રામાયણ · અધ્યાય 5.011

વિમાનાત્ તુ સુસંક્રમ્ય પ્રાકારં હરિયૂથપઃ
હનૂમાન્ વેગવાન્ આસીદ્ યથા વિદ્યુદ્ઘનાન્તરે

સંપરિક્રમ્ય હનુમાન્ રાવણસ્ય નિવેશનાન્
અદૃષ્ટ્વા જાનકીં સીતામ્ અબ્રવીદ્ વચનં કપિઃ

ભૂયિષ્ઠં લોડિતા લઙ્કા રામસ્ય ચરતા પ્રિયમ્
ન હિ પશ્યામિ વૈદેહીં સીતાં સર્વાઙ્ગશોભનામ્

પલ્વલાનિ તટાકાનિ સરાંસિ સરિતસ્ તથા
નદ્યો ઽનૂપવનાન્તાશ્ ચ દુર્ગાશ્ ચ ધરણીધરાઃ
લોડિતા વસુધા સર્વા ન ચ પશ્યામિ જાનકીમ્

ઇહ સંપાતિના સીતા રાવણસ્ય નિવેશને
આખ્યાતા ગૃધ્રરાજેન ન ચ પશ્યામિ તામ્ અહમ્

કિં નુ સીતાથ વૈદેહી મૈથિલી જનકાત્મજા
ઉપતિષ્ઠેત વિવશા રાવણં દુષ્ટચારિણમ્

ક્ષિપ્રમ્ ઉત્પતતો મન્યે સીતામ્ આદાય રક્ષસઃ
બિભ્યતો રામબાણાનામ્ અન્તરા પતિતા ભવેત્

અથ વા હ્રિયમાણાયાઃ પથિ સિદ્ધનિષેવિતે
મન્યે પતિતમ્ આર્યાયા હૃદયં પ્રેક્ષ્ય સાગરમ્

રાવણસ્યોરુવેગેન ભુજાભ્યાં પીડિતેન ચ
તયા મન્યે વિશાલાક્ષ્યા ત્યક્તં જીવિતમ્ આર્યયા

ઉપર્ય્ ઉપરિ વા નૂનં સાગરં ક્રમતસ્ તદા
વિવેષ્ટમાના પતિતા સમુદ્રે જનકાત્મજા

આહો ક્ષુદ્રેણ ચાનેન રક્ષન્તી શીલમ્ આત્મનઃ
અબન્ધુર્ ભક્ષિતા સીતા રાવણેન તપસ્વિની

અથ વા રાક્ષસેન્દ્રસ્ય પત્નીભિર્ અસિતેક્ષણા
અદુષ્ટા દુષ્ટભાવાભિર્ ભક્ષિતા સા ભવિષ્યતિ

સંપૂર્ણચન્દ્રપ્રતિમં પદ્મપત્રનિભેક્ષણમ્
રામસ્ય ધ્યાયતી વક્ત્રં પઞ્ચત્વં કૃપણા ગતા

હા રામ લક્ષ્મણેત્ય્ એવ હાયોધ્યેતિ ચ મૈથિલી
વિલપ્ય બહુ વૈદેહી ન્યસ્તદેહા ભવિષ્યતિ

અથ વા નિહિતા મન્યે રાવણસ્ય નિવેશને
નૂનં લાલપ્યતે મન્દં પઞ્જરસ્થેવ શારિકા

જનકસ્ય કુલે જાતા રામપત્ની સુમધ્યમા
કથમ્ ઉત્પલપત્રાક્ષી રાવણસ્ય વશં વ્રજેત્

વિનષ્ટા વા પ્રનષ્ટા વા મૃતા વા જનકાત્મજા
રામસ્ય પ્રિયભાર્યસ્ય ન નિવેદયિતું ક્ષમમ્

નિવેદ્યમાને દોષઃ સ્યાદ્ દોષઃ સ્યાદ્ અનિવેદને
કથં નુ ખલુ કર્તવ્યં વિષમં પ્રતિભાતિ મે

અસ્મિન્ન્ એવંગતે કર્યે પ્રાપ્તકાલં ક્ષમં ચ કિમ્
ભવેદ્ ઇતિ મતિં ભૂયો હનુમાન્ પ્રવિચારયન્

યદિ સીતામ્ અદૃષ્ટ્વાહં વાનરેન્દ્રપુરીમ્ ઇતઃ
ગમિષ્યામિ તતઃ કો મે પુરુષાર્થો ભવિષ્યતિ

મમેદં લઙ્ઘનં વ્યર્થં સાગરસ્ય ભવિષ્યતિ
પ્રવેશશ્ ચિવ લઙ્કાયા રાક્ષસાનાં ચ દર્શનમ્

કિં વા વક્ષ્યતિ સુગ્રીવો હરયો વ સમાગતાઃ
કિષ્કિન્ધાં સમનુપ્રાપ્તૌ તૌ વા દશરથાત્મજૌ

ગત્વા તુ યદિ કાકુત્સ્થં વક્ષ્યામિ પરમ્ અપ્રિયમ્
ન દૃષ્ટેતિ મયા સીતા તતસ્ ત્યક્ષ્યન્તિ જીવિતમ્

પરુષં દારુણં ક્રૂરં તીક્ષ્ણમ્ ઇન્દ્રિયતાપનમ્
સીતાનિમિત્તં દુર્વાક્યં શ્રુત્વા સ ન ભવિષ્યતિ

તં તુ કૃચ્છ્રગતં દૃષ્ટ્વા પઞ્ચત્વગતમાનસં
ભૃશાનુરક્તો મેધાવી ન ભવિષ્યતિ લક્ષ્મણઃ

વિનષ્ટૌ ભ્રાતરૌ શ્રુત્વા ભરતો ઽપિ મરિષ્યતિ
ભરતં ચ મૃતં દૃષ્ટ્વા શત્રુઘ્નો ન ભવિષ્યતિ

પુત્રાન્ મૃતાન્ સમીક્ષ્યાથ ન ભવિષ્યન્તિ માતરઃ
કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ કૈકેયી ચ ન સંશયઃ

કૃતજ્ઞઃ સત્યસંધશ્ ચ સુગ્રીવઃ પ્લવગાધિપઃ
રામં તથા ગતં દૃષ્ટ્વા તતસ્ ત્યક્ષ્યન્તિ જીવિતમ્

દુર્મના વ્યથિતા દીના નિરાનન્દા તપસ્વિની
પીડિતા ભર્તૃશોકેન રુમા ત્યક્ષ્યતિ જીવિતમ્

વાલિજેન તુ દુઃખેન પીડિતા શોકકર્શિતા
પઞ્ચત્વગમને રાજ્ઞસ્ તારાપિ ન ભવિષ્યતિ

માતાપિત્રોર્ વિનાશેન સુગ્રીવ વ્યસનેન ચ
કુમારો ઽપ્ય્ અઙ્ગદઃ કસ્માદ્ ધારયિષ્યતિ જીવિતમ્

ભર્તૃજેન તુ શોકેન અભિભૂતા વનૌકસઃ
શિરાંસ્ય્ અભિહનિષ્યન્તિ તલૈર્ મુષ્ટિભિર્ એવ ચ

સાન્ત્વેનાનુપ્રદાનેન માનેન ચ યશસ્વિના
લાલિતાઃ કપિરાજેન પ્રાણાંસ્ ત્યક્ષ્યન્તિ વાનરાઃ

ન વનેષુ ન શૈલેષુ ન નિરોધેષુ વા પુનઃ
ક્રીડામ્ અનુભવિષ્યન્તિ સમેત્ય કપિકુઞ્જરાઃ

સપુત્રદારાઃ સામાત્યા ભર્તૃવ્યસનપીડિતાઃ
શૈલાગ્રેભ્યઃ પતિષ્યન્તિ સમેત્ય વિષમેષુ ચ

વિષમ્ ઉદ્બન્ધનં વાપિ પ્રવેશં જ્વલનસ્ય વા
ઉપવાસમ્ અથો શસ્ત્રં પ્રચરિષ્યન્તિ વાનરાઃ

ઘોરમ્ આરોદનં મન્યે ગતે મયિ ભવિષ્યતિ
ઇક્ષ્વાકુકુલનાશશ્ ચ નાશશ્ ચૈવ વનૌકસામ્

સો ઽહં નૈવ ગમિષ્યામિ કિષ્કિન્ધાં નગરીમ્ ઇતઃ
ન હિ શક્ષ્યામ્ય્ અહં દ્રષ્ટું સુગ્રીવં મૈથિલીં વિના

મય્ય્ અગચ્છતિ ચેહસ્થે ધર્માત્માનૌ મહારથૌ
આશયા તૌ ધરિષ્યેતે વનરાશ્ ચ મનસ્વિનઃ

હસ્તાદાનો મુખાદાનો નિયતો વૃક્ષમૂલિકઃ
વાનપ્રસ્થો ભવિષ્યામિ અદૃષ્ટ્વા જનકાત્મજામ્

સાગરાનૂપજે દેશે બહુમૂલફલોદકે
ચિતાં કૃત્વા પ્રવેક્ષ્યામિ સમિદ્ધમ્ અરણીસુતમ્

ઉપવિષ્ટસ્ય વા સમ્યગ્ લિઙ્ગિનં સાધયિષ્યતઃ
શરીરં ભક્ષયિષ્યન્તિ વાયસાઃ શ્વાપદાનિ ચ

ઇદમ્ અપ્ય્ ઋષિભિર્ દૃષ્ટં નિર્યાણમ્ ઇતિ મે મતિઃ
સમ્યગ્ આપઃ પ્રવેક્ષ્યામિ ન ચેત્ પશ્યામિ જાનકીમ્

સુજાતમૂલા સુભગા કીર્તિમાલાયશસ્વિની
પ્રભગ્ના ચિરરાત્રીયં મમ સીતામ્ અપશ્યતઃ

તાપસો વા ભવિષ્યામિ નિયતો વૃક્ષમૂલિકઃ
નેતઃ પ્રતિગમિષ્યામિ તામ્ અદૃષ્ટ્વાસિતેક્ષણામ્

યદીતઃ પ્રતિગચ્છામિ સીતામ્ અનધિગમ્ય તામ્
અઙ્ગદઃ સહિતૈઃ સર્વૈર્ વાનરૈર્ ન ભવિષ્યતિ

વિનાશે બહવો દોષા જીવન્ પ્રાપ્નોતિ ભદ્રકમ્
તસ્માત્ પ્રાણાન્ ધરિષ્યામિ ધ્રુવો જીવતિ સંગમઃ

એવં બહુવિધં દુઃખં મનસા ધારયન્ મુહુઃ
નાધ્યગચ્છત્ તદા પારં શોકસ્ય કપિકુઞ્જરઃ

રાવણં વા વધિષ્યામિ દશગ્રીવં મહાબલમ્
કામમ્ અસ્તુ હૃતા સીતા પ્રત્યાચીર્ણં ભવિષ્યતિ

અથ વૈનં સમુત્ક્ષિપ્ય ઉપર્ય્ ઉપરિ સાગરમ્
રામાયોપહરિષ્યામિ પશું પશુપતેર્ ઇવ

ઇતિ ચિન્તા સમાપન્નઃ સીતામ્ અનધિગમ્ય તામ્
ધ્યાનશોકા પરીતાત્મા ચિન્તયામ્ આસ વાનરઃ

યાવત્ સીતાં ન પશ્યામિ રામપત્નીં યશસ્વિનીમ્
તાવદ્ એતાં પુરીં લઙ્કાં વિચિનોમિ પુનઃ પુનઃ

સંપાતિ વચનાચ્ ચાપિ રામં યદ્ય્ આનયામ્ય્ અહમ્
અપશ્યન્ રાઘવો ભાર્યાં નિર્દહેત્ સર્વવાનરાન્

ઇહૈવ નિયતાહારો વત્સ્યામિ નિયતેન્દ્રિયઃ
ન મત્કૃતે વિનશ્યેયુઃ સર્વે તે નરવાનરાઃ

અશોકવનિકા ચાપિ મહતીયં મહાદ્રુમા
ઇમામ્ અભિગમિષ્યામિ ન હીયં વિચિતા મયા

વસૂન્ રુદ્રાંસ્ તથાદિત્યાન્ અશ્વિનૌ મરુતો ઽપિ ચ
નમસ્કૃત્વા ગમિષ્યામિ રક્ષસાં શોકવર્ધનઃ

જિત્વા તુ રાક્ષસાન્ દેવીમ્ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દિનીમ્
સંપ્રદાસ્યામિ રામાયા યથાસિદ્ધિં તપસ્વિને

સ મુહૂર્તમ્ ઇવ ધ્યાત્વા ચિન્તાવિગ્રથિતેન્દ્રિયઃ
ઉદતિષ્ઠન્ મહાબાહુર્ હનૂમાન્ મારુતાત્મજઃ

નમો ઽસ્તુ રામાય સલક્ષ્મણાય દેવ્યૈ ચ તસ્યૈ જનકાત્મજાયૈ
નમો ઽસ્તુ રુદ્રેન્દ્રયમાનિલેભ્યો નમો ઽસ્તુ ચન્દ્રાર્કમરુદ્ગણેભ્યઃ

સ તેભ્યસ્ તુ નમસ્કૃત્વા સુગ્રીવાય ચ મારુતિઃ
દિશઃ સર્વાઃ સમાલોક્ય અશોકવનિકાં પ્રતિ

સ ગત્વા મનસા પૂર્વમ્ અશોકવનિકાં શુભામ્
ઉત્તરં ચિન્તયામ્ આસ વાનરો મારુતાત્મજઃ

ધ્રુવં તુ રક્ષોબહુલા ભવિષ્યતિ વનાકુલા
અશોકવનિકા ચિન્ત્યા સર્વસંસ્કારસંસ્કૃતા

રક્ષિણશ્ ચાત્ર વિહિતા નૂનં રક્ષન્તિ પાદપાન્
ભગવાન્ અપિ સર્વાત્મા નાતિક્ષોભં પ્રવાયતિ

સંક્ષિપ્તો ઽયં મયાત્મા ચ રામાર્થે રાવણસ્ય ચ
સિદ્ધિં મે સંવિધાસ્યન્તિ દેવાઃ સર્ષિગણાસ્ ત્વ્ ઇહ

બ્રહ્મા સ્વયમ્ભૂર્ ભગવાન્ દેવાશ્ ચૈવ દિશન્તુ મે
સિદ્ધિમ્ અગ્નિશ્ ચ વાયુશ્ ચ પુરુહૂતશ્ ચ વજ્રધૃત્

વરુણઃ પાશહસ્તશ્ ચ સોમાદિત્યૈ તથૈવ ચ
અશ્વિનૌ ચ મહાત્માનૌ મરુતઃ સર્વ એવ ચ

સિદ્ધિં સર્વાણિ ભૂતાનિ ભૂતાનાં ચૈવ યઃ પ્રભુઃ
દાસ્યન્તિ મમ યે ચાન્યે અદૃષ્ટાઃ પથિ ગોચરાઃ

તદ્ ઉન્નસં પાણ્ડુરદન્તમ્ અવ્રણં શુચિસ્મિતં પદ્મપલાશલોચનમ્
દ્રક્ષ્યે તદ્ આર્યાવદનં કદા ન્વ્ અહં પ્રસન્નતારાધિપતુલ્યદર્શનમ્

ક્ષુદ્રેણ પાપેન નૃશંસકર્મણા સુદારુણાલાંકૃતવેષધારિણા
બલાભિભૂતા અબલા તપસ્વિની કથં નુ મે દૃષ્ટપથે ઽદ્ય સા ભવેત્