રામાયણ · અધ્યાય 3.049

ઇત્ય્ ઉક્તસ્ય યથાન્યાયં રાવણસ્ય જટાયુષા
ક્રુદ્ધસ્યાગ્નિનિભાઃ સર્વા રેજુર્ વિંશતિદૃષ્ટયઃ

સંરક્તનયનઃ કોપાત્ તપ્તકાઞ્ચનકુણ્ડલઃ
રાક્ષસેન્દ્રો ઽભિદુદ્રાવ પતગેન્દ્રમ્ અમર્ષણઃ

સ સંપ્રહારસ્ તુમુલસ્ તયોસ્ તસ્મિન્ મહાવને
બભૂવ વાતોદ્ધતયોર્ મેઘયોર્ ગગને યથા

તદ્ બભૂવાદ્ભુતં યુદ્ધં ગૃધ્રરાક્ષસયોસ્ તદા
સપક્ષયોર્ માલ્યવતોર્ મહાપર્વતયોર્ ઇવ

તતો નાલીકનારાચૈસ્ તીક્ષ્ણાગ્રૈશ્ ચ વિકર્ણિભિઃ
અભ્યવર્ષન્ મહાઘોરૈર્ ગૃધ્રરાજં મહાબલઃ

સ તાનિ શરજાલાનિ ગૃધ્રઃ પત્રરથેશ્વરઃ
જટાયુઃ પ્રતિજગ્રાહ રાવણાસ્ત્રાણિ સંયુગે

તસ્ય તીક્ષ્ણનખાભ્યાં તુ ચરણાભ્યાં મહાબલઃ
ચકાર બહુધા ગાત્રે વ્રણાન્ પતગસત્તમઃ

અથ ક્રોધાદ્ દશગ્રીવો જગ્રાહ દશમાર્ગણાન્
મૃત્યુદણ્ડનિભાન્ ઘોરાઞ્ શત્રુમર્દનકાઙ્ક્ષયા

સ તૈર્ બાણૈર્ મહાવીર્યઃ પૂર્ણમુક્તૈર્ અજિહ્મગૈઃ
બિભેદ નિશિતૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ ગૃધ્રં ઘોરૈઃ શિલીમુખૈઃ

સ રાક્ષસરથે પશ્યઞ્ જાનકીં બાષ્પલોચનામ્
અચિન્તયિત્વા બાણાંસ્ તાન્ રાક્ષસં સમભિદ્રવત્

તતો ઽસ્ય સશરં ચાપં મુક્તામણિવિભૂષિતમ્
ચરણાભ્યાં મહાતેજા બભઞ્જ પતગેશ્વરઃ

તચ્ ચાગ્નિસદૃશં દીપ્તં રાવણસ્ય શરાવરમ્
પક્ષાભ્યાં ચ મહાતેજા વ્યધુનોત્ પતગેશ્વરઃ

કાઞ્ચનોરશ્છદાન્ દિવ્યાન્ પિશાચવદનાન્ ખરાન્
તાંશ્ ચાસ્ય જવસંપન્નાઞ્ જઘાન સમરે બલી

વરં ત્રિવેણુસંપન્નં કામગં પાવકાર્ચિષમ્
મણિહેમવિચિત્રાઙ્ગં બભઞ્જ ચ મહારથમ્
પૂર્ણચન્દ્રપ્રતીકાશં છત્રં ચ વ્યજનૈઃ સહ

સ ભગ્નધન્વા વિરથો હતાશ્વો હતસારથિઃ
અઙ્કેનાદાય વૈદેહીં પપાત ભુવિ રાવણઃ

દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભૂમૌ રાવણં ભગ્નવાહનમ્
સાધુ સાધ્વ્ ઇતિ ભૂતાનિ ગૃધ્રરાજમ્ અપૂજયન્

પરિશ્રાન્તં તુ તં દૃષ્ટ્વા જરયા પક્ષિયૂથપમ્
ઉત્પપાત પુનર્ હૃષ્ટો મૈથિલીં ગૃહ્ય રાવણઃ

તં પ્રહૃષ્ટં નિધાયાઙ્કે ગચ્છન્તં જનકાત્મજામ્
ગૃધ્રરાજઃ સમુત્પત્ય જટાયુર્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

વજ્રસંસ્પર્શબાણસ્ય ભાર્યાં રામસ્ય રાવણ
અલ્પબુદ્ધે હરસ્ય્ એનાં વધાય ખલુ રક્ષસામ્

સમિત્રબન્ધુઃ સામાત્યઃ સબલઃ સપરિચ્છદઃ
વિષપાનં પિબસ્ય્ એતત્ પિપાસિત ઇવોદકમ્

અનુબન્ધમ્ અજાનન્તઃ કર્મણામ્ અવિચક્ષણાઃ
શીઘ્રમ્ એવ વિનશ્યન્તિ યથા ત્વં વિનશિષ્યસિ

બદ્ધસ્ ત્વં કાલપાશેન ક્વ ગતસ્ તસ્ય મોક્ષ્યસે
વધાય બડિશં ગૃહ્ય સામિષં જલજો યથા

ન હિ જાતુ દુરાધર્ષૌ કાકુત્સ્થૌ તવ રાવણ
ધર્ષણં ચાશ્રમસ્યાસ્ય ક્ષમિષ્યેતે તુ રાઘવૌ

યથા ત્વયા કૃતં કર્મ ભીરુણા લોકગર્હિતમ્
તસ્કરાચરિતો માર્ગો નૈષ વીરનિષેવિતઃ

યુધ્યસ્વ યદિ શૂરો ઽસિ મુહૂર્તં તિષ્ઠ રાવણ
શયિષ્યસે હતો ભૂમૌ યથા ભ્રાતા ખરસ્ તથા

પરેતકાલે પુરુષો યત્ કર્મ પ્રતિપદ્યતે
વિનાશાયાત્મનો ઽધર્મ્યં પ્રતિપન્નો ઽસિ કર્મ તત્

પાપાનુબન્ધો વૈ યસ્ય કર્મણઃ કો નુ તત્ પુમાન્
કુર્વીત લોકાધિપતિઃ સ્વયમ્ભૂર્ ભગવાન્ અપિ

એવમ્ ઉક્ત્વા શુભં વાક્યં જટાયુસ્ તસ્ય રક્ષસઃ
નિપપાત ભૃશં પૃષ્ઠે દશગ્રીવસ્ય વીર્યવાન્

તં ગૃહીત્વા નખૈસ્ તીક્ષ્ણૈર્ વિરરાદ સમન્તતઃ
અધિરૂઢો ગજારોહિ યથા સ્યાદ્ દુષ્ટવારણમ્

વિરરાદ નખૈર્ અસ્ય તુણ્ડં પૃષ્ઠે સમર્પયન્
કેશાંશ્ ચોત્પાટયામ્ આસ નખપક્ષમુખાયુધઃ

સ તથા ગૃધ્રરાજેન ક્લિશ્યમાનો મુહુર્ મુહુઃ
અમર્ષસ્ફુરિતૌષ્ઠઃ સન્ પ્રાકમ્પત સ રાક્ષસઃ

સંપરિષ્વજ્ય વૈદેહીં વામેનાઙ્કેન રાવણઃ
તલેનાભિજઘાનાર્તો જટાયું ક્રોધમૂર્છિતઃ

જટાયુસ્ તમ્ અતિક્રમ્ય તુણ્ડેનાસ્ય ખરાધિપઃ
વામબાહૂન્ દશ તદા વ્યપાહરદ્ અરિંદમઃ

તતઃ ક્રુદ્ધો દશક્રીવઃ સીતામ્ ઉત્સૃજ્ય વીર્યવાન્
મુષ્ટિભ્યાં ચરણાભ્યાં ચ ગૃધ્રરાજમ્ અપોથયત્

તતો મુહૂર્તં સંગ્રામો બભૂવાતુલવીર્યયોઃ
રાક્ષસાનાં ચ મુખ્યસ્ય પક્ષિણાં પ્રવરસ્ય ચ

તસ્ય વ્યાયચ્છમાનસ્ય રામસ્યાર્થે ઽથ રાવણઃ
પક્ષૌ પાદૌ ચ પાર્શ્વૌ ચ ખડ્ગમ્ ઉદ્ધૃત્ય સો ઽચ્છિનત્

સ છિન્નપક્ષઃ સહસા રક્ષસા રૌદ્રકર્મણા
નિપપાત હતો ગૃધ્રો ધરણ્યામ્ અલ્પજીવિતઃ

તં દૃષ્ટ્વા પતિતં ભૂમૌ ક્ષતજાર્દ્રં જટાયુષમ્
અભ્યધાવત વૈદેહી સ્વબન્ધુમ્ ઇવ દુઃખિતા

તં નીલજીમૂતનિકાશકલ્પં સુપાણ્ડુરોરસ્કમ્ ઉદારવીર્યમ્
દદર્શ લઙ્કાધિપતિઃ પૃથિવ્યાં જટાયુષં શાન્તમ્ ઇવાગ્નિદાવમ્

તતસ્ તુ તં પત્રરથં મહીતલે નિપાતિતં રાવણવેગમર્દિતમ્
પુનઃ પરિષ્વજ્ય શશિપ્રભાનના રુરોદ સીતા જનકાત્મજા તદા