રામાયણ · અધ્યાય 3.008

સુતીક્ષ્ણેનાભ્યનુજ્ઞાતં પ્રસ્થિતં રઘુનન્દનમ્
વૈદેહી સ્નિગ્ધયા વાચા ભર્તારમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

અયં ધર્મઃ સુસૂક્ષ્મેણ વિધિના પ્રાપ્યતે મહાન્
નિવૃત્તેન ચ શક્યો ઽયં વ્યસનાત્ કામજાદ્ ઇહ

ત્રીણ્ય્ એવ વ્યસનાન્ય્ અત્ર કામજાનિ ભવન્ત્ય્ ઉત
મિથ્યા વાક્યં પરમકં તસ્માદ્ ગુરુતરાવ્ ઉભૌ
પરદારાભિગમનં વિના વૈરં ચ રૌદ્રતા

મિથ્યાવાક્યં ન તે ભૂતં ન ભવિષ્યતિ રાઘવ
કુતો ઽભિલષણં સ્ત્રીણાં પરેષાં ધર્મનાશનમ્

તચ્ ચ સર્વં મહાબાહો શક્યં વોઢું જિતેન્દ્રિયૈઃ
તવ વશ્યેન્દ્રિયત્વં ચ જાનામિ શુભદર્શન

તૃતીયં યદ્ ઇદં રૌદ્રં પરપ્રાણાભિહિંસનમ્
નિર્વૈરં ક્રિયતે મોહાત્ તચ્ ચ તે સમુપસ્થિતમ્

પ્રતિજ્ઞાતસ્ ત્વયા વીર દણ્ડકારણ્યવાસિનામ્
ઋષીણાં રક્ષણાર્થાય વધઃ સંયતિ રક્ષસામ્

એતન્નિમિત્તં ચ વનં દણ્ડકા ઇતિ વિશ્રુતમ્
પ્રસ્થિતસ્ ત્વં સહ ભ્રાત્રા ધૃતબાણશરાસનઃ

તતસ્ ત્વાં પ્રસ્થિતં દૃષ્ટ્વા મમ ચિન્તાકુલં મનઃ
ત્વદ્ વૃત્તં ચિન્તયન્ત્યા વૈ ભવેન્ નિઃશ્રેયસં હિતમ્

ન હિ મે રોચતે વીર ગમનં દણ્ડકાન્ પ્રતિ
કારણં તત્ર વક્ષ્યામિ વદન્ત્યાઃ શ્રૂયતાં મમ

ત્વં હિ બાણધનુષ્પાણિર્ ભ્રાત્રા સહ વનં ગતઃ
દૃષ્ટ્વા વનચરાન્ સર્વાન્ કચ્ચિત્ કુર્યાઃ શરવ્યયમ્

ક્ષત્રિયાણામ્ ઇહ ધનુર્ હુતાશસ્યેન્ધનાનિ ચ
સમીપતઃ સ્થિતં તેજોબલમ્ ઉચ્છ્રયતે ભૃશમ્

પુરા કિલ મહાબાહો તપસ્વી સત્યવાક્ શુચિઃ
કસ્મિંશ્ ચિદ્ અભવત્ પુણ્યે વને રતમૃગદ્વિજે

તસ્યૈવ તપસો વિઘ્નં કર્તુમ્ ઇન્દ્રઃ શચીપતિઃ
ખડ્ગપાણિર્ અથાગચ્છદ્ આશ્રમં ભટ રૂપધૃક્

તસ્મિંસ્ તદ્ આશ્રમપદે નિહિતઃ ખડ્ગ ઉત્તમઃ
સ ન્યાસવિધિના દત્તઃ પુણ્યે તપસિ તિષ્ઠતઃ

સ તચ્ છસ્ત્રમ્ અનુપ્રાપ્ય ન્યાસરક્ષણતત્પરઃ
વને તુ વિચરત્ય્ એવ રક્ષન્ પ્રત્યયમ્ આત્મનઃ

યત્ર ગચ્છત્ય્ ઉપાદાતું મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ
ન વિના યાતિ તં ખડ્ગં ન્યાસરક્ષણતત્પરઃ

નિત્યં શસ્ત્રં પરિવહન્ ક્રમેણ સ તપોધનઃ
ચકાર રૌદ્રીં સ્વાં બુદ્ધિં ત્યક્ત્વા તપસિ નિશ્ચયમ્

તતઃ સ રૌદ્રાભિરતઃ પ્રમત્તો ઽધર્મકર્ષિતઃ
તસ્ય શસ્ત્રસ્ય સંવાસાજ્ જગામ નરકં મુનિઃ

સ્નેહાચ્ ચ બહુમાનાચ્ ચ સ્મારયે ત્વાં ન શિક્ષયે
ન કથં ચન સા કાર્યા હૃહીતધનુષા ત્વયા

બુદ્ધિર્ વૈરં વિના હન્તું રાક્ષસાન્ દણ્ડકાશ્રિતાન્
અપરાધં વિના હન્તું લોકાન્ વીર ન કામયે

ક્ષત્રિયાણાં તુ વીરાણાં વનેષુ નિયતાત્મનામ્
ધનુષા કાર્યમ્ એતાવદ્ આર્તાનામ્ અભિરક્ષણમ્

ક્વ ચ શસ્ત્રં ક્વ ચ વનં ક્વ ચ ક્ષાત્રં તપઃ ક્વ ચ
વ્યાવિદ્ધમ્ ઇદમ્ અસ્માભિર્ દેશધર્મસ્ તુ પૂજ્યતામ્

તદ્ આર્યકલુષા બુદ્ધિર્ જાયતે શસ્ત્રસેવનાત્
પુનર્ ગત્વા ત્વ્ અયોધ્યાયાં ક્ષત્રધર્મં ચરિષ્યસિ

અક્ષયા તુ ભવેત્ પ્રીતિઃ શ્વશ્રૂ શ્વશુરયોર્ મમ
યદિ રાજ્યં હિ સંન્યસ્ય ભવેસ્ ત્વં નિરતો મુનિઃ

ધર્માદ્ અર્થઃ પ્રભવતિ ધર્માત્ પ્રભવતે સુખમ્
ધર્મેણ લભતે સર્વં ધર્મસારમ્ ઇદં જગત્

આત્માનં નિયમૈસ્ તૈસ્ તૈઃ કર્ષયિત્વા પ્રયત્નતઃ
પ્રાપ્યતે નિપુણૈર્ ધર્મો ન સુખાલ્ લભ્યતે સુખમ્

નિત્યં શુચિમતિઃ સૌમ્ય ચર ધર્મં તપોવને
સર્વં હિ વિદિતં તુભ્યં ત્રૈલોક્યમ્ અપિ તત્ત્વતઃ

સ્ત્રીચાપલાદ્ એતદ્ ઉદાહૃતં મે ધર્મં ચ વક્તું તવ કઃ સમર્થઃ
વિચાર્ય બુદ્ધ્યા તુ સહાનુજેન યદ્ રોચતે તત્ કુરુ માચિરેણ