રામાયણ · અધ્યાય 2.103

વસિષ્ઠસ્ તુ તદા રામમ્ ઉક્ત્વા રાજપુરોહિતઃ
અબ્રવીદ્ ધર્મસંયુક્તં પુનર્ એવાપરં વચઃ

પુરુષસ્યેહ જાતસ્ય ભવન્તિ ગુરવસ્ ત્રયઃ
આચાર્યશ્ ચૈવ કાકુત્સ્થ પિતા માતા ચ રાઘવ

પિતા હ્ય્ એનં જનયતિ પુરુષં પુરુષર્ષભ
પ્રજ્ઞાં દદાતિ ચાચાર્યસ્ તસ્માત્ સ ગુરુર્ ઉચ્યતે

સ તે ઽહં પિતુર્ આચાર્યસ્ તવ ચૈવ પરંતપ
મમ ત્વં વચનં કુર્વન્ નાતિવર્તેઃ સતાં ગતિમ્

ઇમા હિ તે પરિષદઃ શ્રેણયશ્ ચ સમાગતાઃ
એષુ તાત ચરન્ ધર્મં નાતિવર્તેઃ સતાં ગતિમ્

વૃદ્ધાયા ધર્મશીલાયા માતુર્ નાર્હસ્ય્ અવર્તિતુમ્
અસ્યાસ્ તુ વચનં કુર્વન્ નાતિવર્તેઃ સતાં ગતિમ્

ભરતસ્ય વચઃ કુર્વન્ યાચમાનસ્ય રાઘવ
આત્માનં નાતિવર્તેસ્ ત્વં સત્યધર્મપરાક્રમ

એવં મધુરમ્ ઉક્તસ્ તુ ગુરુણા રાઘવઃ સ્વયમ્
પ્રત્યુવાચ સમાસીનં વસિષ્ઠં પુરુષર્ષભઃ

યન્ માતાપિતરૌ વૃત્તં તનયે કુરુતઃ સદા
ન સુપ્રતિકરં તત્ તુ માત્રા પિત્રા ચ યત્ કૃતમ્

યથાશક્તિ પ્રદાનેન સ્નાપનાચ્ છાદનેન ચ
નિત્યં ચ પ્રિયવાદેન તથા સંવર્ધનેન ચ

સ હિ રાજા જનયિતા પિતા દશરથો મમ
આજ્ઞાતં યન્ મયા તસ્ય ન તન્ મિથ્યા ભવિષ્યતિ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ રામેણ ભરતઃ પ્રત્યનન્તરમ્
ઉવાચ પરમોદારઃ સૂતં પરમદુર્મનાઃ

ઇહ મે સ્થણ્ડિલે શીઘ્રં કુશાન્ આસ્તર સારથે
આર્યં પ્રત્યુપવેક્ષ્યામિ યાવન્ મે ન પ્રસીદતિ

અનાહારો નિરાલોકો ધનહીનો યથા દ્વિજઃ
શેષ્યે પુરસ્તાચ્ છાલાયા યાવન્ ન પ્રતિયાસ્યતિ

સ તુ રામમ્ અવેક્ષન્તં સુમન્ત્રં પ્રેક્ષ્ય દુર્મનાઃ
કુશોત્તરમ્ ઉપસ્થાપ્ય ભૂમાવ્ એવાસ્તરત્ સ્વયમ્

તમ્ ઉવાચ મહાતેજા રામો રાજર્ષિસત્તમાઃ
કિં માં ભરત કુર્વાણં તાત પ્રત્યુપવેક્ષ્યસિ

બ્રાહ્મણો હ્ય્ એકપાર્શ્વેન નરાન્ રોદ્ધુમ્ ઇહાર્હતિ
ન તુ મૂર્ધાવસિક્તાનાં વિધિઃ પ્રત્યુપવેશને

ઉત્તિષ્ઠ નરશાર્દૂલ હિત્વૈતદ્ દારુણં વ્રતમ્
પુરવર્યામ્ ઇતઃ ક્ષિપ્રમ્ અયોધ્યાં યાહિ રાઘવ

આસીનસ્ ત્વ્ એવ ભરતઃ પૌરજાનપદં જનમ્
ઉવાચ સર્વતઃ પ્રેક્ષ્ય કિમ્ આર્યં નાનુશાસથ

તે તમ્ ઊચુર્ મહાત્માનં પૌરજાનપદા જનાઃ
કાકુત્સ્થમ્ અભિજાનીમઃ સમ્યગ્ વદતિ રાઘવઃ

એષો ઽપિ હિ મહાભાગઃ પિતુર્ વચસિ તિષ્ઠતિ
અત એવ ન શક્તાઃ સ્મો વ્યાવર્તયિતુમ્ અઞ્જસા

તેષામ્ આજ્ઞાય વચનં રામો વચનમ્ અબ્રવીત્
એવં નિબોધ વચનં સુહૃદાં ધર્મચક્ષુષામ્

એતચ્ ચૈવોભયં શ્રુત્વા સમ્યક્ સંપશ્ય રાઘવ
ઉત્તિષ્ઠ ત્વં મહાબાહો માં ચ સ્પૃશ તથોદકમ્

અથોત્થાય જલં સ્પૃષ્ટ્વા ભરતો વાક્યમ્ અબ્રવીત્
શૃણ્વન્તુ મે પરિષદો મન્ત્રિણઃ શ્રેણયસ્ તથા

ન યાચે પિતરં રાજ્યં નાનુશાસામિ માતરમ્
આર્યં પરમધર્મજ્ઞમ્ અભિજાનામિ રાઘવમ્

યદિ ત્વ્ અવશ્યં વસ્તવ્યં કર્તવ્યં ચ પિતુર્ વચઃ
અહમ્ એવ નિવત્સ્યામિ ચતુર્દશ વને સમાઃ

ધર્માત્મા તસ્ય તથ્યેન ભ્રાતુર્ વાક્યેન વિસ્મિતઃ
ઉવાચ રામઃ સંપ્રેક્ષ્ય પૌરજાનપદં જનમ્

વિક્રીતમ્ આહિતં ક્રીતં યત્ પિત્રા જીવતા મમ
ન તલ્ લોપયિતું શક્યં મયા વા ભરતેન વા

ઉપધિર્ ન મયા કાર્યો વનવાસે જુગુપ્સિતઃ
યુક્તમ્ ઉક્તં ચ કૈકેય્યા પિત્રા મે સુકૃતં કૃતમ્

જાનામિ ભરતં ક્ષાન્તં ગુરુસત્કારકારિણમ્
સર્વમ્ એવાત્ર કલ્યાણં સત્યસંધે મહાત્મનિ

અનેન ધર્મશીલેન વનાત્ પ્રત્યાગતઃ પુનઃ
ભ્રાત્રા સહ ભવિષ્યામિ પૃથિવ્યાઃ પતિર્ ઉત્તમઃ

વૃતો રાજા હિ કૈકેય્યા મયા તદ્ વચનં કૃતમ્
અનૃતાન્ મોચયાનેન પિતરં તં મહીપતિમ્