રામાયણ · અધ્યાય 3.015

વસતસ્ તસ્ય તુ સુખં રાઘવસ્ય મહાત્મનઃ
શરદ્વ્યપાયે હેમન્ત ઋતુર્ ઇષ્ટઃ પ્રવર્તતે

સ કદા ચિત્ પ્રભાતાયાં શર્વર્યાં રઘુનન્દનઃ
પ્રયયાવ્ અભિષેકાર્થં રમ્યાં ગોદાવરીં નદીમ્

પ્રહ્વઃ કલશહસ્તસ્ તં સીતયા સહ વીર્યવાન્
પૃષ્ઠતો ઽનુવ્રજન્ ભ્રાતા સૌમિત્રિર્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અયં સ કાલઃ સંપ્રાપ્તઃ પ્રિયો યસ્ તે પ્રિયંવદ
અલંકૃત ઇવાભાતિ યેન સંવત્સરઃ શુભઃ

નીહારપરુષો લોકઃ પૃથિવી સસ્યમાલિની
જલાન્ય્ અનુપભોગ્યાનિ સુભગો હવ્યવાહનઃ

નવાગ્રયણપૂજાભિર્ અભ્યર્ચ્ય પિતૃદેવતાઃ
કૃતાગ્રયણકાઃ કાલે સન્તો વિગતકલ્મષાઃ

પ્રાજ્યકામા જનપદાઃ સંપન્નતરગોરસાઃ
વિચરન્તિ મહીપાલા યાત્રાર્થં વિજિગીષવઃ

સેવમાને દૃઢં સૂર્યે દિશમ્ અન્તકસેવિતામ્
વિહીનતિલકેવ સ્ત્રી નોત્તરા દિક્ પ્રકાશતે

પ્રકૃત્યા હિમકોશાઢ્યો દૂરસૂર્યશ્ ચ સામ્પ્રતમ્
યથાર્થનામા સુવ્યક્તં હિમવાન્ હિમવાન્ ગિરિઃ

અત્યન્તસુખસંચારા મધ્યાહ્ને સ્પર્શતઃ સુખાઃ
દિવસાઃ સુભગાદિત્યાશ્ છાયાસલિલદુર્ભગાઃ

મૃદુસૂર્યાઃ સનીહારાઃ પટુશીતાઃ સમારુતાઃ
શૂન્યારણ્યા હિમધ્વસ્તા દિવસા ભાન્તિ સામ્પ્રતમ્

નિવૃત્તાકાશશયનાઃ પુષ્યનીતા હિમારુણાઃ
શીતા વૃદ્ધતરાયામાસ્ ત્રિયામા યાન્તિ સામ્પ્રતમ્

રવિસંક્રાન્તસૌભાગ્યસ્ તુષારારુણમણ્ડલઃ
નિઃશ્વાસાન્ધ ઇવાદર્શશ્ ચન્દ્રમા ન પ્રકાશતે

જ્યોત્સ્ના તુષારમલિના પૌર્ણમાસ્યાં ન રાજતે
સીતેવ ચાતપશ્યામા લક્ષ્યતે ન તુ શોભતે

પ્રકૃત્યા શીતલસ્પર્શો હિમવિદ્ધશ્ ચ સામ્પ્રતમ્
પ્રવાતિ પશ્ચિમો વાયુઃ કાલે દ્વિગુણશીતલઃ

બાષ્પચ્છન્નાન્ય્ અરણ્યાનિ યવગોધૂમવન્તિ ચ
શોભન્તે ઽભ્યુદિતે સૂર્યે નદદ્ભિઃ ક્રૌઞ્ચસારસૈઃ

ખર્જૂરપુષ્પાકૃતિભિઃ શિરોભિઃ પૂર્ણતણ્ડુલૈઃ
શોભન્તે કિં ચિદાલમ્બાઃ શાલયઃ કનકપ્રભાઃ

મયૂખૈર્ ઉપસર્પદ્ભિર્ હિમનીહારસંવૃતૈઃ
દૂરમ્ અભ્યુદિતઃ સૂર્યઃ શશાઙ્ક ઇવ લક્ષ્યતે

અગ્રાહ્યવીર્યઃ પૂર્વાહ્ણે મધ્યાહ્ને સ્પર્શતઃ સુખઃ
સંરક્તઃ કિં ચિદ્ આપાણ્ડુર્ આતપઃ શોભતે ક્ષિતૌ

અવશ્યાયનિપાતેન કિં ચિત્ પ્રક્લિન્નશાદ્વલા
વનાનાં શોભતે ભૂમિર્ નિવિષ્ટતરુણાતપા

અવશ્યાયતમોનદ્ધા નીહારતમસાવૃતાઃ
પ્રસુપ્તા ઇવ લક્ષ્યન્તે વિપુષ્પા વનરાજયઃ

બાષ્પસંછન્નસલિલા રુતવિજ્ઞેયસારસાઃ
હિમાર્દ્રવાલુકૈસ્ તીરૈઃ સરિતો ભાન્તિ સામ્પ્રતમ્

તુષારપતનાચ્ ચૈવ મૃદુત્વાદ્ ભાસ્કરસ્ય ચ
શૈત્યાદ્ અગાગ્રસ્થમ્ અપિ પ્રાયેણ રસવજ્ જલમ્

જરાજર્જરિતૈઃ પર્ણૈઃ શીર્ણકેસરકર્ણિકૈઃ
નાલશેષા હિમધ્વસ્તા ન ભાન્તિ કમલાકરાઃ

અસ્મિંસ્ તુ પુરુષવ્યાઘ્ર કાલે દુઃખસમન્વિતઃ
તપશ્ ચરતિ ધર્માત્મા ત્વદ્ભક્ત્યા ભરતઃ પુરે

ત્યક્ત્વા રાજ્યં ચ માનં ચ ભોગાંશ્ ચ વિવિધાન્ બહૂન્
તપસ્વી નિયતાહારઃ શેતે શીતે મહીતલે

સો ઽપિ વેલામ્ ઇમાં નૂનમ્ અભિષેકાર્થમ્ ઉદ્યતઃ
વૃતઃ પ્રકૃતિભિર્ નિત્યં પ્રયાતિ સરયૂં નદીમ્

અત્યન્તસુખસંવૃદ્ધઃ સુકુમારો હિમાર્દિતઃ
કથં ત્વ્ અપરરાત્રેષુ સરયૂમ્ અવગાહતે

પદ્મપત્રેક્ષણઃ શ્યામઃ શ્રીમાન્ નિરુદરો મહાન્
ધર્મજ્ઞઃ સત્યવાદી ચ હ્રીનિષેધો જિતેન્દ્રિયઃ

પ્રિયાભિભાષી મધુરો દીર્ઘબાહુર્ અરિંદમઃ
સંત્યજ્ય વિવિધાન્ સૌખ્યાન્ આર્યં સર્વાત્મનાશ્રિતઃ

જિતઃ સ્વર્ગસ્ તવ ભ્રાત્રા ભરતેન મહાત્મના
વનસ્થમ્ અપિ તાપસ્યે યસ્ ત્વામ્ અનુવિધીયતે

ન પિત્ર્યમ્ અનુવર્ન્તન્તે માતૃકં દ્વિપદા ઇતિ
ખ્યાતો લોકપ્રવાદો ઽયં ભરતેનાન્યથાકૃતઃ

ભર્તા દશરથો યસ્યાઃ સાધુશ્ ચ ભરતઃ સુતઃ
કથં નુ સામ્બા કૈકેયી તાદૃશી ક્રૂરદર્શિની

ઇત્ય્ એવં લક્ષ્મણે વાક્યં સ્નેહાદ્ બ્રુવતિ ધાર્મિકે
પરિવાદં જનન્યાસ્ તમ્ અસહન્ રાઘવો ઽબ્રવીત્

ન તે ઽમ્બા મધ્યમા તાત ગર્હિતવ્યા કથં ચન
તામ્ એવેક્ષ્વાકુનાથસ્ય ભરતસ્ય કથાં કુરુ

નિશ્ચિતાપિ હિ મે બુદ્ધિર્ વનવાસે દૃઢવ્રતા
ભરતસ્નેહસંતપ્તા બાલિશીક્રિયતે પુનઃ

ઇત્ય્ એવં વિલપંસ્ તત્ર પ્રાપ્ય ગોદાવરીં નદીમ્
ચક્રે ઽભિષેકં કાકુત્સ્થઃ સાનુજઃ સહ સીતયા

તર્પયિત્વાથ સલિલૈસ્ તે પિતૄન્ દૈવતાનિ ચ
સ્તુવન્તિ સ્મોદિતં સૂર્યં દેવતાશ્ ચ સમાહિતાઃ

કૃતાભિષેકઃ સ રરાજ રામઃ સીતાદ્વિતીયઃ સહ લક્ષ્મણેન
કૃતાભિષેકસ્ ત્વ્ અગરાજપુત્ર્યા રુદ્રઃ સનન્દિર્ ભગવાન્ ઇવેશઃ