રામાયણ · અધ્યાય 2.081

ગુહસ્ય વચનં શ્રુત્વા ભરતો ભૃશમ્ અપ્રિયમ્
ધ્યાનં જગામ તત્રૈવ યત્ર તચ્ છ્રુતમ્ અપ્રિયમ્

સુકુમારો મહાસત્ત્વઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ
પુણ્ડરીક વિશાલાક્ષસ્ તરુણઃ પ્રિયદર્શનઃ

પ્રત્યાશ્વસ્ય મુહૂર્તં તુ કાલં પરમદુર્મનાઃ
પપાત સહસા તોત્રૈર્ હૃદિ વિદ્ધ ઇવ દ્વિપઃ

તદવસ્થં તુ ભરતં શત્રુઘ્નો ઽનન્તર સ્થિતઃ
પરિષ્વજ્ય રુરોદોચ્ચૈર્ વિસંજ્ઞઃ શોકકર્શિતઃ

તતઃ સર્વાઃ સમાપેતુર્ માતરો ભરતસ્ય તાઃ
ઉપવાસ કૃશા દીના ભર્તૃવ્યસનકર્શિતાઃ

તાશ્ ચ તં પતિતં ભૂમૌ રુદન્ત્યઃ પર્યવારયન્
કૌસલ્યા ત્વ્ અનુસૃત્યૈનં દુર્મનાઃ પરિષસ્વજે

વત્સલા સ્વં યથા વત્સમ્ ઉપગૂહ્ય તપસ્વિની
પરિપપ્રચ્છ ભરતં રુદન્તી શોકલાલસા

પુત્રવ્યાધિર્ ન તે કચ્ચિચ્ છરીરં પરિબાધતે
અદ્ય રાજકુલસ્યાસ્ય ત્વદધીનં હિ જીવિતમ્

ત્વાં દૃષ્ટ્વા પુત્ર જીવામિ રામે સભ્રાતૃકે ગતે
વૃત્તે દશરથે રાજ્ઞિ નાથ એકસ્ ત્વમ્ અદ્ય નઃ

કચ્ચિન્ ન લક્ષ્મણે પુત્ર શ્રુતં તે કિં ચિદ્ અપ્રિયમ્
પુત્ર વા હ્ય્ એકપુત્રાયાઃ સહભાર્યે વનં ગતે

સ મુહૂર્તં સમાશ્વસ્ય રુદન્ન્ એવ મહાયશાઃ
કૌસલ્યાં પરિસાન્ત્વ્યેદં ગુહં વચનમ્ અબ્રવીત્

ભ્રાતા મે ક્વાવસદ્ રાત્રિં ક્વ સીતા ક્વ ચ લક્ષ્મણઃ
અસ્વપચ્ છયને કસ્મિન્ કિં ભુક્ત્વા ગુહ શંસ મે

સો ઽબ્રવીદ્ ભરતં પૃષ્ટો નિષાદાધિપતિર્ ગુહઃ
યદ્ વિધં પ્રતિપેદે ચ રામે પ્રિયહિતે ઽતિથૌ

અન્નમ્ ઉચ્ચાવચં ભક્ષ્યાઃ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ
રામાયાભ્યવહારાર્થં બહુચોપહૃતં મયા

તત્ સર્વં પ્રત્યનુજ્ઞાસીદ્ રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
ન હિ તત્ પ્રત્યગૃહ્ણાત્ સ ક્ષત્રધર્મમ્ અનુસ્મરન્

ન હ્ય્ અસ્માભિઃ પ્રતિગ્રાહ્યં સખે દેયં તુ સર્વદા
ઇતિ તેન વયં રાજન્ન્ અનુનીતા મહાત્મના

લક્ષ્મણેન સમાનીતં પીત્વા વારિ મહાયશાઃ
ઔપવાસ્યં તદાકાર્ષીદ્ રાઘવઃ સહ સીતયા

તતસ્ તુ જલશેષેણ લક્ષ્મણો ઽપ્ય્ અકરોત્ તદા
વાગ્ યતાસ્ તે ત્રયઃ સંધ્યામ્ ઉપાસત સમાહિતાઃ

સૌમિત્રિસ્ તુ તતઃ પશ્ચાદ્ અકરોત્ સ્વાસ્તરં શુભમ્
સ્વયમ્ આનીય બર્હીંષિ ક્ષિપ્રં રાઘવ કારણાત્

તસ્મિન્ સમાવિશદ્ રામઃ સ્વાસ્તરે સહ સીતયા
પ્રક્ષાલ્ય ચ તયોઃ પાદાવ્ અપચક્રામ લક્ષ્મણઃ

એતત્ તદ્ ઇઙ્ગુદીમૂલમ્ ઇદમ્ એવ ચ તત્ તૃણમ્
યસ્મિન્ રામશ્ ચ સીતા ચ રાત્રિં તાં શયિતાવ્ ઉભૌ

નિયમ્ય પૃષ્ઠે તુ તલાઙ્ગુલિત્રવાઞ્ શરૈઃ સુપૂર્ણાવ્ ઇષુધી પરંતપઃ
મહદ્ ધનુઃ સજ્યમ્ ઉપોહ્ય લક્ષ્મણો નિશામ્ અતિષ્ઠત્ પરિતો ઽસ્ય કેવલમ્

તતસ્ ત્વ્ અહં ચોત્તમબાણચાપધૃક્ સ્થિતો ઽભવં તત્ર સ યત્ર લક્ષ્મણઃ
અતન્દ્રિભિર્ જ્ઞાતિભિર્ આત્તકાર્મુકૈર્ મહેન્દ્રકલ્પં પરિપાલયંસ્ તદા