રામાયણ · અધ્યાય 2.086

તતસ્ તાં રજનીમ્ ઉષ્ય ભરતઃ સપરિચ્છદઃ
કૃતાતિથ્યો ભરદ્વાજં કામાદ્ અભિજગામ હ

તમ્ ઋષિઃ પુરુષવ્યાઘ્રં પ્રેક્ષ્ય પ્રાઞ્જલિમ્ આગતમ્
હુતાગ્નિહોત્રો ભરતં ભરદ્વાજો ઽભ્યભાષત

કચ્ચિદ્ અત્ર સુખા રાત્રિસ્ તવાસ્મદ્વિષયે ગતા
સમગ્રસ્ તે જનઃ કચ્ચિદ્ આતિથ્યે શંસ મે ઽનઘ

તમ્ ઉવાચાઞ્જલિં કૃત્વા ભરતો ઽભિપ્રણમ્ય ચ
આશ્રમાદ્ અભિનિષ્ક્રન્તમ્ ઋષિમ્ ઉત્તમ તેજસં

સુખોષિતો ઽસ્મિ ભગવન્ સમગ્રબલવાહનઃ
તર્પિતઃ સર્વકામૈશ્ ચ સામાત્યો બલવત્ ત્વયા

અપેતક્લમસંતાપાઃ સુભક્ષ્યાઃ સુપ્રતિશ્રયાઃ
અપિ પ્રેષ્યાન્ ઉપાદાય સર્વે સ્મ સુસુખોષિતાઃ

આમન્ત્રયે ઽહં ભગવન્ કામં ત્વામ્ ઋષિસત્તમ
સમીપં પ્રસ્થિતં ભ્રાતુર્ મૈરેણેક્ષસ્વ ચક્ષુષા

આશ્રમં તસ્ય ધર્મજ્ઞ ધાર્મિકસ્ય મહાત્મનઃ
આચક્ષ્વ કતમો માર્ગઃ કિયાન્ ઇતિ ચ શંસ મે

ઇતિ પૃષ્ટસ્ તુ ભરતં ભ્રાતૃદર્શનલાલસં
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા ભરદ્વાજો મહાતપાઃ

ભરતાર્ધતૃતીયેષુ યોજનેષ્વ્ અજને વને
ચિત્રકૂટો ગિરિસ્ તત્ર રમ્યનિર્દરકાનનઃ

ઉત્તરં પાર્શ્વમ્ આસાદ્ય તસ્ય મન્દાકિની નદી
પુષ્પિતદ્રુમસંછન્ના રમ્યપુષ્પિતકાનના

અનન્તરં તત્ સરિતશ્ ચિત્રકૂટશ્ ચ પર્વતઃ
તતો પર્ણકુટી તાત તત્ર તૌ વસતો ધ્રુવમ્

દક્ષિણેનૈવ માર્ગેણ સવ્યદક્ષિણમ્ એવ ચ
ગજવાજિરથાકીર્ણાં વાહિનીં વાહિનીપતે
વાહયસ્વ મહાભાગ તતો દ્રક્ષ્યસિ રાઘવમ્

પ્રયાણમ્ ઇતિ ચ શ્રુત્વા રાજરાજસ્ય યોષિતઃ
હિત્વા યાનાનિ યાનાર્હા બ્રાહ્મણં પર્યવારયન્

વેપમાના કૃશા દીના સહ દેવ્યા સુમન્ત્રિયા
કૌસલ્યા તત્ર જગ્રાહ કરાભ્યાં ચરણૌ મુનેઃ

અસમૃદ્ધેન કામેન સર્વલોકસ્ય ગર્હિતા
કૈકેયી તસ્ય જગ્રાહ ચરણૌ સવ્યપત્રપા

તં પ્રદક્ષિણમ્ આગમ્ય ભગવન્તં મહામુનિમ્
અદૂરાદ્ ભરતસ્યૈવ તસ્થૌ દીનમનાસ્ તદા

તતઃ પપ્રચ્છ ભરતં ભરદ્વાજો દૃઢવ્રતઃ
વિશેષં જ્ઞાતુમ્ ઇચ્છામિ માતૄણાં તવ રાઘવ

એવમ્ ઉક્તસ્ તુ ભરતો ભરદ્વાજેન ધાર્મિકઃ
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ ભૂત્વા વાક્યં વચનકોવિદઃ

યામ્ ઇમાં ભગવન્ દીનાં શોકાન્ અશનકર્શિતામ્
પિતુર્ હિ મહિષીં દેવીં દેવતામ્ ઇવ પશ્યસિ

એષા તં પુરુષવ્યાઘ્રં સિંહવિક્રાન્તગામિનમ્
કૌસલ્યા સુષુવે રામં ધાતારમ્ અદિતિર્ યથા

અસ્યા વામભુજં શ્લિષ્ટા યૈષા તિષ્ઠતિ દુર્મનાઃ
કર્ણિકારસ્ય શાખેવ શીર્ણપુષ્પા વનાન્તરે

એતસ્યાસ્ તૌ સુતૌ દેવ્યાઃ કુમારૌ દેવવર્ણિનૌ
ઉભૌ લક્ષ્મણશત્રુઘ્નૌ વીરૌ સત્યપરાક્રમૌ

યસ્યાઃ કૃતે નરવ્યાઘ્રૌ જીવનાશમ્ ઇતો ગતૌ
રાજા પુત્રવિહીનશ્ ચ સ્વર્ગં દશરથો ગતઃ

ઐશ્વર્યકામાં કૈકેયીમ્ અનાર્યામ્ આર્યરૂપિણીમ્
મમૈતાં માતરં વિદ્ધિ નૃશંસાં પાપનિશ્ચયામ્
યતોમૂલં હિ પશ્યામિ વ્યસનં મહદ્ આત્મનઃ

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નરશાર્દૂલો બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા
સ નિશશ્વાસ તામ્રાક્ષો ક્રુદ્ધો નાગ ઇવાસકૃત્

ભરદ્વાજો મહર્ષિસ્ તં બ્રુવન્તં ભરતં તદા
પ્રત્યુવાચ મહાબુદ્ધિર્ ઇદં વચનમ્ અર્થવત્

ન દોષેણાવગન્તવ્યા કૈકેયી ભરત ત્વયા
રામપ્રવ્રાજનં હ્ય્ એતત્ સુખોદર્કં ભવિષ્યતિ

અભિવાદ્ય તુ સંસિદ્ધઃ કૃત્વા ચૈનં પ્રદક્ષિણમ્
આમન્ત્ર્ય ભરતઃ સૈન્યં યુજ્યતામ્ ઇત્ય્ અચોદયત્

તતો વાજિરથાન્ યુક્ત્વા દિવ્યાન્ હેમપરિષ્ક્રિતાન્
અધ્યારોહત્ પ્રયાણાર્થી બહૂન્ બહુવિધો જનઃ

ગજકન્યાગજાશ્ ચૈવ હેમકક્ષ્યાઃ પતાકિનઃ
જીમૂતા ઇવ ઘર્માન્તે સઘોષાઃ સંપ્રતસ્થિરે

વિવિધાન્ય્ અપિ યાનાનિ મહાનિ ચ લઘૂનિ ચ
પ્રયયુઃ સુમહાર્હાણિ પાદૈર્ એવ પદાતયઃ

અથ યાનપ્રવેકૈસ્ તુ કૌસલ્યાપ્રમુખાઃ સ્ત્રિયઃ
રામદર્શનકાઙ્ક્ષિણ્યઃ પ્રયયુર્ મુદિતાસ્ તદા

સ ચાર્કતરુણાભાસાં નિયુક્તાં શિબિકાં શુભામ્
આસ્થાય પ્રયયૌ શ્રીમાન્ ભરતઃ સપરિચ્છદઃ

સા પ્રયાતા મહાસેના ગજવાજિરથાકુલા
દક્ષિણાં દિશમ્ આવૃત્ય મહામેઘ ઇવોત્થિતઃ
વનાનિ તુ વ્યતિક્રમ્ય જુષ્ટાનિ મૃગપક્ષિભિઃ

સા સંપ્રહૃષ્ટદ્વિપવાજિયોધા વિત્રાસયન્તી મૃગપક્ષિસંઘાન્
મહદ્ વનં તત્ પ્રવિગાહમાના રરાજ સેના ભરતસ્ય તત્ર