રામાયણ · અધ્યાય 3.060

સ દીનો દીનયા વાચા લક્ષ્મણં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
શીઘ્રં લક્ષ્મણ જાનીહિ ગત્વા ગોદાવરીં નદીમ્
અપિ ગોદાવરીં સીતા પદ્માન્ય્ આનયિતું ગતા

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ રામેણ લક્ષ્મણઃ પુનર્ એવ હિ
નદીં ગોદાવરીં રમ્યાં જગામ લઘુવિક્રમઃ

તાં લક્ષ્મણસ્ તીર્થવતીં વિચિત્વા રામમ્ અબ્રવીત્
નૈનાં પશ્યામિ તીર્થેષુ ક્રોશતો ન શૃણોતિ મે

કં નુ સા દેશમ્ આપન્ના વૈદેહી ક્લેશનાશિની
ન હિ તં વેદ્મિ વૈ રામ યત્ર સા તનુમધ્યમા

લક્ષ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દીનઃ સંતાપ મોહિતઃ
રામઃ સમભિચક્રામ સ્વયં ગોદાવરીં નદીમ્

સ તામ્ ઉપસ્થિતો રામઃ ક્વ સીતેત્ય્ એવમ્ અબ્રવીત્

ભૂતાનિ રાક્ષસેન્દ્રેણ વધાર્હેણ હૃતામ્ અપિ
ન તાં શશંસૂ રામાય તથા ગોદાવરી નદી

તતઃ પ્રચોદિતા ભૂતૈઃ શંસાસ્મૈ તાં પ્રિયામ્ ઇતિ
ન ચ સાભ્યવદત્ સીતાં પૃષ્ટા રામેણ શોચિતા

રાવણસ્ય ચ તદ્ રૂપં કર્માણિ ચ દુરાત્મનઃ
ધ્યાત્વા ભયાત્ તુ વૈદેહીં સા નદી ન શશંસ તામ્

નિરાશસ્ તુ તયા નદ્યા સીતાયા દર્શને કૃતઃ
ઉવાચ રામઃ સૌમિત્રિં સીતાદર્શનકર્શિતઃ

કિં નુ લક્ષ્મણ વક્ષ્યામિ સમેત્ય જનકં વચઃ
માતરં ચૈવ વૈદેહ્યા વિના તામ્ અહમ્ અપ્રિયમ્

યા મે રાજ્યવિહીનસ્ય વને વન્યેન જીવતઃ
સર્વં વ્યપનયચ્ છોકં વૈદેહી ક્વ નુ સા ગતા

જ્ઞાતિપક્ષવિહીનસ્ય રાજપુત્રીમ્ અપશ્યતઃ
મન્યે દીર્ઘા ભવિષ્યન્તિ રાત્રયો મમ જાગ્રતઃ

ગોદાવરીં જનસ્થાનમ્ ઇમં પ્રસ્રવણં ગિરિમ્
સર્વાણ્ય્ અનુચરિષ્યામિ યદિ સીતા હિ દૃશ્યતે

એવં સંભાષમાણૌ તાવ્ અન્યોન્યં ભ્રાતરાવ્ ઉભૌ
વસુંધરાયાં પતિતં પુષ્પમાર્ગમ્ અપશ્યતામ્

તાં પુષ્પવૃષ્ટિં પતિતાં દૃષ્ટ્વા રામો મહીતલે
ઉવાચ લક્ષ્મણં વીરો દુઃખિતો દુઃખિતં વચઃ

અભિજાનામિ પુષ્પાણિ તાનીમામીહ લક્ષ્મણ
અપિનદ્ધાનિ વૈદેહ્યા મયા દત્તાનિ કાનને

એવમ્ ઉક્ત્વા મહાબાહુર્ લક્ષ્મણં પુરુષર્ષભમ્
ક્રુદ્ધો ઽબ્રવીદ્ ગિરિં તત્ર સિંહઃ ક્ષુદ્રમૃગં યથા

તાં હેમવર્ણાં હેમાભાં સીતાં દર્શય પર્વત
યાવત્ સાનૂનિ સર્વાણિ ન તે વિધ્વંસયામ્ય્ અહમ્

મમ બાણાગ્નિનિર્દગ્ધો ભસ્મીભૂતો ભવિષ્યસિ
અસેવ્યઃ સતતં ચૈવ નિસ્તૃણદ્રુમપલ્લવઃ

ઇમાં વા સરિતં ચાદ્ય શોષયિષ્યામિ લક્ષ્મણ
યદિ નાખ્યાતિ મે સીતામ્ અદ્ય ચન્દ્રનિભાનનામ્

એવં સ રુષિતો રામો દિધક્ષન્ન્ ઇવ ચક્ષુષા
દદર્શ ભૂમૌ નિષ્ક્રાન્તં રાક્ષસસ્ય પદં મહત્

સ સમીક્ષ્ય પરિક્રાન્તં સીતાયા રાક્ષસસ્ય ચ
સંભ્રાન્તહૃદયો રામઃ શશંસ ભ્રાતરં પ્રિયમ્

પશ્ય લક્ષ્મણ વૈદેહ્યાઃ શીર્ણાઃ કનકબિન્દવઃ
ભૂષણાનાં હિ સૌમિત્રે માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ

તપ્તબિન્દુનિકાશૈશ્ ચ ચિત્રૈઃ ક્ષતજબિન્દુભિઃ
આવૃતં પશ્ય સૌમિત્રે સર્વતો ધરણીતલમ્

મન્યે લક્ષ્મણ વૈદેહી રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ
ભિત્ત્વા ભિત્ત્વા વિભક્તા વા ભક્ષિતા વા ભવિષ્યતિ

તસ્ય નિમિત્તં વૈદેહ્યા દ્વયોર્ વિવદમાનયોઃ
બભૂવ યુદ્ધં સૌમિત્રે ઘોરં રાક્ષસયોર્ ઇહ

મુક્તામણિચિતં ચેદં તપનીયવિભૂષિતમ્
ધરણ્યાં પતિતં સૌમ્ય કસ્ય ભગ્નં મહદ્ ધનુઃ

તરુણાદિત્યસંકાશં વૈદૂર્યગુલિકાચિતમ્
વિશીર્ણં પતિતં ભૂમૌ કવચં કસ્ય કાઞ્ચનમ્

છત્રં શતશલાકં ચ દિવ્યમાલ્યોપશોભિતમ્
ભગ્નદણ્ડમ્ ઇદં કસ્ય ભૂમૌ સૌમ્ય નિપાતિતમ્

કાઞ્ચનોરશ્છદાશ્ ચેમે પિશાચવદનાઃ ખરાઃ
ભીમરૂપા મહાકાયાઃ કસ્ય વા નિહતા રણે

દીપ્તપાવકસંકાશો દ્યુતિમાન્ સમરધ્વજઃ
અપવિદ્ધશ્ ચ ભગ્નશ્ ચ કસ્ય સાંગ્રામિકો રથઃ

રથાક્ષમાત્રા વિશિખાસ્ તપનીયવિભૂષણાઃ
કસ્યેમે ઽભિહતા બાણાઃ પ્રકીર્ણા ઘોરકર્મણઃ

વૈરં શતગુણં પશ્ય મમેદં જીવિતાન્તકમ્
સુઘોરહૃદયૈઃ સૌમ્ય રાક્ષસૈઃ કામરૂપિભિઃ

હૃતા મૃતા વા સીતા હિ ભક્ષિતા વા તપસ્વિની
ન ધર્મસ્ ત્રાયતે સીતાં હ્રિયમાણાં મહાવને

ભક્ષિતાયાં હિ વૈદેહ્યાં હૃતાયામ્ અપિ લક્ષ્મણ
કે હિ લોકે પ્રિયં કર્તું શક્તાઃ સૌમ્ય મમેશ્વરાઃ

કર્તારમ્ અપિ લોકાનાં શૂરં કરુણવેદિનમ્
અજ્ઞાનાદ્ અવમન્યેરન્ સર્વભૂતાનિ લક્ષ્મણ

મૃદું લોકહિતે યુક્તં દાન્તં કરુણવેદિનમ્
નિર્વીર્ય ઇતિ મન્યન્તે નૂનં માં ત્રિદશેશ્વરાઃ

માં પ્રાપ્ય હિ ગુણો દોષઃ સંવૃત્તઃ પશ્ય લક્ષ્મણ
અદ્યૈવ સર્વભૂતાનાં રક્ષસામ્ અભવાય ચ
સંહૃત્યૈવ શશિજ્યોત્સ્નાં મહાન્ સૂર્ય ઇવોદિતઃ

નૈવ યક્ષા ન ગન્ધર્વા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ
કિંનરા વા મનુષ્યા વા સુખં પ્રાપ્સ્યન્તિ લક્ષ્મણ

મમાસ્ત્રબાણસંપૂર્ણમ્ આકાશં પશ્ય લક્ષ્મણ
નિઃસંપાતં કરિષ્યામિ હ્ય્ અદ્ય ત્રૈલોક્યચારિણામ્

સંનિરુદ્ધગ્રહગણમ્ આવારિતનિશાકરમ્
વિપ્રનષ્ટાનલમરુદ્ભાસ્કરદ્યુતિસંવૃતમ્

વિનિર્મથિતશૈલાગ્રં શુષ્યમાણજલાશયમ્
ધ્વસ્તદ્રુમલતાગુલ્મં વિપ્રણાશિતસાગરમ્

ન તાં કુશલિનીં સીતાં પ્રદાસ્યન્તિ મમેશ્વરાઃ
અસ્મિન્ મુહૂર્તે સૌમિત્રે મમ દ્રક્ષ્યન્તિ વિક્રમમ્

નાકાશમ્ ઉત્પતિષ્યન્તિ સર્વભૂતાનિ લક્ષ્મણ
મમ ચાપગુણાન્ મુક્તૈર્ બાણજાલૈર્ નિરન્તરમ્

અર્દિતં મમ નારાચૈર્ ધ્વસ્તભ્રાન્તમૃગદ્વિજમ્
સમાકુલમ્ અમર્યાદં જગત્ પશ્યાદ્ય લક્ષ્મણ

આકર્ણપૂર્ણૈર્ ઇષુભિર્ જીવલોકં દુરાવરૈઃ
કરિષ્યે મૈથિલીહેતોર્ અપિશાચમ્ અરાક્ષસં

મમ રોષપ્રયુક્તાનાં સાયકાનાં બલં સુરાઃ
દ્રક્ષ્યન્ત્ય્ અદ્ય વિમુક્તાનામ્ અમર્ષાદ્ દૂરગામિનામ્

નૈવ દેવા ન દૈતેયા ન પિશાચા ન રાક્ષસાઃ
ભવિષ્યન્તિ મમ ક્રોધાત્ ત્રૈલોક્યે વિપ્રણાશિતે

દેવદાનવયક્ષાણાં લોકા યે રક્ષસામ્ અપિ
બહુધા નિપતિષ્યન્તિ બાણૌઘૈઃ શકુલીકૃતાઃ
નિર્મર્યાદાન્ ઇમાંલ્ લોકાન્ કરિષ્યામ્ય્ અદ્ય સાયકૈઃ

યથા જરા યથા મૃત્યુર્ યથાકાલો યથાવિધિઃ
નિત્યં ન પ્રતિહન્યન્તે સર્વભૂતેષુ લક્ષ્મણ
તથાહં ક્રોધસંયુક્તો ન નિવાર્યો ઽસ્મ્ય્ અસંશયમ્

પુરેવ મે ચારુદતીમ્ અનિન્દિતાં દિશન્તિ સીતાં યદિ નાદ્ય મૈથિલીમ્
સદેવગન્ધર્વમનુષ્ય પન્નગં જગત્ સશૈલં પરિવર્તયામ્ય્ અહમ્