રામાયણ · અધ્યાય 4.019

સ વાનરમહારાજઃ શયાનઃ શરવિક્ષતઃ
પ્રત્યુક્તો હેતુમદ્વાક્યૈર્ નોત્તરં પ્રત્યપદ્યત

અશ્મભિઃ પરિભિન્નાઙ્ગઃ પાદપૈર્ આહતો ભૃશમ્
રામબાણેન ચાક્રાન્તો જીવિતાન્તે મુમોહ સઃ

તં ભાર્યાબાણમોક્ષેણ રામદત્તેન સંયુગે
હતં પ્લવગશાર્દૂલં તારા શુશ્રાવ વાલિનમ્

સા સપુત્રાપ્રિયં શ્રુત્વા વધં ભર્તુઃ સુદારુણમ્
નિષ્પપાત ભૃશં ત્રસ્તા વિવિધાદ્ ગિરિગહ્વરાત્

યે ત્વ્ અઙ્ગદપરીવારા વાનરા હિ મહાબલાઃ
તે સકાર્મુકમ્ આલોક્ય રામં ત્રસ્તાઃ પ્રદુદ્રુવુઃ

સા દદર્શ તતસ્ ત્રસ્તાન્ હરીન્ આપતતો દ્રુતમ્
યૂથાદ્ ઇવ પરિભ્રષ્ટાન્ મૃગાન્ નિહતયૂથપાન્

તાન્ ઉવાચ સમાસાદ્ય દુઃખિતાન્ દુઃખિતા સતી
રામ વિત્રાસિતાન્ સર્વાન્ અનુબદ્ધાન્ ઇવેષુભિઃ

વાનરા રાજસિંહસ્ય યસ્ય યૂયં પુરઃસરાઃ
તં વિહાય સુવિત્રસ્તાઃ કસ્માદ્ દ્રવત દુર્ગતાઃ

રાજ્યહેતોઃ સ ચેદ્ ભ્રાતા ભ્રાતા રૌદ્રેણ પાતિતઃ
રામેણ પ્રસૃતૈર્ દૂરાન્ માર્ગણૈર્ દૂર પાતિભિઃ

કપિપત્ન્યા વચઃ શ્રુત્વા કપયઃ કામરૂપિણઃ
પ્રાપ્તકાલમ્ અવિશ્લિષ્ટમ્ ઊચુર્ વચનમ્ અઙ્ગનામ્

જીવ પુત્રે નિવર્તસ્ય પુત્રં રક્ષસ્વ ચાન્દગમ્
અન્તકો રામ રૂપેણ હત્વા નયતિ વાલિનમ્

ક્ષિપ્તાન્ વૃક્ષાન્ સમાવિધ્ય વિપુલાશ્ ચ શિલાસ્ તથા
વાલી વજ્રસમૈર્ બાણૈર્ વજ્રેણેવ નિપાતિતઃ

અભિદ્રુતમ્ ઇદં સર્વં વિદ્રુતં પ્રસૃતં બલમ્
અસ્મિન્ પ્લવગશાર્દૂલે હતે શક્રસમપ્રભે

રક્ષ્યતાં નગરં શૂરૈર્ અઙ્ગદશ્ ચાભિષિચ્યતામ્
પદસ્થં વાલિનઃ પુત્રં ભજિષ્યન્તિ પ્લવંગમાઃ

અથ વા રુચિરં સ્થાનમ્ ઇહ તે રુચિરાનને
આવિશન્તિ હિ દુર્ગાણિ ક્ષિપ્રમ્ અદ્યૈવ વાનરાઃ

અભાર્યાઃ સહ ભાર્યાશ્ ચ સન્ત્ય્ અત્ર વનચારિણઃ
લુબ્ધેભ્યો વિપ્રયુક્તેભ્યઃ સ્વેભ્યો નસ્ તુમુલં ભયમ્

અલ્પાન્તરગતાનાં તુ શ્રુત્વા વચનમ્ અઙ્ગના
આત્મનઃ પ્રતિરૂપં સા બભાષે ચારુહાસિની

પુત્રેણ મમ કિં કાર્યં કિં રાજ્યેન કિમ્ આત્મના
કપિસિંહે મહાભાગે તસ્મિન્ ભર્તરિ નશ્યતિ

પાદમૂલં ગમિષ્યામિ તસ્યૈવાહં મહાત્મનઃ
યો ઽસૌ રામપ્રયુક્તેન શરેણ વિનિપાતિતઃ

એવમ્ ઉક્ત્વા પ્રદુદ્રાવ રુદતી શોકકર્શિતા
શિરશ્ ચોરશ્ ચ બાહુભ્યાં દુઃખેન સમભિઘ્નતી

આવ્રજન્તી દદર્શાથ પતિં નિપતિતં ભુવિ
હન્તારં દાનવેન્દ્રાણાં સમરેષ્વ્ અનિવર્તિનામ્

ક્ષેપ્તારં પર્વતેન્દ્રાણાં વજ્રાણામ્ ઇવ વાસવમ્
મહાવાતસમાવિષ્ટં મહામેઘૌઘનિઃસ્વનમ્

શક્રતુલ્યપરાક્રાન્તં વૃષ્ટ્વેવોપરતં ઘનમ્
નર્દન્તં નર્દતાં ભીમં શૂરં શૂરેણ પાતિતમ્

શાર્દૂલેનામિષસ્યાર્થે મૃગરાજં યથા હતમ્
અર્ચિતં સર્વલોકસ્ય સપતાકં સવેદિકમ્

નાગહેતોઃ સુપર્ણેન ચૈત્યમ્ ઉન્મથિતં યથા
અવષ્ટભ્યાવતિષ્ઠન્તં દદર્શ ધનુર્ ઊર્જિતમ્

રામં રામાનુજં ચૈવ ભર્તુશ્ ચૈવાનુજં શુભા
તાન્ અતીત્ય સમાસાદ્ય ભર્તારં નિહતં રણે

સમીક્ષ્ય વ્યથિતા ભૂમૌ સંભ્રાન્તા નિપપાત હ
સુપ્તેવ પુનર્ ઉત્થાય આર્યપુત્રેતિ ક્રોશતી

રુરોદ સા પતિં દૃષ્ટ્વા સંદિતં મૃત્યુદામભિઃ
તામ્ અવેક્ષ્ય તુ સુગ્રીવઃ ક્રોશન્તીં કુરરીમ્ ઇવ

વિષાદમ્ અગમત્ કષ્ટં દૃષ્ટ્વા ચાઙ્ગદમ્ આગતમ્