રામાયણ · અધ્યાય 4.012

એતચ્ ચ વચનં શ્રુત્વા સુગ્રીવેણ સુભાષિતમ્
પ્રત્યયાર્થં મહાતેજા રામો જગ્રાહ કાર્મુકમ્

સ ગૃહીત્વા ધનુર્ ઘોરં શરમ્ એકં ચ માનદઃ
સાલાન્ ઉદ્દિશ્ય ચિક્ષેપ જ્યાસ્વનૈઃ પૂરયન્ દિશઃ

સ વિસૃષ્ટો બલવતા બાણઃ સ્વર્ણપરિષ્કૃતઃ
ભિત્ત્વા સાલાન્ ગિરિપ્રસ્થે સપ્ત ભૂમિં વિવેશ હ

પ્રવિષ્ટસ્ તુ મુહૂર્તેન રસાં ભિત્ત્વા મહાજવઃ
નિષ્પત્ય ચ પુનસ્ તૂર્ણં સ્વતૂણીં પ્રવિવેશ હ

તાન્ દૃષ્ટ્વા સપ્ત નિર્ભિન્નાન્ સાલાન્ વાનરપુંગવઃ
રામસ્ય શરવેગેન વિસ્મયં પરમં ગતઃ

સ મૂર્ધ્ના ન્યપતદ્ ભૂમૌ પ્રલમ્બીકૃતભૂષણઃ
સુગ્રીવઃ પરમપ્રીતો રાઘવાય કૃતાઞ્જલિઃ

ઇદં ચોવાચ ધર્મજ્ઞં કર્મણા તેન હર્ષિતઃ
રામં સર્વાસ્ત્રવિદુષાં શ્રેષ્ઠં શૂરમ્ અવસ્થિતમ્

સેન્દ્રાન્ અપિ સુરાન્ સર્વાંસ્ ત્વં બાણૈઃ પુરુષર્ષભ
સમર્થઃ સમરે હન્તું કિં પુનર્ વાલિનં પ્રભો

યેન સપ્ત મહાસાલા ગિરિર્ ભૂમિશ્ ચ દારિતાઃ
બાણેનૈકેન કાકુત્સ્થ સ્થાતા તે કો રણાગ્રતઃ

અદ્ય મે વિગતઃ શોકઃ પ્રીતિર્ અદ્ય પરા મમ
સુહૃદં ત્વાં સમાસાદ્ય મહેન્દ્રવરુણોપમમ્

તમ્ અદ્યૈવ પ્રિયાર્થં મે વૈરિણં ભ્રાતૃરૂપિણમ્
વાલિનં જહિ કાકુત્સ્થ મયા બદ્ધો ઽયમ્ અઞ્જલિઃ

તતો રામઃ પરિષ્વજ્ય સુગ્રીવં પ્રિયદર્શનમ્
પ્રત્યુવાચ મહાપ્રાજ્ઞો લક્ષ્મણાનુમતં વચઃ

અસ્માદ્ ગચ્છામ કિષ્કિન્ધાં ક્ષિપ્રં ગચ્છ ત્વમ્ અગ્રતઃ
ગત્વા ચાહ્વય સુગ્રીવ વાલિનં ભ્રાતૃગન્ધિનમ્

સર્વે તે ત્વરિતં ગત્વા કિષ્કિન્ધાં વાલિનઃ પુરીમ્
વૃક્ષૈર્ આત્માનમ્ આવૃત્ય વ્યતિષ્ઠન્ ગહને વને

સુગ્રીવો વ્યનદદ્ ઘોરં વાલિનો હ્વાનકારણાત્
ગાઢં પરિહિતો વેગાન્ નાદૈર્ ભિન્દન્ન્ ઇવામ્બરમ્

તં શ્રુત્વા નિનદં ભ્રાતુઃ ક્રુદ્ધો વાલી મહાબલઃ
નિષ્પપાત સુસંરબ્ધો ભાસ્કરો ઽસ્તતટાદ્ ઇવ

તતઃ સુતુમુલં યુદ્ધં વાલિસુગ્રીવયોર્ અભૂત્
ગગને ગ્રહયોર્ ઘોરં બુધાઙ્ગારકયોર્ ઇવ

તલૈર્ અશનિકલ્પૈશ્ ચ વજ્રકલ્પૈશ્ ચ મુષ્ટિભિઃ
જઘ્નતુઃ સમરે ઽન્યોન્યં ભ્રાતરૌ ક્રોધમૂર્છિતૌ

તતો રામો ધનુષ્પાણિસ્ તાવ્ ઉભૌ સમુદીક્ષ્ય તુ
અન્યોન્યસદૃશૌ વીરાવ્ ઉભૌ દેવાવ્ ઇવાશ્વિનૌ

યન્ નાવગચ્છત્ સુગ્રીવં વાલિનં વાપિ રાઘવઃ
તતો ન કૃતવાન્ બુદ્ધિં મોક્તુમ્ અન્તકરં શરમ્

એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ભગ્નઃ સુગ્રીવસ્ તેન વાલિના
અપશ્યન્ રાઘવં નાથમ્ ઋશ્યમૂકં પ્રદુદ્રુવે

ક્લાન્તો રુધિરસિક્તાઙ્ગઃ પ્રહારૈર્ જર્જરીકૃતઃ
વાલિનાભિદ્રુતઃ ક્રોધાત્ પ્રવિવેશ મહાવનમ્

તં પ્રવિષ્ટં વનં દૃષ્ટ્વા વાલી શાપભયાત્ તતઃ
મુક્તો હ્ય્ અસિ ત્વમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ નિવૃત્તો મહાબલઃ

રાઘવો ઽપિ સહ ભ્રાત્રા સહ ચૈવ હનૂમતા
તદ્ એવ વનમ્ આગચ્છત્ સુગ્રીવો યત્ર વાનરઃ

તં સમીક્ષ્યાગતં રામં સુગ્રીવઃ સહલક્ષ્મણમ્
હ્રીમાન્ દીનમ્ ઉવાચેદં વસુધામ્ અવલોકયન્

આહ્વયસ્વેતિ મામ્ ઉક્ત્વા દર્શયિત્વા ચ વિક્રમમ્
વૈરિણા ઘાતયિત્વા ચ કિમ્ ઇદાનીં ત્વયા કૃતમ્

તામ્ એવ વેલાં વક્તવ્યં ત્વયા રાઘવ તત્ત્વતઃ
વાલિનં ન નિહન્મીતિ તતો નાહમ્ ઇતો વ્રજે

તસ્ય ચૈવં બ્રુવાણસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ
કરુણં દીનયા વાચા રાઘવઃ પુનર્ અબ્રવીત્

સુગ્રીવ શ્રૂયતાં તાતઃ ક્રોધશ્ ચ વ્યપનીયતામ્
કારણં યેન બાણો ઽયં ન મયા સ વિસર્જિતઃ

અલંકારેણ વેષેણ પ્રમાણેન ગતેન ચ
ત્વં ચ સુગ્રીવ વાલી ચ સદૃશૌ સ્થઃ પરસ્પરમ્

સ્વરેણ વર્ચસા ચૈવ પ્રેક્ષિતેન ચ વાનર
વિક્રમેણ ચ વાક્યૈશ્ ચ વ્યક્તિં વાં નોપલક્ષયે

તતો ઽહં રૂપસાદૃશ્યાન્ મોહિતો વાનરોત્તમ
નોત્સૃજામિ મહાવેગં શરં શત્રુનિબર્હણમ્

એતન્મુહૂર્તે તુ મયા પશ્ય વાલિનમ્ આહવે
નિરસ્તમ્ ઇષુણૈકેન વેષ્ટમાનં મહીતલે

અભિજ્ઞાનં કુરુષ્વ ત્વમ્ આત્મનો વાનરેશ્વર
યેન ત્વામ્ અભિજાનીયાં દ્વન્દ્વયુદ્ધમ્ ઉપાગતમ્

ગજપુષ્પીમ્ ઇમાં ફુલ્લામ્ ઉત્પાટ્ય શુભલક્ષણામ્
કુરુ લક્ષ્મણ કણ્ઠે ઽસ્ય સુગ્રીવસ્ય મહાત્મનઃ

તતો ગિરિતટે જાતામ્ ઉત્પાટ્ય કુસુમાયુતામ્
લક્ષ્મણો ગજપુષ્પીં તાં તસ્ય કણ્ઠે વ્યસર્જયત્

સ તથા શુશુભે શ્રીમાંલ્ લતયા કણ્ઠસક્તયા
માલયેવ બલાકાનાં સસંધ્ય ઇવ તોયદઃ

વિભ્રાજમાનો વપુષા રામવાક્યસમાહિતઃ
જગામ સહ રામેણ કિષ્કિન્ધાં વાલિપાલિતામ્