રામાયણ · અધ્યાય 4.027

સ તદા વાલિનં હત્વા સુગ્રીવમ્ અભિષિચ્ય ચ
વસન્ માલ્યવતઃ પૃષ્ટે રામો લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્

અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તઃ સમયો ઽદ્ય જલાગમઃ
સંપશ્ય ત્વં નભો મેઘૈઃ સંવૃતં ગિરિસંનિભૈઃ

નવ માસ ધૃતં ગર્ભં ભાસ્કારસ્ય ગભસ્તિભિઃ
પીત્વા રસં સમુદ્રાણાં દ્યૌઃ પ્રસૂતે રસાયનમ્

શક્યમ્ અમ્બરમ્ આરુહ્ય મેઘસોપાનપઙ્ક્તિભિઃ
કુટજાર્જુનમાલાભિર્ અલંકર્તું દિવાકરમ્

સંધ્યારાગોત્થિતૈસ્ તામ્રૈર્ અન્તેષ્વ્ અધિકપાણ્ડુરૈઃ
સ્નિગ્ધૈર્ અભ્રપટચ્છદૈર્ બદ્ધવ્રણમ્ ઇવામ્બરમ્

મન્દમારુતનિઃશ્વાસં સંધ્યાચન્દનરઞ્જિતમ્
આપાણ્ડુજલદં ભાતિ કામાતુરમ્ ઇવામ્બરમ્

એષા ધર્મપરિક્લિષ્ટા નવવારિપરિપ્લુતા
સીતેવ શોકસંતપ્તા મહી બાષ્પં વિમુઞ્ચતિ

મેઘોદરવિનિર્મુક્તાઃ કહ્લારસુખશીતલાઃ
શક્યમ્ અઞ્જલિભિઃ પાતું વાતાઃ કેતકિગન્ધિનઃ

એષ ફુલ્લાર્જુનઃ શૈલઃ કેતકૈર્ અધિવાસિતઃ
સુગ્રીવ ઇવ શાન્તારિર્ ધારાભિર્ અભિષિચ્યતે

મેઘકૃષ્ણાજિનધરા ધારાયજ્ઞોપવીતિનઃ
મારુતાપૂરિતગુહાઃ પ્રાધીતા ઇવ પર્વતાઃ

કશાભિર્ ઇવ હૈમીભિર્ વિદ્યુદ્ભિર્ ઇવ તાડિતમ્
અન્તઃસ્તનિતનિર્ઘોષં સવેદનમ્ ઇવામ્બરમ્

નીલમેઘાશ્રિતા વિદ્યુત્ સ્ફુરન્તી પ્રતિભાતિ મે
સ્ફુરન્તી રાવણસ્યાઙ્કે વૈદેહીવ તપસ્વિની

ઇમાસ્ તા મન્મથવતાં હિતાઃ પ્રતિહતા દિશઃ
અનુલિપ્તા ઇવ ઘનૈર્ નષ્ટગ્રહનિશાકરાઃ

ક્વ ચિદ્ બાષ્પાભિસંરુદ્ધાન્ વર્ષાગમસમુત્સુકાન્
કુટજાન્ પશ્ય સૌમિત્રે પુષ્ટિતાન્ ગિરિસાનુષુ
મમ શોકાભિભૂતસ્ય કામસંદીપનાન્ સ્થિતાન્

રજઃ પ્રશાન્તં સહિમો ઽદ્ય વાયુર્ નિદાઘદોષપ્રસરાઃ પ્રશાન્તાઃ
સ્થિતા હિ યાત્રા વસુધાધિપાનાં પ્રવાસિનો યાન્તિ નરાઃ સ્વદેશાન્

સંપ્રસ્થિતા માનસવાસલુબ્ધાઃ પ્રિયાન્વિતાઃ સંપ્રતિ ચક્રવાકઃ
અભીક્ષ્ણવર્ષોદકવિક્ષતેષુ યાનાનિ માર્ગેષુ ન સંપતન્તિ

ક્વ ચિત્ પ્રકાશં ક્વ ચિદ્ અપ્રકાશં નભઃ પ્રકીર્ણામ્બુધરં વિભાતિ
ક્વ ચિત્ ક્વ ચિત્ પર્વતસંનિરુદ્ધં રૂપં યથા શાન્તમહાર્ણવસ્ય

વ્યામિશ્રિતં સર્જકદમ્બપુષ્પૈર્ નવં જલં પર્વતધાતુતામ્રમ્
મયૂરકેકાભિર્ અનુપ્રયાતં શૈલાપગાઃ શીઘ્રતરં વહન્તિ

રસાકુલં ષટ્પદસંનિકાશં પ્રભુજ્યતે જમ્બુફલં પ્રકામમ્
અનેકવર્ણં પવનાવધૂતં ભૂમૌ પતત્ય્ આમ્રફલં વિપક્વમ્

વિદ્યુત્પતાકાઃ સબલાક માલાઃ શૈલેન્દ્રકૂટાકૃતિસંનિકાશાઃ
ગર્જન્તિ મેઘાઃ સમુદીર્ણનાદા મત્તગજેન્દ્રા ઇવ સંયુગસ્થઃ

મેઘાભિકામી પરિસંપતન્તી સંમોદિતા ભાતિ બલાકપઙ્ક્તિઃ
વાતાવધૂતા વરપૌણ્ડરીકી લમ્બેવ માલા રચિતામ્બરસ્ય

નિદ્રા શનૈઃ કેશવમ્ અભ્યુપૈતિ દ્રુતં નદી સાગરમ્ અભ્યુપૈતિ
હૃષ્ટા બલાકા ઘનમ્ અભ્યુપૈતિ કાન્તા સકામા પ્રિયમ્ અભ્યુપૈતિ

જાતા વનાન્તાઃ શિખિસુપ્રનૃત્તા જાતાઃ કદમ્બાઃ સકદમ્બશાખાઃ
જાતા વૃષા ગોષુ સમાનકામા જાતા મહી સસ્યવનાભિરામા

વહન્તિ વર્ષન્તિ નદન્તિ ભાન્તિ ધ્યાયન્તિ નૃત્યન્તિ સમાશ્વસન્તિ
નદ્યો ઘના મત્તગજા વનાન્તાઃ પ્રિયાવિનીહાઃ શિખિનઃ પ્લવંગાઃ

પ્રહર્ષિતાઃ કેતકપુષ્પગન્ધમ્ આઘ્રાય હૃષ્ટા વનનિર્ઝરેષુ
પ્રપાત શબ્દાકુલિતા ગજેન્દ્રાઃ સાર્ધં મયૂરૈઃ સમદા નદન્તિ

ધારાનિપાતૈર્ અભિહન્યમાનાઃ કદમ્બશાખાસુ વિલમ્બમાનાઃ
ક્ષણાર્જિતં પુષ્પરસાવગાઢં શનૈર્ મદં ષટ્ચરણાસ્ ત્યજન્તિ

અઙ્ગારચૂર્ણોત્કરસંનિકાશૈઃ ફલૈઃ સુપર્યાપ્ત રસૈઃ સમૃદ્ધૈઃ
જમ્બૂદ્રુમાણાં પ્રવિભાન્તિ શાખા નિલીયમાના ઇવ ષટ્પદૌઘૈઃ

તડિત્પતાકાભિર્ અલંકૃતાનામ્ ઉદીર્ણગમ્ભીરમહારવાણામ્
વિભાન્તિ રૂપાણિ બલાહકાનાં રણોદ્યતાનામ્ ઇવ વારણાનામ્

માર્ગાનુગઃ શૈલવનાનુસારી સંપ્રસ્થિતો મેઘરવં નિશમ્ય
યુદ્ધાભિકામઃ પ્રતિનાગશઙ્કી મત્તો ગજેન્દ્રઃ પ્રતિસંનિવૃત્તઃ

મુક્તાસકાશં સલિલં પતદ્ વૈ સુનિર્મલં પત્રપુટેષુ લગ્નમ્
હૃષ્ટા વિવર્ણચ્છદના વિહંગાઃ સુરેન્દ્રદત્તં તૃષિતાઃ પિબન્તિ

નીલેષુ નીલા નવવારિપૂર્ણા મેઘેષુ મેઘાઃ પ્રવિભાન્તિ સક્તાઃ
દવાગ્નિદગ્ધેષુ દવાગ્નિદગ્ધાઃ શૈલેષુ શૈલા ઇવ બદ્ધમૂલાઃ

મત્તા ગજેન્દ્રા મુદિતા ગવેન્દ્રા વનેષુ વિશ્રાન્તતરા મૃગેન્દ્રાઃ
રમ્યા નગેન્દ્રા નિભૃતા નગેન્દ્રાઃ પ્રક્રીડિતો વારિધરૈઃ સુરેન્દ્રઃ

વૃત્તા યાત્રા નરેન્દ્રાણાં સેના પ્રતિનિવર્તતે
વૈરાણિ ચૈવ માર્ગાશ્ ચ સલિલેન સમીકૃતાઃ

માસિ પ્રૌષ્ઠપદે બ્રહ્મ બ્રાહ્મણાનાં વિવક્ષતામ્
અયમ્ અધ્યાયસમયઃ સામગાનામ્ ઉપસ્થિતઃ

નિવૃત્તકર્માયતનો નૂનં સંચિતસંચયઃ
આષાઢીમ્ અભ્યુપગતો ભરતઃ કોષકાધિપઃ

નૂનમ્ આપૂર્યમાણાયાઃ સરય્વા વધતે રયઃ
માં સમીક્ષ્ય સમાયાન્તમ્ અયોધ્યાયા ઇવ સ્વનઃ

ઇમાઃ સ્ફીતગુણા વર્ષાઃ સુગ્રીવઃ સુખમ્ અશ્નુતે
વિજિતારિઃ સદારશ્ ચ રાજ્યે મહતિ ચ સ્થિતઃ

અહં તુ હૃતદારશ્ ચ રાજ્યાચ્ ચ મહતશ્ ચ્યુતઃ
નદીકૂલમ્ ઇવ ક્લિન્નમ્ અવસીદામિ લક્ષ્મણ

શોકશ્ ચ મમ વિસ્તીર્ણો વર્ષાશ્ ચ ભૃશદુર્ગમાઃ
રાવણશ્ ચ મહાઞ્ શત્રુર્ અપારં પ્રતિભાતિ મે

અયાત્રાં ચૈવ દૃષ્ટ્વેમાં માર્ગાંશ્ ચ ભૃશદુર્ગમાન્
પ્રણતે ચૈવ સુગ્રીવે ન મયા કિં ચિદ્ ઈરિતમ્

અપિ ચાતિપરિક્લિષ્ટં ચિરાદ્ દારૈઃ સમાગતમ્
આત્મકાર્યગરીયસ્ત્વાદ્ વક્તું નેચ્છામિ વાનરમ્

સ્વયમ્ એવ હિ વિશ્રમ્ય જ્ઞાત્વા કાલમ્ ઉપાગતમ્
ઉપકારં ચ સુગ્રીવો વેત્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ

તસ્માત્ કાલપ્રતીક્ષો ઽહં સ્થિતો ઽસ્મિ શુભલક્ષણ
સુગ્રીવસ્ય નદીનાં ચ પ્રસાદમ્ અનુપાલયન્

ઉપકારેણ વીરો હિ પ્રતિકારેણ યુજ્યતે
અકૃતજ્ઞો ઽપ્રતિકૃતો હન્તિ સત્ત્વવતાં મનઃ

અથૈવમ્ ઉક્તઃ પ્રણિધાય લક્ષ્મણઃ કૃતાઞ્જલિસ્ તત્ પ્રતિપૂજ્ય ભાષિતમ્
ઉવાચ રામં સ્વભિરામ દર્શનં પ્રદર્શયન્ દર્શનમ્ આત્મનઃ શુભમ્

યથોક્તમ્ એતત્ તવ સર્વમ્ ઈપ્સિતં નરેન્દ્ર કર્તા નચિરાદ્ ધરીશ્વરઃ
શરત્પ્રતીક્ષઃ ક્ષમતામ્ ઇમં ભવાઞ્ જલપ્રપાતં રિપુનિગ્રહે ધૃતઃ