રામાયણ · અધ્યાય 3.059

દૃષ્ટાશ્રમપદં શૂન્યં રામો દશરથાત્મજઃ
રહિતાં પર્ણશાલાં ચ વિધ્વસ્તાન્ય્ આસનાનિ ચ

અદૃષ્ટ્વા તત્ર વૈદેહીં સંનિરીક્ષ્ય ચ સર્વશઃ
ઉવાચ રામઃ પ્રાક્રુશ્ય પ્રગૃહ્ય રુચિરૌ ભુજૌ

ક્વ નુ લક્ષ્મણ વૈદેહી કં વા દેશમ્ ઇતો ગતા
કેનાહૃતા વા સૌમિત્રે ભક્ષિતા કેન વા પ્રિયા

વૃષ્કેણાવાર્ય યદિ માં સીતે હસિતુમ્ ઇચ્છસિ
અલં તે હસિતેનાદ્ય માં ભજસ્વ સુદુઃખિતમ્

યૈઃ સહ ક્રીડસે સીતે વિશ્વસ્તૈર્ મૃગપોતકૈઃ
એતે હીનાસ્ ત્વયા સૌમ્યે ધ્યાયન્ત્ય્ અસ્રાવિલેક્ષણાઃ

મૃતં શોકેન મહતા સીતાહરણજેન મામ્
પરલોકે મહારાજો નૂનં દ્રક્ષ્યતિ મે પિતા

કથં પ્રતિજ્ઞાં સંશ્રુત્ય મયા ત્વમ્ અભિયોજિતઃ
અપૂરયિત્વા તં કાલં મત્સકાશમ્ ઇહાગતઃ

કામવૃત્તમ્ અનાર્યં માં મૃષાવાદિનમ્ એવ ચ
ધિક્ ત્વામ્ ઇતિ પરે લોકે વ્યક્તં વક્ષ્યતિ મે પિતા

વિવશં શોકસંતપ્તં દીનં ભગ્નમનોરથમ્
મામ્ ઇહોત્સૃજ્ય કરુણં કીર્તિર્ નરમ્ ઇવાનૃજુમ્

ક્વ ગચ્છસિ વરારોહે મામ્ ઉત્સૃજ્ય સુમધ્યમે
ત્વયા વિરહિતશ્ ચાહં મોક્ષ્યે જીવિતમ્ આત્મનઃ

ઇતીવ વિલપન્ રામઃ સીતાદર્શનલાલસઃ
ન દદર્શ સુદુઃખાર્તો રાઘવો જનકાત્મજામ્

અનાસાદયમાનં તં સીતાં દશરથાત્મજમ્
પઙ્કમ્ આસાદ્ય વિપુલં સીદન્તમ્ ઇવ કુઞ્જરમ્
લક્ષ્મણો રામમ્ અત્યર્થમ્ ઉવાચ હિતકામ્યયા

મા વિષાદં મહાબાહો કુરુ યત્નં મયા સહ
ઇદં ચ હિ વનં શૂર બહુકન્દરશોભિતમ્

પ્રિયકાનનસંચારા વનોન્મત્તા ચ મૈથિલી
સા વનં વા પ્રવિષ્ટા સ્યાન્ નલિનીં વા સુપુષ્પિતામ્

સરિતં વાપિ સંપ્રાપ્તા મીનવઞ્જુરસેવિતામ્
વિત્રાસયિતુકામા વા લીના સ્યાત્ કાનને ક્વ ચિત્
જિજ્ઞાસમાના વૈદેહી ત્વાં માં ચ પુરુષર્ષભ

તસ્યા હ્ય્ અન્વેષણે શ્રીમન્ ક્ષિપ્રમ્ એવ યતાવહે
વનં સર્વં વિચિનુવો યત્ર સા જનકાત્મજા
મન્યસે યદિ કાકુત્સ્થ મા સ્મ શોકે મનઃ કૃથાઃ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ સૌહાર્દાલ્ લક્ષ્મણેન સમાહિતઃ
સહ સૌમિત્રિણા રામો વિચેતુમ્ ઉપચક્રમે
તૌ વનાનિ ગિરીંશ્ ચૈવ સરિતશ્ ચ સરાંસિ ચ

નિખિલેન વિચિન્વન્તૌ સીતાં દશરથાત્મજૌ
તસ્ય શૈલસ્ય સાનૂનિ ગુહાશ્ ચ શિખરાણિ ચ

નિખિલેન વિચિન્વન્તૌ નૈવ તામ્ અભિજગ્મતુઃ
વિચિત્ય સર્વતઃ શૈલં રામો લક્ષ્મણમ્ અબ્રવીત્

નેહ પશ્યામિ સૌમિત્રે વૈદેહીં પર્વતે શુભે
તતો દુઃખાભિસંતપ્તો લક્ષ્મણો વાક્યમ્ અબ્રવીત્

વિચરન્ દણ્ડકારણ્યં ભ્રાતરં દીપ્તતેજસં
પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ મૈથિલીં જનકાત્મજામ્

યથા વિષ્ણુર્ મહાબાહુર્ બલિં બદ્ધ્વા મહીમ્ ઇમામ્
એવમ્ ઉક્તસ્ તુ વીરેણ લક્ષ્મણેન સ રાઘવઃ

ઉવાચ દીનયા વાચા દુઃખાભિહતચેતનઃ
વનં સર્વં સુવિચિતં પદ્મિન્યઃ ફુલ્લપઙ્કજાઃ

ગિરિશ્ ચાયં મહાપ્રાજ્ઞ બહુકન્દરનિર્ઝરઃ
ન હિ પશ્યામિ વૈદેહીં પ્રાણેભ્યો ઽપિ ગરીયસીમ્

એવં સ વિલપન્ રામઃ સીતાહરણકર્શિતઃ
દીનઃ શોકસમાવિષ્ટો મુહૂર્તં વિહ્વલો ઽભવત્

સ વિહ્વલિતસર્વાઙ્ગો ગતબુદ્ધિર્ વિચેતનઃ
વિષસાદાતુરો દીનો નિઃશ્વસ્યાશીતમ્ આયતમ્

બહુશઃ સ તુ નિઃશ્વસ્ય રામો રાજીવલોચનઃ
હા પ્રિયેતિ વિચુક્રોશ બહુશો બાષ્પગદ્ગદઃ

તં સાન્ત્વયામ્ આસ તતો લક્ષ્મણઃ પ્રિયબાન્ધવઃ
બહુપ્રકારં ધર્મજ્ઞઃ પ્રશ્રિતઃ પ્રશ્રિતાઞ્જલિઃ

અનાદૃત્ય તુ તદ્ વાક્યં લક્ષ્મણૌષ્ઠપુટચ્યુતમ્
અપશ્યંસ્ તાં પ્રિયાં સીતાં પ્રાક્રોશત્ સ પુનઃ પુનઃ