૈશ્ ચ પાદપૈર્ ઉપશોભિતામ્
વાર્યમાણામ્ ઇવ ક્રુદ્ધાં પ્રમદાં પ્રિયબન્ધુભિઃ

પુનર્ આવૃત્તતોયાં ચ દદર્શ સ મહાકપિઃ
પ્રસન્નામ્ ઇવ કાન્તસ્ય કાન્તાં પુનર્ ઉપસ્થિતામ્

તસ્યાદૂરાત્ સ પદ્મિન્યો નાનાદ્વિજગણાયુતાઃ
દદર્શ કપિશાર્દૂલો હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ

કૃત્રિમાં દીર્ઘિકાં ચાપિ પૂર્ણાં શીતેન વારિણા
મણિપ્રવરસોપાનાં મુક્તાસિકતશોભિતામ્

વિવિધૈર્ મૃગસંઘૈશ્ ચ વિચિત્રાં ચિત્રકાનનામ્
પ્રાસાદૈઃ સુમહદ્ભિશ્ ચ નિર્મિતૈર્ વિશ્વકર્મણા
કાનનૈઃ કૃત્રિમૈશ્ ચાપિ સર્વતઃ સમલંકૃતામ્

યે કે ચિત્ પાદપાસ્ તત્ર પુષ્પોપગફલોપગાઃ
સચ્છત્રાઃ સવિતર્દીકાઃ સર્વે સૌવર્ણવેદિકાઃ

લતાપ્રતાનૈર્ બહુભિઃ પર્ણૈશ્ ચ બહુભિર્ વૃતામ્
કાઞ્ચનીં શિંશુપામ્ એકાં દદર્શ સ મહાકપિઃ

સો ઽપશ્યદ્ ભૂમિભાગાંશ્ ચ ગર્તપ્રસ્રવણાનિ ચ
સુવર્ણવૃક્ષાન્ અપરાન્ દદર્શ શિખિસંનિભાન્

તેષાં દ્રુમાણાં પ્રભયા મેરોર્ ઇવ મહાકપિઃ
અમન્યત તદા વીરઃ કાઞ્ચનો ઽસ્મીતિ વાનરઃ

તાં કાઞ્ચનૈસ્ તરુગણૈર્ મારુતેન ચ વીજિતામ્
કિઙ્કિણીશતનિર્ઘોષાં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયમ્ આગમત્

સુપુષ્પિતાગ્રાં રુચિરાં તરુણાઙ્કુરપલ્લવામ્
તામ્ આરુહ્ય મહાવેગઃ શિંશપાં પર્ણસંવૃતામ્

ઇતો દ્રક્ષ્યામિ વૈદેહીં રામ દર્શનલાલસામ્
ઇતશ્ ચેતશ્ ચ દુઃખાર્તાં સંપતન્તીં યદૃચ્છયા

અશોકવનિકા ચેયં દૃઢં રમ્યા દુરાત્મનઃ
ચમ્પકૈશ્ ચન્દનૈશ્ ચાપિ બકુલૈશ્ ચ વિભૂષિતા

ઇયં ચ નલિની રમ્યા દ્વિજસંઘનિષેવિતા
ઇમાં સા રામમહિષી નૂનમ્ એષ્યતિ જાનકી

સા રામ રામમહિષી રાઘવસ્ય પ્રિયા સદા
વનસંચારકુશલા નૂનમ્ એષ્યતિ જાનકી

અથ વા મૃગશાવાક્ષી વનસ્યાસ્ય વિચક્ષણા
વનમ્ એષ્યતિ સા ચેહ રામચિન્તાનુકર્શિતા

રામશોકાભિસંતપ્તા સા દેવી વામલોચના
વનવાસરતા નિત્યમ્ એષ્યતે વનચારિણી

વનેચરાણાં સતતં નૂનં સ્પૃહયતે પુરા
રામસ્ય દયિતા ભાર્યા જનકસ્ય સુતા સતી

સંધ્યાકાલમનાઃ શ્યામા ધ્રુવમ્ એષ્યતિ જાનકી
નદીં ચેમાં શિવજલાં સંધ્યાર્થે વરવર્ણિની

તસ્યાશ્ ચાપ્ય્ અનુરૂપેયમ્ અશોકવનિકા શુભા
શુભા યા પાર્થિવેન્દ્રસ્ય પત્ની રામસ્ય સંમિતા

યદિ જિવતિ સા દેવી તારાધિપનિભાનના
આગમિષ્યતિ સાવશ્યમ્ ઇમાં શિવજલાં નદીમ્

એવં તુ મત્વા હનુમાન્ મહાત્મા પ્રતીક્ષમાણો મનુજેન્દ્રપત્નીમ્
અવેક્ષમાણશ્ ચ દદર્શ સર્વં સુપુષ્પિતે પર્ણઘને નિલીનઃ