રામાયણ · અધ્યાય 4.039

અથ રાજા સમૃદ્ધાર્થઃ સુગ્રીવઃ પ્લવગેશ્વરઃ
ઉવાચ નરશાર્દૂલં રામં પરબલાર્દનમ્

આગતા વિનિવિષ્ટાશ્ ચ બલિનઃ કામરૂપિણઃ
વાનરેન્દ્રા મહેન્દ્રાભા યે મદ્વિષયવાસિનઃ

ત ઇમે બહુસાહસ્રૈર્ હરિભિર્ ભીમવિક્રમૈઃ
આગતા વાનરા ઘોરા દૈત્યદાનવસંનિભાઃ

ખ્યાતકર્માપદાનાશ્ ચ બલવન્તો જિતક્લમાઃ
પરાક્રમેષુ વિખ્યાતા વ્યવસાયેષુ ચોત્તમાઃ

પૃથિવ્યમ્બુચરા રામ નાનાનગનિવાસિનઃ
કોટ્યગ્રશ ઇમે પ્રાપ્તા વાનરાસ્ તવ કિંકરાઃ

નિદેશવર્તિનઃ સર્વે સર્વે ગુરુહિતે રતાઃ
અભિપ્રેતમ્ અનુષ્ઠાતું તવ શક્ષ્યન્ત્ય્ અરિંદમ

યન્ મન્યસે નરવ્યાઘ્ર પ્રાપ્તકાલં તદ્ ઉચ્યતામ્
તત્ સૈન્યં ત્વદ્વશે યુક્તમ્ આજ્ઞાપયિતુમ્ અર્હસિ

કામમ્ એષામ્ ઇદં કાર્યં વિદિતં મમ તત્ત્વતઃ
તથાપિ તુ યથા તત્ત્વમ્ આજ્ઞાપયિતુમ્ અર્હસિ

તથા બ્રુવાણં સુગ્રીવં રામો દશરથાત્મજઃ
બાહુભ્યાં સંપરિષ્વજ્ય ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્

જ્ઞાયતાં સૌમ્ય વૈદેહી યદિ જીવતિ વા ન વા
સ ચ દેશો મહાપ્રાજ્ઞ યસ્મિન્ વસતિ રાવણઃ

અધિગમ્ય ચ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ
પ્રાપ્તકાલં વિધાસ્યામિ તસ્મિન્ કાલે સહ ત્વયા

નાહમ્ અસ્મિન્ પ્રભુઃ કાર્યે વાનરેશ ન લક્ષ્મણઃ
ત્વમ્ અસ્ય હેતુઃ કાર્યસ્ય પ્રભુશ્ ચ પ્લવગેશ્વર

ત્વમ્ એવાજ્ઞાપય વિભો મમ કાર્યવિનિશ્ચયમ્
ત્વં હિ જાનાસિ યત્ કાર્યં મમ વીર ન સંશયઃ

સુહૃદ્દ્વિતીયો વિક્રાન્તઃ પ્રાજ્ઞઃ કાલવિશેષવિત્
ભવાન્ અસ્મદ્ધિતે યુક્તઃ સુકૃતાર્થો ઽર્થવિત્તમઃ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ સુગ્રીવો વિનતં નામ યૂથપમ્
અબ્રવીદ્ રામ સામ્નિધ્યે લક્ષ્મણસ્ય ચ ધીમતઃ
શૈલાભં મેઘનિર્ઘોષમ્ ઊર્જિતં પ્લવગેશ્વરમ્

સોમસૂર્યાત્મજૈઃ સાર્ધં વાનરૈર્ વાનરોત્તમ
દેશકાલનયૈર્ યુક્તઃ કાર્યાકાર્યવિનિશ્ચયે

વૃતઃ શતસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્
અધિગચ્છ દિશં પૂર્વાં સશૈલવનકાનનામ્

તત્ર સીતાં ચ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ
માર્ગધ્વં ગિરિદુર્ગેષુ વનેષુ ચ નદીષુ ચ

નદીં ભાગીરથીં રમ્યાં સરયૂં કૌશિકીં તથા
કાલિન્દીં યમુનાં રમ્યાં યામુનં ચ મહાગિરિમ્

સરસ્વતીં ચ સિન્ધું ચ શોણં મણિનિભોદકમ્
મહીં કાલમહીં ચૈવ શૈલકાનનશોભિતામ્

બ્રહ્મમાલાન્ વિદેહાંશ્ ચ માલવાન્ કાશિકોસલાન્
માગધાંશ્ ચ મહાગ્રામાન્ પુણ્ડ્રાન્ વઙ્ગાંસ્ તથૈવ ચ

પત્તનં કોશકારાણાં ભૂમિં ચ રજતાકરામ્
સર્વમ્ એતદ્ વિચેતવ્યં મૃગયદ્ભિર્ તતસ્ તતઃ

રામસ્ય દયિતાં ભાર્યાં સીતાં દશરતઃ સ્નુષામ્
સમુદ્રમ્ અવગાઢાંશ્ ચ પર્વતાન્ પત્તનાનિ ચ

મન્દરસ્ય ચ યે કોટિં સંશ્રિતાઃ કે ચિદ્ આયતામ્
કર્ણપ્રાવરણાશ્ ચૈવ તથા ચાપ્ય્ ઓષ્ઠકર્ણકાઃ

ઘોરા લોહમુખાશ્ ચૈવ જવનાશ્ ચૈકપાદકાઃ
અક્ષયા બલવન્તશ્ ચ પુરુષાઃ પુરુષાદકાઃ

કિરાતાઃ કર્ણચૂડાશ્ ચ હેમાઙ્ગાઃ પ્રિયદર્શનાઃ
આમમીનાશનાસ્ તત્ર કિરાતા દ્વીપવાસિનઃ

અન્તર્જલચરા ઘોરા નરવ્યાઘ્રા ઇતિ શ્રુતાઃ
એતેષામ્ આલયાઃ સર્વે વિચેયાઃ કાનનૌકસઃ

ગિરિભિર્ યે ચ ગમ્યન્તે પ્લવનેન પ્લવેન ચ
રત્નવન્તં યવદ્વીપં સપ્તરાજ્યોપશોભિતમ્

સુવર્ણરૂપ્યકં ચૈવ સુવર્ણાકરમણ્ડિતમ્
યવદ્વીપમ્ અતિક્રમ્ય શિશિરો નામ પર્વતઃ

દિવં સ્પૃશતિ શૃઙ્ગેણ દેવદાનવસેવિતઃ
એતેષાં ગિરિદુર્ગેષુ પ્રતાપેષુ વનેષુ ચ

રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્ તતસ્ તતઃ
તતઃ સમુદ્રદ્વીપાંશ્ ચ સુભીમાન્ દ્રષ્ટુમ્ અર્હથ

તત્રાસુરા મહાકાયાશ્ છાયાં ગૃહ્ણન્તિ નિત્યશઃ
બ્રહ્મણા સમનુજ્ઞાતા દીર્ઘકાલં બુભુક્ષિતાઃ

તં કાલમેઘપ્રતિમં મહોરગનિષેવિતમ્
અભિગમ્ય મહાનાદં તીર્થેનૈવ મહોદધિમ્

તતો રક્તજલં ભીમં લોહિતં નામ સાગરમ્
ગતા દ્રક્ષ્યથ તાં ચૈવ બૃહતીં કૂટશાલ્મલીમ્

ગૃહં ચ વૈનતેયસ્ય નાનારત્નવિભૂષિતમ્
તત્ર કૈલાસસંકાશં વિહિતં વિશ્વકર્મણા

તત્ર શૈલનિભા ભીમા મન્દેહા નામ રાક્ષસાઃ
શૈલશૃઙ્ગેષુ લમ્બન્તે નાનારૂપા ભયાવહાઃ

તે પતન્તિ જલે નિત્યં સૂર્યસ્યોદયનં પ્રતિ
અભિતપ્તાશ્ ચ સૂર્યેણ લમ્બન્તે સ્મ પુનઃ પુનઃ

તતઃ પાણ્ડુરમેઘાભં ક્ષીરૌદં નામ સાગરમ્
ગતા દ્રક્ષ્યથ દુર્ધર્ષા મુખા હારમ્ ઇવોર્મિભિઃ

તસ્ય મધ્યે મહાશ્વેત ઋષભો નામ પર્વતઃ
દિવ્યગન્ધૈઃ કુસુમિતૈ રજતૈશ્ ચ નગૈર્ વૃતઃ

સરશ્ ચ રાજતૈઃ પદ્મૈર્ જ્વલિતૈર્ હેમકેસરૈઃ
નામ્ના સુદર્શનં નામ રાજહંસૈઃ સમાકુલમ્

વિબુધાશ્ ચારણા યક્ષાઃ કિંનરાઃ સાપ્સરોગણાઃ
હૃષ્ટાઃ સમભિગચ્છન્તિ નલિનીં તાં રિરંસવઃ

ક્ષીરોદં સમતિક્રમ્ય તતો દ્રક્ષ્યથ વાનરાઃ
જલોદં સાગરશ્રેષ્ઠં સર્વભૂતભયાવહમ્

તત્ર તત્ કોપજં તેજઃ કૃતં હયમુખં મહત્
અસ્યાહુસ્ તન્ મહાવેગમ્ ઓદનં સચરાચરમ્

તત્ર વિક્રોશતાં નાદો ભૂતાનાં સાગરૌકસામ્
શ્રૂયતે ચાસમર્થાનાં દૃષ્ટ્વા તદ્ વડવામુખમ્

સ્વાદૂદસ્યોત્તરે દેશે યોજનાનિ ત્રયોદશ
જાતરૂપશિલો નામ મહાન્ કનકપર્વતઃ

આસીનં પર્વતસ્યાગ્રે સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્
સહસ્રશિરસં દેવમ્ અનન્તં નીલવાસસં

ત્રિશિરાઃ કાઞ્ચનઃ કેતુસ્ તાલસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ
સ્થાપિતઃ પર્વતસ્યાગ્રે વિરાજતિ સવેદિકઃ

પૂર્વસ્યાં દિશિ નિર્માણં કૃતં તત્ ત્રિદશેશ્વરૈઃ
તતઃ પરં હેમમયઃ શ્રીમાન્ ઉદયપર્વતઃ

તસ્ય કોટિર્ દિવં સ્પૃષ્ટ્વા શતયોજનમ્ આયતા
જાતરૂપમયી દિવ્યા વિરાજતિ સવેદિકા

સાલૈસ્ તાલૈસ્ તમાલૈશ્ ચ કર્ણિકારૈશ્ ચ પુષ્પિતૈઃ
જાતરૂપમયૈર્ દિવ્યૈઃ શોભતે સૂર્યસંનિભૈઃ

તત્ર યોજનવિસ્તારમ્ ઉચ્છ્રિતં દશયોજનમ્
શૃઙ્ગં સૌમનસં નામ જાતરૂપમયં ધ્રુવમ્

તત્ર પૂર્વં પદં કૃત્વા પુરા વિષ્ણુસ્ ત્રિવિક્રમે
દ્વિતીયં શિખરં મેરોશ્ ચકાર પુરુષોત્તમઃ

ઉત્તરેણ પરિક્રમ્ય જમ્બૂદ્વીપં દિવાકરઃ
દૃશ્યો ભવતિ ભૂયિષ્ઠં શિખરં તન્ મહોચ્છ્રયમ્

તત્ર વૈખાનસા નામ વાલખિલ્યા મહર્ષયઃ
પ્રકાશમાના દૃશ્યન્તે સૂર્યવર્ણાસ્ તપસ્વિનઃ

અયં સુદર્શનો દ્વીપઃ પુરો યસ્ય પ્રકાશતે
યસ્મિંસ્ તેજશ્ ચ ચક્ષુશ્ ચ સર્વપ્રાનભૃતામ્ અપિ

શૈલસ્ય તસ્ય કુઞ્જેષુ કન્દરેષુ વનેષુ ચ
રાવણઃ સહ વૈદેહ્યા માર્ગિતવ્યસ્ તતસ્ તતઃ

કાઞ્ચનસ્ય ચ શૈલસ્ય સૂર્યસ્ય ચ મહાત્મનઃ
આવિષ્ટા તેજસા સંધ્યા પૂર્વા રક્તા પ્રકાશતે

તતઃ પરમગમ્યા સ્યાદ્ દિક્ પૂર્વા ત્રિદશાવૃતા
રહિતા ચન્દ્રસૂર્યાભ્યામ્ અદૃશ્યા તિમિરાવૃતા

શૈલેષુ તેષુ સર્વેષુ કન્દરેષુ વનેષુ ચ
ય ચ નોક્તા મયા દેશા વિચેયા તેષુ જાનકી

એતાવદ્ વાનરૈઃ શક્યં ગન્તું વાનરપુંગવાઃ
અભાસ્કરમ્ અમર્યાદં ન જાનીમસ્ તતઃ પરમ્

અધિગમ્ય તુ વૈદેહીં નિલયં રાવણસ્ય ચ
માસે પૂર્ણે નિવર્તધ્વમ્ ઉદયં પ્રાપ્ય પર્વતમ્

ઊર્ધ્વં માસાન્ ન વસ્તવ્યં વસન્ વધ્યો ભવેન્ મમ
સિદ્ધાર્થાઃ સંનિવર્તધ્વમ્ અધિગમ્ય ચ મૈથિલીમ્

મહેન્દ્રકાન્તાં વનષણ્ડ મણ્ડિતાં દિશં ચરિત્વા નિપુણેન વાનરાઃ
અવાપ્ય સીતાં રઘુવંશજપ્રિયાં તતો નિવૃત્તાઃ સુખિતો ભવિષ્યથ