રામાયણ · અધ્યાય 3.051

ખમ્ ઉત્પતન્તં તં દૃષ્ટ્વા મૈથિલી જનકાત્મજા
દુઃખિતા પરમોદ્વિગ્ના ભયે મહતિ વર્તિની

રોષરોદનતામ્રાક્ષી ભીમાક્ષં રાક્ષસાધિપમ્
રુદતી કરુણં સીતા હ્રિયમાણેદમ્ અબ્રવીત્

ન વ્યપત્રપસે નીચ કર્મણાનેન રાવણ
જ્ઞાત્વા વિરહિતાં યો માં ચોરયિત્વા પલાયસે

ત્વયૈવ નૂનં દુષ્ટાત્મન્ ભીરુણા હર્તુમ્ ઇચ્છતા
મમાપવાહિતો ભર્તા મૃગરૂપેણ માયયા
યો હિ મામ્ ઉદ્યતસ્ ત્રાતું સો ઽપ્ય્ અયં વિનિપાતિતઃ

પરમં ખલુ તે વીર્યં દૃશ્યતે રાક્ષસાધમ
વિશ્રાવ્ય નામધેયં હિ યુદ્ધે નાસ્તિ જિતા ત્વયા

ઈદૃશં ગર્હિતં કર્મ કથં કૃત્વા ન લજ્જસે
સ્ત્રિયાશ્ ચ હરણં નીચ રહિતે ચ પરસ્ય ચ

કથયિષ્યન્તિ લોકેષુ પુરુષાઃ કર્મ કુત્સિતમ્
સુનૃશંસમ્ અધર્મિષ્ઠં તવ શૌણ્ડીર્યમાનિનઃ

ધિક્ તે શૌર્યં ચ સત્ત્વં ચ યત્ ત્વયા કથિતં તદા
કુલાક્રોશકરં લોકે ધિક્ તે ચારિત્રમ્ ઈદૃશમ્

કિં શક્યં કર્તુમ્ એવં હિ યજ્ જવેનૈવ ધાવસિ
મુહૂર્તમ્ અપિ તિષ્ઠસ્વ ન જીવન્ પ્રતિયાસ્યસિ

ન હિ ચક્ષુઃપથં પ્રાપ્ય તયોઃ પાર્થિવપુત્રયોઃ
સસૈન્યો ઽપિ સમર્તઃસ્ ત્વં મુહૂર્તમ્ અપિ જીવિતુમ્

ન ત્વં તયોઃ શરસ્પર્શં સોઢું શક્તઃ કથં ચન
વને પ્રજ્વલિતસ્યેવ સ્પર્શમ્ અગ્નેર્ વિહંગમઃ

સાધુ કૃત્વાત્મનઃ પથ્યં સાધુ માં મુઞ્ચ રાવણ
મત્પ્રધર્ષણરુષ્ટો હિ ભ્રાત્રા સહ પતિર્ મમ
વિધાસ્યતિ વિનાશાય ત્વં માં યદિ ન મુઞ્ચસિ

યેન ત્વં વ્યવસાયેન બલાન્ માં હર્તુમ્ ઇચ્છસિ
વ્યવસાયઃ સ તે નીચ ભવિષ્યતિ નિરર્થકઃ

ન હ્ય્ અહં તમ્ અપશ્યન્તી ભર્તારં વિબુધોપમમ્
ઉત્સહે શત્રુવશગા પ્રાણાન્ ધારયિતું ચિરમ્

ન નૂનં ચાત્મનઃ શ્રેયઃ પથ્યં વા સમવેક્ષસે
મૃત્યુકાલે યથા મર્ત્યો વિપરીતાનિ સેવતે

મુમૂર્ષૂણાં હિ સર્વેષાં યત્ પથ્યં તન્ ન રોચતે
પશ્યામીવ હિ કણ્ઠે ત્વાં કાલપાશાવપાશિતમ્

યથા ચાસ્મિન્ ભયસ્થાને ન બિભેષે દશાનન
વ્યક્તં હિરણ્મયાન્ હિ ત્વં સંપશ્યસિ મહીરુહાન્

નદીં વૈરતણીં ઘોરાં રુધિરૌઘનિવાહિનીમ્
ખડ્ગપત્રવનં ચૈવ ભીમં પશ્યસિ રાવણ

તપ્તકાઞ્ચનપુષ્પાં ચ વૈદૂર્યપ્રવરચ્છદામ્
દ્રક્ષ્યસે શાલ્મલીં તીક્ષ્ણામ્ આયસૈઃ કણ્ટકૈશ્ ચિતામ્

ન હિ ત્વમ્ ઈદૃશં કૃત્વા તસ્યાલીકં મહાત્મનઃ
ધારિતું શક્ષ્યસિ ચિરં વિષં પીત્વેવ નિર્ઘૃણઃ

બદ્ધસ્ ત્વં કાલપાશેન દુર્નિવારેણ રાવણ
ક્વ ગતો લપ્સ્યસે શર્મ ભર્તુર્ મમ મહાત્મનઃ

નિમેષાન્તરમાત્રેણ વિના ભ્રાતરમ્ આહવે
રાક્ષસા નિહતા યેન સહસ્રાણિ ચતુર્દશ

સ કથં રાઘવો વીરઃ સર્વાસ્ત્રકુશલો બલી
ન ત્વાં હન્યાચ્ છરૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ ઇષ્ટભાર્યાપહારિણમ્

એતચ્ ચાન્યચ્ ચ પરુષં વૈદેહી રાવણાઙ્કગા
ભયશોકસમાવિષ્ટા કરુણં વિલલાપ હ

તથા ભૃશાર્તાં બહુ ચૈવ ભાષિણીં વિલલાપ પૂર્વં કરુણં ચ ભામિનીમ્
જહાર પાપસ્ તરુણીં વિવેષ્ટતીં નૃપાત્મજામ્ આગતગાત્રવેપથુમ્